[Γνώμη] Ζητείται αποτελεσματικότητα

Πόσο αποτελεσματική μπορεί να αποδειχθεί η νέα κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ / ΑΝΕΛ; Ο Πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας έδωσε οδηγίες στους υπουργούς του για τη βελτίωση των δεικτών αποτελεσματικότητας, που ουσιαστικά κρίνεται από την επίτευξη στόχων, την ταχεία επίλυση προβλημάτων, τη γρήγορη διαχείριση κρίσεων. Ολα βεβαίως θα κριθούν στην πράξη, το θέμα άλλωστε δεν βρίσκεται απλά και μόνο στο επίπεδο των προσώπων που στελεχώνουν την κυβέρνηση – αν και σε ορισμένες περιπτώσεις η αναποτελεσματικότητα εμφανίζεται ως προδιαγεγραμμένη από τη φυσιογνωμία, την ταυτότητα, την ποιότητα των κυβερνητικών στελεχών. Σε άλλες περιπτώσεις, για τους ίδιους λόγους, οι προοπτικές εμφανίζονται θετικότερες. Το γεγονός, π.χ., ότι το οικονομικό επιτελείο εμφανίζεται ομοιογενές, καθώς μεταξύ άλλων απουσιάζει και μια – επιεικώς – εκκεντρική προσωπικότητα, δημιουργεί προσδοκίες αποτελεσματικότητας στο κατεξοχήν δύσκολο πεδίο της εφαρμογής του Μνημονίου. Αν και η εφαρμογή δεν είναι αρμοδιότητα μόνο του οικονομικού επιτελείου, θα κριθεί από την αποτελεσματικότητα συνολικά της κυβέρνησης.

Πέρα όμως από τα πρόσωπα, υπάρχει ένα δομικό πρόβλημα. Και ξεκινά πρώτα απ’ όλα από τον ρόλο του Πρωθυπουργού. Οι καθηγητές Κέβιν Φέδερστοουν και Δημήτρης Παπαδημητρίου, σ’ ένα εξόχως σημαντικό βιβλίο τους που κυκλοφόρησε πρόσφατα με τίτλο «Prime ministers in Greece – The paradox of power» («Οι πρωθυπουργοί της Ελλάδας – Το παράδοξο της εξουσίας»), Oxford University Press, εξετάζουν με ποιο τρόπο ένας έλληνας πρωθυπουργός μπορεί να ασκήσει αποτελεσματικό έλεγχο και συντονισμό πάνω στην κυβέρνησή του. Υποστηρίζουν ότι, μολονότι ο πρωθυπουργός έχει θεωρητικώς από το Σύνταγμα εκτεταμένες και εν πολλοίς ανεξέλεγκτες εξουσίες, στην πράξη είναι ανίσχυρος στην άσκησή τους («an emperor without clothes», όπως λένε). Επιπλέον, η ελληνική κυβέρνηση λειτουργεί ουσιαστικά χωρίς συγκεκριμένους (διαδικαστικούς) κανόνες, χωρίς εσωτερικό κανονισμό λειτουργίας. Και από την άποψη αυτή διδακτική είναι η εμπειρία της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Η οιονεί κυβέρνηση της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συγκροτείται από 28 μέλη που προέρχονται από 28 διαφορετικές χώρες, με διαφορετικές πολιτικές ταυτότητες, ιδεολογίες, κουλτούρες, γλώσσες κ.λπ. Κι όμως, η κυβέρνηση αυτή θεωρείται γενικώς αποτελεσματική. Γιατί; Διότι, παρά τις διαφορές, λειτουργεί στη βάση σαφώς προσδιορισμένων κανόνων, που είναι αποτυπωμένοι σ’ έναν εσωτερικό κανονισμό. Και υπάρχει μια Γραμματεία που μεριμνά για την πιστή εφαρμογή τους. Το ίδιο περίπου συμβαίνει και στο άλλο όργανο της ΕΕ, το Συμβούλιο Υπουργών. Στην Ελλάδα ούτε σαφείς κανόνες υπάρχουν ούτε βεβαίως λειτουργικές δομές. Το αποτέλεσμα το γνωρίζουμε: αναποτελεσματικότητα (με τις αυτονόητες εξαιρέσεις).

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών