SOS στην Ευρώπη για επιθέσεις στα μέσα μαζικής μεταφοράς

Λίγες ημέρες αφότου ένας νεαρός Μαροκινός εμποδίστηκε να ολοκληρώσει τη σφαγή που σχεδίαζε μέσα σε τρένο το οποίο πραγματοποιούσε το δρομολόγιο Αμστερνταμ – Παρίσι, οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι βρίσκονται μπροστά στην ανάγκη να λάβουν πρόσθετα μέτρα για την αποτροπή παρόμοιων επιθέσεων σε δημόσιους χώρους και μέσα μαζικής μεταφοράς. Μάλιστα ο γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ προειδοποίησε χθες ότι η χώρα του θα πρέπει να προετοιμαστεί και για άλλες τρομοκρατικές επιθέσεις.

Την περασμένη Παρασκευή ένας άνδρας με βαρύ οπλισμό μπήκε στο τρένο στο οποίο επέβαιναν 500 άτομα αλλά πριν ξεκινήσει την επίθεση τον εμπόδισαν αμερικανοί στρατιώτες που βρίσκονταν σε διακοπές και πολίτες. Οι μυστικές υπηρεσίες είχαν ήδη εντοπίσει την ύποπτη δράση του 26χρονου Αγιούμπ ελ Χατζανί, όμως δεν μπόρεσαν να τον αποτρέψουν. Ηταν ένας από τους χιλιάδες μουσουλμάνους που ζουν στην Ευρώπη και θεωρήθηκε πιθανή απειλή μετά το ταξίδι του στη Συρία.

Καθώς οι γαλλικές Αρχές άρχισαν χθες επίσημα έρευνα για την τρομοκρατία σχετικά με την επίθεση στο τρένο, οι ερευνητές αντιμετωπίζουν μερικά από τα πιο δύσκολα προβλήματα με τα οποία έρχονται αντιμέτωπες οι ευρωπαϊκές Αρχές ασφαλείας. Οπως η ελεύθερη μετακίνηση των πολιτών στα εσωτερικά σύνορα της Ευρώπης, η οποία είναι πολύ πιο γρήγορη απ’ ό,τι η συνεργασία σε διασυνοριακές έρευνες. Οι Αρχές ασφαλείας, λένε στο Παρίσι, δεν διαθέτουν τρόπο για να παρακολουθούν όλους – υπολογίζονται σε 8.000 μόνο στη Γαλλία – όσοι θεωρείται ότι αποτελούν απειλή για την ασφάλεια της χώρας.

Μια πανευρωπαϊκή βάση δεδομένων που υποτίθεται ότι περιλαμβάνει όσους ταξιδεύουν στη Συρία για να ενωθούν με τζιχαντιστές – με σκοπό να εμποδιστεί η επιστροφή τους – είναι ανολοκλήρωτη και ακόμα δεν χρησιμοποιείται από όσους ελέγχουν τα ευρωπαϊκά σύνορα. Ο Ελ Χατζανί μπορεί να πήγε στη Συρία πριν από μερικούς μήνες, όμως δεν υπάρχει καμία καταγραφή της επιστροφής του. Ο τεράστιος αριθμός των πιθανών στόχων δημιουργεί νέα δεδομένα για τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας και ένα νέο κλίμα αβεβαιότητας στη Γηραιά Ηπειρο, παρατηρούν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» – πλέον γίνεται επικίνδυνη ακόμα και η πιο απλή δραστηριότητα, όπως το να πας κάπου με τρένο.

«Αυτό που αντιμετωπίζουμε πια είναι απρόβλεπτη τρομοκρατία» σχολιάζει ο Ζαν-Σαρλ Μπρισάρντ, ειδικός σε θέματα τρομοκρατίας. «Στο εξής οι τρομοκράτες θα διαλέγουν τους λεγόμενους μαλακούς στόχους, δηλαδή μέρη όπου υπάρχει λίγη ασφάλεια. Γι’ αυτό ο Ελ Χατζανί επέλεξε ένα τρένο». Βάσει της Συνθήκης Σένγκεν, προσθέτει, «δεν υπάρχει συστηματικός έλεγχος των ευρωπαίων πολιτών ή όσων διαθέτουν άδεια παραμονής, αλλά μόνο των ξένων». Και καταλήγει: «Αυτό έχει γίνει πλέον το μεγάλο, πραγματικό πρόβλημα».

Οι σιδηροδρομικοί σταθμοί – μόνο στη Γαλλία υπάρχουν 3.000 – αποτελούν ανοιχτούς χώρους, κυρίως χωρίς έλεγχο, όπου όσοι δεν ταξιδεύουν μπορούν να αναμειχθούν ελεύθερα με τους επιβάτες. Οι αποσκευές ελέγχονται σε ελάχιστα μέρη – στο Eurostar που διασχίζει υποθαλάσσια τη Μάγχη και σε κάποιες αμαξοστοιχίες στην Ισπανία μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2004 που στοίχισαν τη ζωή σε 200 άτομα. Τα ευρωπαϊκά τρένα, οι σταθμοί και χιλιάδες χιλιόμετρα από ράγες είναι πολύ διαφορετικά από τους στενά ελεγχόμενους χώρους των αεροδρομίων, εξηγούν ειδικοί για την ασφάλεια. Κι έτσι τα τρένα φαίνεται ότι θα γίνουν οι μαλακοί στόχοι που θα επιλέγουν στο εξής οι τρομοκράτες, προσθέτουν.

«Μεταξύ των πιο εύκολων στόχων, το σιδηροδρομικό σύστημα θα είναι πρώτο, επειδή δεν υπάρχει καθόλου προστασία» σχολιάζει ο Μπερτράντ Μονέ, γάλλος ειδικός. Για τους τρομοκράτες «επί πολλά χρόνια ο συμβολικός στόχος ήταν τα αεροπλάνα, όμως πλέον ο βαθμός δυσκολίας είναι πολύ υψηλός. Τα τρένα είναι πια προφανής στόχος. Το ερώτημα δεν είναι “εάν”, αλλά “πότε”». Παρατηρεί μάλιστα ότι η τοποθέτηση εισόδων με ανιχνευτές μετάλλου, όπως στα αεροδρόμια, «θα μπλοκάρει πλήρως τη ροή της κίνησης».

Η προσθήκη νέων σημείων ελέγχου επιβατών και αποσκευών, εξηγεί ο Κρίστοφερ Ιρβιν, αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Επιβατών, δεν θα επιβαρύνει μόνο τον χρόνο του ταξιδιού για τους επιβάτες, αλλά θα ωθήσει στα όρια και τη λειτουργία των ίδιων των σταθμών. «Μπορείς να προσπαθήσεις να ελέγξεις τους πάντες, ωστόσο αυτό δεν θα είναι λειτουργικό. Θα διαλυθεί το σύστημα μεταφοράς. Οι σταθμοί δεν διαθέτουν τον χώρο που απαιτείται για να εξυπηρετηθούν οι ουρές που θα δημιουργηθούν».

Το πιο πιθανό σενάριο είναι η επιστροφή στην κατάσταση που ίσχυε στη Γαλλία στα μέσα της δεκαετίας του ’90 έπειτα από μια σειρά ισλαμικών επιθέσεων σε τρένα και σιδηροδρομικούς σταθμούς. Για λίγο καιρό, στρατιώτες περιπολούσαν μέσα στις αμαξοστοιχίες και ελέγχονταν οι αποσκευές.

Πρόκληση οι σιδηρόδρομοι
Με τζιχαντιστές αποφασισμένους για όλα, 40 εκατομμύρια επιβάτες καθημερινά και 100.000 τρένα, η επιβολή και η τήρηση μέτρων ασφαλείας στα σιδηροδρομικά δίκτυα της Ευρώπης αποτελεί μια τεράστια πρόκληση, η οποία είναι πολύ δύσκολο να αντιμετωπισθεί σύντομα. Οι ειδικοί μάλιστα πιστεύουν ότι δεν θα καταστεί δυνατό να εξασφαλισθεί ούτε στο μέλλον.