Ανατομία μιας προεκλογικής εκστρατείας

Η προεκλογική εκστρατεία του ΣΥΡΙΖΑ ήταν εκ των πραγμάτων προσωποκεντρική, εστιασμένη αποκλειστικά στον Αλέξη Τσίπρα. Παρόμοια λογική ακολούθησε η ΝΔ λόγω της ανέλπιστης δημοσκοπικής, τουλάχιστον, απήχησης του Βαγγέλη Μεϊμαράκη. Αλλωστε, δεν θα μπορούσε να γινόταν διαφορετικά. Αφενός τα προβλήματα στον ΣΥΡΙΖΑ (διάσπαση), αφετέρου το πρωθυπουργικοκεντρικό πολιτικό σύστημα, σε αυτές τις εκλογές το κέντρο βάρους δόθηκε περισσότερο στα πρόσωπα και λιγότερο στις προτάσεις που κομίζουν. Ο Αλέξης Τσίπρας, σύμφωνα με τον Τύπο, όταν προκήρυξε τις εκλογές είχε στόχο να εκκαθαρίσει το κόμμα του και παράλληλα πρόταξε ως κεντρικό του σύνθημα το «Ξεμπερδεύουμε με το παλιό». Ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης αποσκοπούσε να δείξει στους πολίτες ότι η ΝΔ είναι όχι μόνο πιο έμπειρη, αλλά και καλύτερη στη διαχείριση της κρίσης. Ωστόσο, δεν περνάει απαρατήρητο ότι μέλημα του Αλέξη Τσίπρα και των συνεργατών του ήταν να αναδείξουν μια νέα αρχή για το κόμμα, ακόμα κι αν αυτό δημιουργούσε εντυπώσεις ότι γνωστά στελέχη από το πρόσφατο παρελθόν θα έμεναν εκτός κυβέρνησης. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Τσίπρας αρνήθηκε μάλλον πεισματικά να προβάλει με σαφήνεια μια ηγετική ομάδα ή να προϊδεάσει ποια θα είναι τα βασικά στελέχη της κυβέρνησής του. Από την άλλη πλευρά, ο Μεϊμαράκης ενέμεινε να εστιάζει σε μια εθνική συνεννόηση και ομάδα με τους καλύτερους, χωρίς περαιτέρω σαφήνεια ως προς τα πρόσωπα που θα την απαρτίζουν.

– Οι δημοσκοπήσεις αδυνατούσαν να προβλέψουν τον νικητή. Εχοντας υποστεί ήττα στις προβλέψεις τους στο δημοψήφισμα του Ιουνίου, ακολούθησαν την «τακτική του στατιστικού λάθους» και της οριακής ισοπαλίας. Τα αποτελέσματα επανέφεραν την κύρια ανησυχία: οι δημοσκοπήσεις διά μέσου του τηλεφώνου δεν μπορούν να έχουν ειλικρινείς απαντήσεις, ιδίως σε συνθήκες πόλωσης. Ο Τζορτζ Γκάλοπ, ο πατέρας των σύγχρονων δημοσκοπήσεων, είχε επισημάνει στη διατριβή του ότι οι ερωτηθέντες συνήθως ψεύδονται στις δημοσκοπήσεις (και συνεχίζουν να το κάνουν, όπως περίτρανα αποδεικνύεται). Αλλωστε, σχεδόν καθημερινά τα τηλεοπτικά δελτία, οι εφημερίδες και οι ιστοσελίδες μάς ανακοίνωναν τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων, αν και σπανίως γίνεται δημόσιος διάλογος γι’ αυτές, παρά μόνο για πετροβολισμό.

– Η πολιτική διαφήμιση σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα (λιγότερο από 20 μέρες) και με όλα τα κόμματα στην πράξη να υιοθετούν κοινές στρατηγικές και μεθοδολογίες αναλώθηκε σε ρητορικά παίγνια με αρκετή δόση «δημιουργικής ασάφειας». Θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για μια ατονία της πολιτικής διαφήμισης στην προεκλογική εκστρατεία του Σεπτεμβρίου, αν και στο δημιουργικό μέρος τα μηνύματα ήταν σαφώς καλύτερης ποιότητας από του Ιανουαρίου. Ενδεχομένως αυτό να οφείλεται και στην οικονομική κρίση που μαστίζει και τα οικονομικά των κομμάτων, αλλά και στο ότι σε αντίθεση με άλλες δυτικές χώρες τα κόμματα έχουν άφθονο χρόνο (και μάλιστα θεσμικά κατοχυρωμένο) να «περνούν» τα μηνύματά τους στο κοινό. Οι εκπρόσωποι των κομμάτων – πέραν των αλλεπάλληλων συνεντεύξεων των πολιτικών αρχηγών σε συνεντεύξεις και ντιμπέιτ – εμφανίζονταν καθημερινά και για αρκετό χρονικό διάστημα στα τηλεοπτικά παράθυρα εκφράζοντας τις απόψεις τους. Αντιθέτως, για παράδειγμα, ο μέσος Αμερικανός βλέπει δελτία ειδήσεων διάρκειας μισής ώρας και ο μέσος όρος ομιλίας κάθε πολιτικού είναι 8 δευτερόλεπτα. Στην Ελλάδα έχουμε δελτία πλέον της μιας ώρας και ο μέσος όρος ομιλίας κάθε πολιτικού είναι σχεδόν 2 λεπτά. Οπως έχει ειπωθεί, η πολιτική οικονομία της τηλεόρασης καθορίζει την πολιτική οικονομία της πειθούς. Εν ολίγοις, και στις εκλογές του Σεπτεμβρίου η διαφήμιση δεν έπαιξε σημαντικό ρόλο. Περισσότερο σημαντική ήταν για τα τρολαρίσματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

– Συγκεντρώσεις: Αν στο παρελθόν η επικοινωνιακή αντίληψη ήθελε το «μέγα πλήθος και μέγα πάθος», μια επίδειξη μεγεθών και φρενήρων εκδηλώσεων μιας πολυπληθούς συγκέντρωσης, καλό θα ήταν τα κόμματα να σταματήσουν αυτή τη συνήθεια, καθώς σήμερα εμφανίζονται ως αναίτιες συναθροίσεις, δημιουργώντας κυκλοφοριακή συμφόρηση στο κέντρο της Αθήνας.

– Τηλεόραση: Μπορεί να βρισκόμαστε στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και σε αυτές τις εκλογές, ιδίως σε αυτές, η τηλεόραση κυριάρχησε. Δεν κυριάρχησε για τις τηλεοπτικές διαφημίσεις, τα τηλεοπτικά παράθυρα ή τις αντιπαραθέσεις πολιτικών με τους δημοσιογράφους (π.χ. Κωνσταντοπούλου εναντίον όλων). Κυριάρχησε για τον απλούστατο λόγο ότι επανήλθαν οι τηλεμαχίες των πολιτικών αρχηγών και μάλιστα δύο σε αριθμό, κάτι που είχε να συμβεί από το 2009. Δεν ξέρουμε αν έχει έρθει το «τέλος της Μεταπολίτευσης», το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν έχει έρθει το τέλος της τηλεόρασης, ιδίως στο επίπεδο κατανάλωσης του τηλεοπτικού περιεχομένου και των δρώμενων της προεκλογικής καμπάνιας. Ολα τα άλλα μέσα χρησιμοποιώντας ως σημείο αναφοράς τη μικρή οθόνη κινούνται γύρω από αυτήν, άλλοτε στο καθιστικό, άλλοτε στο λάπτοπ και άλλοτε στο τάμπλετ.