Το μήνυμα πίσω από τις βόμβες

Πριν από τις εκλογές της 7ης Ιουνίου, οι οποίες οδήγησαν το κυβερνών κόμμα ΑΚΡ του Ταγίπ Ερντογάν να χάσει την απόλυτη πλειοψηφία στη Βουλή, ο τούρκος πρόεδρος είχε πει στους ψηφοφόρους: «Δώστε μου 400 βουλευτές και το Κουρδικό θα επιλυθεί ειρηνικά». Αυτό δεν συνέβη και έναν μήνα αργότερα τα τουρκικά μαχητικά άρχισαν να σφυροκοπούν τις θέσεις των κούρδων ανταρτών του ΡΚΚ, την ίδια ώρα που ο Ερντογάν, έπειτα από χρόνια απραξίας, ανακοίνωνε ότι θα στραφεί εναντίον των τζιχαντιστών του Ισλαμικού Κράτους. Πλέον μένουν μόνο εννέα ημέρες, βάσει του νόμου, για τον σχηματισμό κυβέρνησης συνεργασίας στην Τουρκία, διαφορετικά η χώρα οδεύει σε νέες εκλογές. Τα επεισόδια βίας – δείχνουν τα στοιχεία από το 2007 – ενισχύουν πάντα το κόμμα του Ερντογάν. Οι βομβαρδισμοί προς όλες τις κατευθύνσεις μπορεί να του φέρουν πίσω κάποιους από τους ψηφοφόρους που έχασε και έτσι να προωθήσει το όνειρό του – τις ενισχυμένες προεδρικές εξουσίες.

Στις 17 Δεκεμβρίου 2013, η διεύθυνση Οικονομικών Εγκλημάτων της Γενικής Ασφάλειας της Κωνσταντινούπολης συνέλαβε 47 άτομα, μεταξύ των οποίων και αρκετούς υψηλόβαθμους κρατικούς αξιωματούχους. Ενεπλάκησαν επίσης οι γιοι των υπουργών Εσωτερικών και Οικονομίας, ο υπουργός Αστικού Σχεδιασμού, καθώς και ο γιος του Ταγίπ Ερντογάν Μπιλάλ. Τα τουρκικά ΜΜΕ έκαναν λόγο για ένα επικείμενο δεύτερο κύμα συλλήψεων, υπονοώντας ότι υπάρχει εμπλοκή και του Μπουράκ, του άλλου υιού Ερντογάν καθώς και σαουδαραβικών οργανώσεων που συνδέονται με την Αλ Κάιντα. Το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) αντέδρασε συλλαμβάνοντας τους εισαγγελείς που είχαν δώσει τις διαταγές για την έρευνα. Εκανε διώξεις στο αστυνομικό σώμα, απέλυσε πολλούς διευθυντές αστυνομικών τμημάτων και συνέλαβε τους δημοσιογράφους που είχαν καταγράψει τα γεγονότα.

Ολα αυτά θα ήταν απλώς άλλη μια ιστορία κατάφωρων παραβιάσεων, εάν δεν έδειχναν ότι ο Ερντογάν έχει συνηθίσει να κερδίζει. Από τις εκλογές του 2002 που έφεραν το ΑΚΡ στην εξουσία, έχει νικήσει κάθε αντίπαλο, έχει βάλει στη φυλακή αξιωματικούς των ενόπλων δυνάμεων, έχει καταδιώξει τους δημοσιογράφους που δεν τον στηρίζουν, έχει αντιμετωπίσει με βία και δακρυγόνα κάθε διαδήλωση και το κυριότερο έχει κερδίσει όλες τις εκλογικές μάχες.

Οι Τούρκοι αναφέρονται πλέον στο Ερντογάν και στο περιβάλλον του ως «Το παλάτι», ένας συνδυασμός του εντυπωσιακού μεγάρου, κόστους 615 εκατομμυρίων δολαρίων, που έφτιαξε στα περίχωρα της Αγκυρας για τον εαυτό του και τους αυλικούς που έχει γύρω του. Το περασμένο καλοκαίρι, ο τουρκικός λαός με μεγάλο ποσοστό τον εξέλεξε πρόεδρο της Τουρκίας από τον πρώτο γύρο. Πριν από δύο μήνες ο Ερντογάν ζήτησε από τους ψηφοφόρους να στείλουν 400 από τους υποψηφίους του κόμματός του στη Βουλή, προκειμένου να εκπληρώσει το όνειρό του για «ενισχυμένη προεδρία». Ομως, αναπάντεχα για τον Ταγίπ πασά ο τουρκικός λαός έδειξε να διαφωνεί με τα σχέδιά του. Οχι μόνο το ΑΚΡ δεν εξασφάλισε αυτές τις έδρες αλλά για πρώτη φορά από το 2002 έχασε και την απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Βασική αιτία, η είσοδος για πρώτη φορά στην Εθνοσυνέλευση ενός κουρδικού κόμματος, το οποίο κατάφερε να πιάσει το ποσοστό 10% που απαιτείται για την κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Οι Κούρδοι για πρώτη φορά κατέβηκαν ενωμένοι υπό τη στέγη του κόμματος HDP και τα κατάφεραν με την ηγεσία του χαρισματικού Σελαχατίν Ντεμιρτάς.

Η ειρήνη και το εξπρές. Δύο χρόνια νωρίτερα όμως, εξουθενωμένοι από έναν εμφύλιο που διήρκεσε δεκαετίες με αποτέλεσμα περισσότεροι από 40.000 άνθρωποι να χάσουν τη ζωή τους, Τούρκοι και Κούρδοι ασπάστηκαν την ιδέα του Ερντογάν για «ειρηνευτική διαδικασία». Και η Δύση ενθουσιάστηκε με την ιδέα, παρότι δεν αναρωτήθηκε εάν θα προωθηθούν δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις που θα ικανοποιούν τα κουρδικά αιτήματα. Κάπως έτσι επετεύχθη κατάπαυση του πυρός – αυτό όμως οφείλεται λιγότερο στις «ειρηνευτικές συνομιλίες» και περισσότερο στη γεωπολιτική: το 2002 το Κουρδικό Εργατικό Κόμμα (ΡΚΚ) βρισκόταν στη γωνία, πιεσμένο από τις ΗΠΑ στο Ιράκ, από την Τουρκία, το Ιράν, την αυτόνομη κουρδική κυβέρνηση στο Κουρδιστάν του Ιράκ, από τον σύρο πρόεδρο Μπασάρ αλ Ασαντ και από την ΕΕ.

Η νίκη του HDΡ που στέρησε την αυτοδυναμία από το κόμμα του Ερντογάν οφείλεται κυρίως στην οργή των Κούρδων εναντίον της κυβέρνησης της Αγκυρας επειδή όχι μόνο δεν υποστήριξε τους Κούρδους στη Συρία που προσπαθούσαν να σωθούν από τις σφαγές των ισλαμιστών του Ισλαμικού Κράτους αλλά επειδή φαινόταν να συνεργάζεται με τους τζιχαντιστές. Στο μεταξύ η Τουρκία αρνούνταν σταθερά να συμμετάσχει στα σχέδια των ΗΠΑ για αεροπορικές επιθέσεις εναντίον του Ισλαμικού Κράτους και να δώσει πρόσβαση στα αεροσκάφη της διεθνούς συμμαχίας στις αεροπορικές της βάσεις. Τα σύνορα της χώρας έγιναν γνωστά με την ονομασία «Εξπρές των τζιχαντιστών», λόγω της ευκολίας με την οποία ξένοι μαχητές περνούσαν για να ενωθούν με το Χαλιφάτο ή επέστρεφαν στο τουρκικό έδαφος για να κάνουν ανοιχτή προπαγάνδα – την ώρα που κάθε άλλος εχθρός του Ερντογάν με μια λέξη βρισκόταν στη φυλακή.

Ολα αυτά οδήγησαν στην απώλεια της αυτοδυναμίας για την κυβέρνηση και έφεραν τον Ερντογάν σε δύσκολη θέση. Γνωρίζει ότι διεθνώς η εικόνα του έχει αμαυρωθεί, ιδιαίτερα μετά τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων στο Πάρκο Γκεζί τον Μάιο του 2013. Αν προχωρήσουν οι έρευνες για διαφθορά – όπως ζητά η αντιπολίτευση – αντιμετωπίζει πιθανές διώξεις ενώ υπάρχουν φήμες ότι το Διεθνές Δικαστήριο έχει συμφωνήσει να εξετάσει καταγγελίες εναντίον της τουρκικής κυβέρνησης για παράδοση όπλων στους τζιχαντιστές.

Την ώρα που σφυροκοπούνται αδιάκοπα οι θέσεις των Κούρδων του ΡΚΚ, η Τουρκία παρά τις διακηρύξεις της – και τη χαρά της Ουάσιγκτον – δεν έχει συμβάλει με ουσιαστικό τρόπο στον πόλεμο εναντίον των τζιχαντιστών. Το μήνυμα που στέλνει με τις βόμβες στους Κούρδους – αλλά και στους Τούρκους – ο Ερντογάν, γράφει το περιοδικό «Politico», είναι ξεκάθαρο: «Ψηφίστε σωστά αυτή τη φορά, αλλιώς δεν θα υπάρξει ειρήνη».