[Αριστερά της Εδέμ] Με τα φώτα νυσταγμένα και βαριά

Καταλαβαίνω πως εν μέσω φορολογικού Αρμαγεδδώνα, ένα θεωρητικό ερώτημα φαίνεται πολυτέλεια. Νομίζω όμως πως εδώ φθάσαμε επειδή ακριβώς δεν θέταμε ερωτήματα. Κι αν σήμερα ακόμη και η κυβερνώσα Αριστερά μοιάζει με φοροσυλλέκτη της κάτω γειτονίτσας που ταχύτατα θέλει να παρουσιάσει μεγάλα δημόσια έσοδα σε μια αόρατη κηδεμονία, κάτι με αυτό το αρχικό ερώτημα πήγε στραβά. Ας πάμε όμως πίσω. Είχε περάσει ένας χρόνος από το 1981 και τον θρίαμβο του ΠΑΣΟΚ. Η συζήτηση άναψε και στην τότε αμήχανη Αριστερά. Η νέα ηγεμονία θα προωθούσε έναν αστικό εκσυγχρονισμό ως παρακολούθημα της ανάπτυξης της οικονομίας; Πιο λιανά: το γεγονός πως αναπτυσσόταν η βάση (η οικονομία) έκανε πιο αναγκαίο έναν νέο μεταρρυθμισμό που θα εκσυγχρόνιζε και το καθυστερημένο εποικοδόμημα (κράτος κ.λπ.); Και άρα το ΠΑΣΟΚ θα έμπαινε μπροστά σε αυτή την προσπάθεια και με τη σύμφωνη γνώμη της όποιας αστικής ελίτ; Ή απλώς το ΠΑΣΟΚ θα διαμόρφωνε ένα προσοσιαλιστικό περιβάλλον στο οποίο δεν θα έμενε χώρος για τα παλιά τζάκια; «Με την έκφραση “αστικός εκσυγχρονισμός” θα πρέπει να εννοούμε την προσπάθεια των κυβερνητικών παραγόντων του σύγχρονου καπιταλιστικού κράτους να αναζητούν μέσω θεσμικών αλλαγών νέες ισορροπίες μέσα στην καπιταλιστική κοινωνία, ισορροπίες που ξεπερνούν την πολύπλευρη κρίση της με στόχο τη διατήρηση του καπιταλιστικού συστήματος, τη σταθεροποίησή του και τη συνεχή αναπαραγωγή και ανάπτυξη» σημείωνε ένα ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς τότε. Ο Κώστας Φιλίνης.

Και η συνέχεια είναι γνωστή. Το ΠΑΣΟΚ των πρώτων τετραετιών υπήρξε μια αναγκαιότητα της εποχής, μαζί με όλες τις στρεβλώσεις. Και σίγουρα δεν οδήγησε τη χώρα στον σοσιαλισμό απλώς επειδή διευρύνθηκε η καταναλωτική δυναμική. Ακόμη και μια σειρά κοινωνικών προνομίων έμοιαζε να επιβάλλονται υπό την πίεση του λαϊκού παράγοντα και τον φόβο των (σοβιετικών) Ιουδαίων. Ο ελληνικός καπιταλισμός πάντως αναπτύχθηκε, νέα κοινωνικά στρώματα πήραν τα ηνία. Νέες ιδεολογικές ηγεμονίες κυριάρχησαν πλάι στον κανταφικό λυρισμό και στις «Νταλίκες» που ξεκινούσαν με τα φώτα νυσταγμένα και βαριά. Η μεσαία τάξη που σήμερα συμπιέζεται, τότε γιγαντώθηκε. Το σχέδιο του ΠΑΣΟΚ δεν έμεινε μετέωρο. Μετασχηματίστηκε καθώς βάθαινε η εμπλοκή του με το κράτος. Παρ’ όλα αυτά, τομές αστικού εκσυγχρονισμού έγιναν. Και σπουδαίες. Οπως αυτές που αφορούσαν το Οικογενειακό Δίκαιο. Μέχρι που και το ΠΑΣΟΚ έγινε παρακολούθημα της νέας αστικής τάξης που το ίδιο πριμοδότησε. Σήμερα πολλοί θεωρούν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα αποτελέσει τη λοκομοτίβα ενός νέου αστικού εκσυγχρονισμού. Εκείνου του παλιού που έμεινε ημιτελής. Να θυμίσω πως αυτό βέβαια προϋποθέτει βάση. Δηλαδή οικονομία.