[Διαστάσεις] Ξορκίζοντας τον φόβο

Οι περιστάσεις είναι κρίσιμες. Ορισμένοι, όπως για παράδειγμα ο βρετανός ιστορικός Νάιαλ Φέργκιουσον, φθάνουν να συγκρίνουν τη σημερινή εποχή με την κατάρρευση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας κατά τον 5ο αιώνα και να θεωρούν πως το μόνο ερώτημα είναι αν η πτώση της Δύσης θα είναι σταδιακή ή απότομη. Ο φόβος είναι διάχυτος, η οργή επίσης, και τα συναισθήματα αυτά δεν αποτελούν καλούς συμβούλους. Τέτοιες ώρες, τα έθνη χρειάζονται ισχυρές, αποφασισμένες και ειλικρινείς ηγεσίες. Και η Ευρώπη χρειάζεται μια ενιαία στάση. Δεν ισχύει ούτε το ένα ούτε το άλλο.

Η Γαλλία έχει έναν πρόεδρο που έχει άριστα αντανακλαστικά στις μεγάλες κρίσεις, αλλά πολύ χαμηλή δημοτικότητα και μια αντιπολίτευση από ανεύθυνη ώς επικίνδυνη. Το Βέλγιο, σύμφωνα με τον ανταποκριτή του Politico, είναι ένα αποτυχημένο κράτος – και, δυστυχώς, στο έδαφός του βρίσκεται το Μόλενμπικ, η «πρωτεύουσα της τρομοκρατίας». Η Γερμανία δεν θέλει για μια σειρά από λόγους να εμπλακεί σε πολεμικές επιχειρήσεις. Η Βρετανία περί άλλα τυρβάζει. Αλλά στη δραματικότερη κατάσταση βρίσκεται χωρίς αμφιβολία η Ελλάδα.

Με τη μία χώρα μετά την άλλη να κλείνει τα σύνορα, και με ορισμένες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης να προωθούν μια Σένγκεν δύο ταχυτήτων, η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί με την «καυτή πατάτα» των προσφύγων στο χέρι. Κι αυτό, σε μια στιγμή που η οικονομική και πολιτική κρίση, αντί να εκτονώνονται, εντείνονται. Η κυβέρνηση αποδυναμώνεται κάθε μέρα και περισσότερο, με αποχωρήσεις ή διαγραφές βουλευτών, σε σημείο που να κινδυνεύει στην επόμενη κρίσιμη ψηφοφορία να χάσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η αντιπολίτευση είναι χαμένη στο Διάστημα. Και ο Πρωθυπουργός είναι υπερβολικά αλαζόνας ή υπερβολικά άπειρος για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των ημερών. Δίπλα στον τούρκο ομόλογό του ήταν σαν τον μαθητή δίπλα στον δάσκαλο. Και αφού δεν μπόρεσε να αποφύγει τα λάθη με τη μέθοδο της αντιγραφής, προσπάθησε να τα εξαφανίσει με τη μέθοδο της διαγραφής.

Οταν οι ηγεσίες έχουν πρόβλημα, αναδεικνύονται συνήθως οι κοινωνίες των πολιτών. Ο γνωστός γάλλος συγγραφέας Ζαν Ατζφέλντ διηγείται στη «Μοντ» ότι αυτό που τον συγκίνησε περισσότερο την τρομακτική νύχτα της 13ης Νοεμβρίου ήταν η απουσία οποιασδήποτε φραστικής παρεκτροπής. Από τους ανθρώπους που συγκεντρώνονταν στα καφέ για να παρακολουθήσουν τα νέα και να ξορκίσουν τον φόβο δεν άκουγες τίποτα ξενόφοβο, ρατσιστικό ή ισλαμόφοβο, σαν κι αυτά που ακούς καθημερινά στα μπιστρό. Ηταν λες κι εκείνη την ώρα της θλίψης για τα άγνωστα θύματα και της περισυλλογής για το ξεκίνημα μιας νέας εποχής όλοι είχαν βάλει στην άκρη τη φλυαρία και την μπουρδολογία και είχαν αφεθεί να παρασυρθούν από την κοινή λογική.

Ανάλογες στιγμές έχουν ζήσει παλιότερα οι κάτοικοι της Νέας Υόρκης, του Σαράγεβου, της Βηρυτού. Είναι στιγμές που αναθεωρείς τις προτεραιότητές σου, βλέπεις με άλλο μάτι τη ζωή και την πολιτική, εκτιμάς τους φίλους σου και τους γείτονές σου, καταλαβαίνεις ότι δεν βρίσκεσαι στο κέντρο του κόσμου, ωριμάζεις. Οδυνηρά πράγματα, αλλά συχνά σωτήρια. Ας ελπίσουμε, παρ’ όλα αυτά, να μη βρεθεί αντιμέτωπη με μια τέτοια πρόκληση και η ελληνική κοινωνία.