Ρεμβασμοί της λήθης

Τη γιαγιά την είχαν κουβαλήσει άρον άρον από το ορεινό χωριό σε μια πυκνοκατοικημένη γειτονιά της Αθήνας για να φροντίσει τα δύο σκυλιά της οικογένειας που θα έφευγε για διακοπές (πατέρας – μητέρα, μία φοιτήτρια κόρη και ένας πιτσιρίκος γυμνασιόπαις) σε ένα κοντινό νησί, λόγω οικονομικής κρίσης. Χρήματα για κένελ δεν θυσιάζονταν αλλά τα παιδιά αρνιόντουσαν από πάνω να στείλουν τα κατοικίδια σε κλουβιά. Ετσι επιστρατεύθηκε η γιαγιά που και από ζώα ήξερε και οι διακοπές δεν ήταν μέσα στο πολιτιστικό της DNA.

Η γιαγιά επιστρατευόταν συχνά δεδομένου του γεγονότος πως η οικογένεια (ιδιωτικοί υπάλληλοι πατέρας και μητέρα, με δυσκολίες στη μισθοδοσία τους τον τελευταίο καιρό) δεν είχε ποτέ την ευχέρεια να έχει άλλη πολυτέλεια για βοήθεια στο σπίτι από μια παραδουλεύτρα (Βουλγάρα) μία φορά την εβδομάδα για τις χοντρές δουλειές (γενική καθαριότητα, σίδερο και ψώνια στη λαϊκή της γειτονιάς).

Ετσι η γιαγιά, κοτσονάτη και ικανή, παλιά αγρότισσα με προκοπή στο χωριό, χήρα από 30 χρονών, πότιζε και σκάλιζε τον κήπο με τα ζαρζαβατικά, τάιζε πρόβατα και γίδια, είχε γαϊδουράκι και στην αυλή πηγάδι. Ο γιος της, ο πατέρας της φαμίλιας που την καλούσε για βοήθεια γιορτές, διακοπές ή σε αρρώστιες των παιδιών, αφού οι δύο γονείς εργάζονταν, είχε φροντίσει στο χωριό η γιαγιά να έχει και ραδιόφωνο ευρείας κάλυψης και τηλεόραση για συντροφιά στη μοναξιά κυρίως του χειμώνα. Και γιατί για μια μόνη γυναίκα, σ’ ένα σύγχρονο ελληνικό χωριό, όπου και οι στάνες είχαν φορητή τηλεόραση, η μοναξιά ήταν αφόρητη με όλα τα σπίτια να περνάνε τα βράδια χειμώνα – καλοκαίρι με τα τούρκικα σίριαλ, τις ελληνικές σειρές και τις εκπομπές πρωινές και μεσημεριάτικες με τα κουτσομπολιά των επωνύμων, τη μόδα και κυρίως τη μαγειρική. Η γιαγιά της ιστορίας μας όχι μόνο παρακολουθούσε από κανάλι σε κανάλι τους μαγείρους και συχνά απομνημόνευε τις εξωτικές συνταγές τους αλλά σήκωνε το τηλέφωνο και υπαγόρευε παλιές ρουμελιώτικες και αρβανίτικες συνταγές για πίτες, χυλοπίτες, ψητά στη γάστρα και γλυκά του κουταλιού (καρυδάκι, μαρμελάδα μούρου, φλούδα πορτοκαλιού και ζαχαρωμένο τριανταφυλλάκι). Η γιαγιά όμως της ιστορίας μας ήταν μια γυναίκα μπασμένη στη σύγχρονη ηλεκτρονική επικοινωνία.

Μερικά καλοκαίρια πριν από πολλά χρόνια που είχε έρθει στην Αθήνα για να φροντίσει την εγγονή της που διάβαζε για τις Πανελλήνιες (ήταν η εποχή που οι εξετάσεις διεξάγονταν τον Σεπτέμβριο και το καλοκαίρι οι υποψήφιοι λιώνανε στο λιοπύρι και στα φροντιστήρια καταβροχθίζοντας την «ύλη» μέσα σε 40 ημέρες σχεδόν αμάσητη, σαν γλάροι).

Η οικογένεια θα έκανε τις αναγκαίες διακοπές μαζί με τον μικρό φιλάσθενο γιο και η κόρη χρειαζόταν τη γιαγιά. Είχε λοιπόν δημιουργηθεί μια στενή, ζεστή σχέση γιαγιάς και εγγονής από τα εφηβικά δύσκολα χρόνια και κάποια στιγμή η εγγονή μύησε τη γιαγιά στο Διαδίκτυο. Τις ώρες της μοναξιάς, γιαγιά, της είπε, πού να πας; Στο πάρκο, στο σινεμά, δεν τα γουστάρεις αυτά. Μάθε να σερφάρεις και να βλέπεις τα παράξενα του κόσμου.

Η γιαγιά είχε το πανάρχαιο ένστικτο της φυλής, αυτό που τους έσωσε γενιές και γενιές σε δύσκολες συνθήκες από πολέμους, φτώχεια, Κατοχή, πανδημίες (τον άνδρα της τον είχε χάσει από τη μεγάλη επιδημία γρίπης, τον πατέρα της από μελιταίο πυρετό και τη μητέρα της από οστρακιά), αλλά και εξορίες, μεταναστεύσεις, προσφυγιές, σεισμούς, πλημμύρες, δάκο, φυλλοξήρα κι άλλες αρρώστιες ανθρώπων, ζώων και φυτών.

Ετσι και τώρα έμαθε το νέο μέσο επικοινωνίας που της πρότεινε η εγγονή. Εξάλλου ντρεπόταν να βλέπει κάτι μυξιάρικα της πολυκατοικίας, πέντε και έξι χρονών να χάνονται στο Διαδίκτυο, να επικοινωνούν με ανθρώπους στην άλλη άκρη της γης, να παίζουν πολύπλοκα παιχνίδια και να κατεβάζουν βιβλία, πορνό, ταξίδια σε εξωτικά μέρη, να παρακολουθούν εγχειρήσεις, σκακιστικά πρωταθλήματα, ερωτικές εξομολογήσεις διασήμων και αφηγήσεις κυνηγημένων προσφύγων από τυραννικά καθεστώτα, θρησκευτικές σέχτες και φυσικές καταστροφές, σεισμούς, τσουνάμια, λειψυδρία, πείνα και ανίατες ασθένειες, AIDS και Εμπολα.

Η γιαγιά εθίστηκε στο Διαδίκτυο. Ετσι πέρυσι τις μέρες του Δεκαπενταύγουστου στην αφόρητη ζέστη στη γειτονιά του γιου της που τώρα έλειπε οικογενειακώς και είχε να ταΐζει τον μολοσσό και το γκριφόν, μπήκε στο Διαδίκτυο και έψαχνε να βρει κάτι από τις παλιές τελετές, έστω ως λαογραφικό υλικό, από τις γιορτές της επετείου της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Αναπολούσε τις εκδρομές στα κοντινά μοναστήρια έξω από την Αμφισσα, στον Παρνασσό και προς τα λοκρικά Ρόδα με τις κοριτσίστικες παρέες. Αποβραδίς κοιμόντουσαν στρωματσάδα στα κελιά για να ξυπνήσουν την αυγή, ακόμη και αχάραγα, να πάνε στη λειτουργία. Με νηστεία ημερών, αφού μεταλάμβαναν τα άχραντα μυστήρια, κάτω από τα πεύκα στρώνανε κουρελούδες, πάνω τα λινά τραπεζομάντιλα και τα ταψιά με τις πίτες, η φλάσκα με το κρασί, ο μπακλαβάς και το κανταΐφι και λίγο πιο πέρα το γραμμόφωνο με τις «πλάκες» να παίζει καλαματιανά, τσάμικα και τάνγκο και αργότερα λάτιν, σπάνια ρεμπέτικα, δεν ήταν ακόμη της μόδας. Κλαρίνο, σαντούρι, βιολί και άγιος ο Θεός.

Ψάχνει και τώρα, μόλις πέρυσι, η γιαγιά, έστω σε εκπομπές, καταχωρίσεις μνήμης, λαογραφικές, γραφικές. Δεν βρίσκει. Ετσι, περνάει τον Δεκαπενταύγουστο στη γειτονιά της Αθήνας σαρώνοντας εκκλήσεις για βοήθεια, πολιτικές μπροσούρες, εφηβικά καμώματα σε στιχάκια, προστυχιές και ρομαντικές απογειώσεις.

Αποβλακωμένη, ζαλισμένη, απογοητευμένη, σηκώνεται, πάει στο σαλόνι, στρώνει την κουρελού του μολοσσού, απλώνει το λινό τραπεζομάντιλο, κατεβάζει από τα ράφια τα γλυκά του κουταλιού που στέλνει από το χωριό για τα εγγόνια, βάζει λίγο σαμιώτικο γλυκό κρασί σε μια κούπα, κάνει τον σταυρό της, λέει και το απολυτίκιο της Παναγιάς να την ακούνε τα έπιπλα και πίνει. Με ανοιχτή την οθόνη του Διαδικτύου, όπου προβάλλονται ντοκιμαντέρ από μια πρωτόγονη φυλή στον Αμαζόνιο, όπου οι ιθαγενείς τιμούν μέσω του μάγου τις προγονικές ψυχές. Τη δική τους Κοίμηση.