Η επιστροφή του άσχημου Γερμανού

Στη διάρκεια της μεγάλης νύχτας των διαπραγματεύσεων για την Ελλάδα την 12η Ιουλίου, κάτι ουσιώδες ράγισε στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Εκτοτε, οι Ευρωπαίοι ζουν σε μια διαφορετική ΕΕ. Αυτό που άλλαξε εκείνη τη νύχτα ήταν η Γερμανία που γνώρισαν οι Ευρωπαίοι μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στην επιφάνεια, οι διαπραγματεύσεις αφορούσαν το Grexit και τις φρικτές συνέπειες που θα είχε για την Ελλάδα και τη νομισματική ένωση. Σε πιο βαθύ επίπεδο, όμως, εκείνο που διακυβεύθηκε ήταν ο ρόλος στην Ευρώπη της πολυπληθέστερης και πιο ισχυρής οικονομικά χώρας της.

Η ανοικοδόμηση της Γερμανίας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η ανάκτηση της εμπιστοσύνης του κόσμου απέναντί της (με αποκορύφωμα τη γερμανική επανένωση τεσσερισήμισι δεκαετίες αργότερα) στηρίχθηκαν σε ισχυρούς πυλώνες εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής. Μέσα στη Γερμανία, μια ισχυρή δημοκρατία βασισμένη στο κράτος δικαίου αναπτύχθηκε γρήγορα. Η οικονομική επιτυχία του κράτους πρόνοιας της χώρας αποδείχθηκε πρότυπο για την Ευρώπη. Και η προθυμία του Βερολίνου να αντιμετωπίσει τα ναζιστικά εγκλήματα χωρίς επιφυλάξεις διατήρησε έναν βαθύ σκεπτικισμό απέναντι σε οτιδήποτε στρατιωτικό.

Το μονοπάτι που θα ακολουθήσει η Γερμανία τον 21ο αιώνα – προς μια «ευρωπαϊκή Γερμανία» ή μια «γερμανική Ευρώπη» – έχει αποτελέσει το βασικό, ιστορικό ερώτημα στην καρδιά της γερμανικής εξωτερικής πολιτικής εδώ και δύο αιώνες. Και απαντήθηκε στη διάρκεια εκείνης της μακράς νύχτας στις Βρυξέλλες, με τη γερμανική Ευρώπη να επικρατεί έναντι της ευρωπαϊκής Γερμανίας. Πρόκειται για μια καθοριστική απόφαση τόσο για τη Γερμανία όσο και για την Ευρώπη. Πρέπει να αναρωτηθεί κάποιος εάν η Μέρκελ και ο Σόιμπλε συνειδητοποίησαν τι έκαναν.

Για πρώτη φορά η Γερμανία δεν ήθελε περισσότερη Ευρώπη – ήθελε λιγότερη. Με τη στάση της, η Γερμανία το βράδυ της 12ης Ιουλίου ανακοίνωσε την επιθυμία να μεταμορφωθεί η ευρωζώνη από ευρωπαϊκό σχέδιο σε ένα είδους σφαίρας επιρροής. Η Μέρκελ αναγκάστηκε να επιλέξει μεταξύ Σόιμπλε και Γαλλίας (και Ιταλίας). Το θέμα ήταν ουσιώδες: ο υπουργός Οικονομικών της ήθελε να εξαναγκάσει ένα μέρος της ευρωζώνης να φύγει «εθελοντικά» ασκώντας τεράστια πίεση. Η Ελλάδα μπορούσε είτε να φύγει (γνωρίζοντας τις καταστροφικές συνέπειες) ή να αποδεχθεί ένα πρόγραμμα που ουσιαστικά την κάνει ευρωπαϊκό προτεκτοράτο, χωρίς ελπίδα οικονομικής βελτίωσης. Στην Ελλάδα επιβάλλεται περαιτέρω λιτότητα – που αποδείχθηκε αναποτελεσματική στο παρελθόν – για να εξυπηρετηθούν οι εσωτερικές πολιτικές ανάγκες της Γερμανίας.

Η μεγάλη σύγκρουση με τη Γαλλία και την Ιταλία, όμως, δεν έχει λήξει επειδή για τον Σόιμπλε το Grexit παραμένει ως επιλογή. Η στάση του Σόιμπλε διακινδυνεύει την ενότητα της ευρωζώνης. Η πεποίθησή του ότι το ευρώ μπορεί να επιβάλει την οικονομική «επανεκπαίδευση» του ευρωπαϊκού Νότου θα αποδειχθεί επικίνδυνη πλάνη – και όχι μόνο για την Ελλάδα.

Τα θεμέλια του ενοποιημένου γερμανικού κράτους το 1989 ήταν ο τελεσίδικος δυτικός προσανατολισμός της χώρας και η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Και ο «εξευρωπαϊσμός» της γερμανικής πολιτικής καλύπτει το πολιτισμικό κενό μέσα στο γερμανικό κράτος. Η διάβρωση αυτού του πυλώνα θα είναι πολιτική τρέλα. Και γι’ αυτό στην ΕΕ που προέκυψε το πρωί της 13ης Ιουλίου και η Γερμανία αλλά και η Ευρώπη έχουν πολλά να χάσουν αν το επιτρέψουν.

Ο Γιόσκα Φίσερ διετέλεσε υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005.