[Στερεότυπα] Ο Θεοφιλογιαννάκος και το μίσος

Την περίοδο της δίκης των βασανιστών της χούντας κυκλοφόρησε ένα ανέκδοτο, το είχα διαβάσει στην υποδειγματικά χιουμοριστική στήλη του Κλαυσίγελου στην εφημερίδα «Αυγή». Ενας από τους βασανιστές, που είχε κάνει αδιανόητα πράγματα στα θύματά του, είπε με τρομακτικό κυνισμό στο δικαστήριο ότι ήταν φοβερό για εκείνον να λερώνει τα χέρια του ασχολούμενος με πρόσωπα που δεν υποληπτόταν.

Ανάλογο κυνισμό επεδείκνυε και ο Θεοφιλογιαννάκος, που πέθανε τις προάλλες, ο υποδιοικητής του ΕΑΤ-ΕΣΑ από το 1968 ώς το 1970 και ένας από τους βιαιότερους βασανιστές της χούντας. Βασάνισε πολλούς πολίτες, βασάνισε όμως και συναδέλφους του στρατιωτικούς, όπως ο στρατηγός Καλαμάκης, ο ναύαρχος Εγκολφόπουλος, ο ταγματάρχης Σπύρος Μουστακλής (ο οποίος υπέστη ανήκεστες βλάβες), ο Γιάννης Παπαδονικολάκης, ο Αλέξανδρος Παπαδόγγονας. Ηταν γαλουχημένος με τα νάματα της αντικομμουνιστικής εθνικοφροσύνης της μεταπολεμικής περιόδου και η κουλτούρα του ήταν το μίσος. Πριν διαπρέψει στον αυταρχικό μηχανισμό της χούντας είχε ήδη διακριθεί προδικτατορικά ως μάρτυρας κατηγορίας στη δίκη του ΑΣΠΙΔΑ – τεκμαιρόταν ότι οι κατηγορούμενοι ήταν κομμουνισταί επειδή διάβαζαν «ΤΑ ΝΕΑ».

Το κυνικό αυτό πρόσωπο, μετά τη χούντα, δικάστηκε και καταδικάστηκε. Αποτάχθηκε από τον στρατό και έμεινε στη φυλακή ώς το 1992. Πέρασαν πολλά χρόνια, άλλαξαν πολύ τα πράγματα, αλλά ήταν – είναι ακόμα – πολύ χρήσιμο να θυμόμαστε τη χούντα, τους βασανιστές της, το πολιτικό μίσος των υπηρετών της. Πώς όμως; Με το ίδιο νόμισμα;

Με αφορμή τον θάνατο του Θεοφιλογιαννάκου διαβάζω κατάρες αδιανόητες για τη δημοκρατική κουλτούρα: «σ@#τά στον τάφο του», «ψόφησε», «να μη λιώσει» κ.λπ. Προφανώς, χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιοι και πώς μας κράτησαν στον γύψο. Αλλά, προσωπικά, μου είναι αδιανόητο ότι αντιμετωπίζουμε πρόσωπα που πλέον δεν μπορούν να βλάψουν τη δημοκρατία με μίσος αντάξιο εκείνου με το οποίο αυτοί αντιμετώπισαν τους αντιπάλους τους.

Διότι αν τελικά, 41 χρόνια μετά την πτώση της δικτατορίας, το μόνο που μάθαμε στη Μεταπολίτευση είναι το μίσος, είμαστε μακριά νυχτωμένοι. Για πολλούς λόγους. Πρώτον, διότι ο Θεοφιλογιαννάκος είναι πλέον ακίνδυνος. Αντίθετα, οι επικίνδυνες ιδέες του, μεταλλαγμένες στο σύγχρονο περιβάλλον, διαδίδονται και απειλούν το δημοκρατικό πνεύμα, τις ιδέες της ελευθερίας και της ανοχής – και δυστυχώς οι ιδέες αυτές αναπαράγονται και ανθούν εκεί όπου ανθεί η κουλτούρα του μίσους.

Τα χρόνια της χρεοκοπίας, των Μνημονίων και της με το ζόρι σωτηρίας της χώρας, η κουλτούρα αυτή μεταλλάχθηκε και διεκδίκησε τη βίαιη ρήξη με τη δημοκρατική πολιτεία. Καθώς φαίνεται, έχει βαθιά ριζώσει στις συμπεριφορές μας. Το μίσος σήμερα εκφράζεται συχνά όχι μόνο στο όνομα αυταρχικών ιδεολογιών (του νεοναζισμού π.χ. ή του ρατσισμού) αλλά και στο όνομα του μονοπωλίου της ιδεολογικής ορθότητας, το οποίο διεκδίκησαν και συνεχίζουν να διεκδικούν ιδεολογικά και πολιτικά ρεύματα στο όνομα του λαού.

Η δημοκρατία δεν χρειάζεται μίσος. Ιδεολογική ευρυχωρία, ανοχή, συζήτηση, καλλιέργεια, αυτά χρειάζεται. Εγρήγορση και ετοιμότητα απέναντι στους σημερινούς εχθρούς της. Απ’ τους παλιούς εχθρούς, απλώς, αρκεί να διδασκόμαστε.