[Κραυγές και ψίθυροι] Οι ζωές των άλλων

Λέγεται «Σύνδρομο του καθρέφτη». Και έχει τις ρίζες του στη νηπιακή ηλικία, τότε που το παιδί, μέχρι περίπου τριών ετών, δεν αναγνωρίζει το είδωλό του στον καθρέφτη. Νομίζει ότι πρόκειται για άλλο πρόσωπο και μόνο επειδή οι δικοί του άνθρωποι του λένε, π.χ., «Κοίταξε τι ωραίος που είσαι», ταυτίζεται σιγά σιγά με την εικόνα του. Αυτή η περίοδος όμως μένει στο υποσυνείδητο και αναδύεται κάθε φορά που αρνιόμαστε να αναγνωρίσουμε τις πράξεις και τις συμπεριφορές μας ή πιστεύουμε ότι είμαστε κάποιοι άλλοι, κατά κανόνα αυτοί που θα θέλαμε να είμαστε. Ως προς την εγχώρια εκδοχή του συνδρόμου μάλιστα, ο Νίκος Δήμου έχει γράψει χαρακτηριστικά ότι ο Ελληνας όταν βλέπει τον εαυτό του στον καθρέφτη αντικρίζει είτε τον Μεγαλέξαντρο είτε τον Κολοκοτρώνη είτε, τουλάχιστον, τον Ωνάση. Ποτέ τον Καραγκιόζη.

Δεν μπορώ να ξέρω αν την εβδομάδα που πέρασε η Ζωή Κωνσταντοπούλου και η Ραχήλ Μακρή έβλεπαν στον καθρέφτη τους τον κατάσκοπο της Στάζι, αρχηγό Γκερντ Βίσλερ, κεντρικό ήρωα στην αριστουργηματική ταινία «Οι ζωές των άλλων». Δεν μπορώ να ξέρω καν αν έχουν παγιδευτεί στο συγκεκριμένο σύνδρομο. Ή σε κάποιο άλλο, ιδιότυπου εγωκεντρισμού. Πάντως είναι φανερό ότι και οι δύο έκλεισαν τα μάτια σε παρεκκλίσεις της συμπεριφοράς και του λόγου τους, τις οποίες αποδίδουν συστηματικά στους πολιτικούς τους αντιπάλους και συλλήβδην στους δημοσιογράφους τους οποίους, ούτως ή άλλως, φαίνεται ότι θεωρούν υπαρξιακούς εχθρούς.

Οι δημοσιογράφοι Σία Κοσιώνη και Ανδρέας Παπαδόπουλος (πρώην εκπρόσωπος Τύπου της ΔΗΜΑΡ) δέχτηκαν στον τηλεοπτικό αέρα αντίστοιχα από την Πρόεδρο της Βουλής και τη βουλευτή Κοζάνης βολές και υπονοούμενα που αφορούν τις προσωπικές τους ζωές και σχέσεις. Εκτός τόπου και χρόνου, με καγχαστικό και απαξιωτικό λανγκάζ και μία συλλογιστική που παραπέμπει στο γνωστό ανέκδοτο και στην επωδό τού «Κι εσείς που βασανίζετε τους μαύρους». Τα δύο περιστατικά δεν χαρακτηρίζονται βέβαια ως άμεση σωματική βία, όπως οι σφαλιάρες του Κασιδιάρη στη Λιάνα Κανέλλη. Η βιαιότητα όμως που ενσωματώνει μία τέτοιου τύπου παρεκτροπή του πολιτικού λόγου υποδηλώνει έναν τακτικισμό που την κάνει ακόμη πιο επικίνδυνη. Εξάλλου, στα εξημμένα πνεύματα των ημερών, ανάλογες συμπεριφορές εύκολα μπορούν να εκληφθούν ως παραδείγματα προς μίμηση. Και κάπου εδώ ο καθρέφτης γίνεται θρύψαλα.

Ας αντικρίσουμε λοιπόν την αλήθεια έστω και ως διπλό είδωλο στον σπασμένο καθρέφτη. Στις παρυφές ενός αποφευκτέου διχασμού, όταν πλέον η πολιτική αντιπαράθεση γίνεται με όρους μετωπικής σύγκρουσης, πολλά μπορεί να είναι αναμενόμενα, ακόμη και ανεκτά. Εντάσεις, συγκρούσεις εντός και εκτός ορίων, λάσπες στον ανεμιστήρα, μυστικά και ψέματα. Αποκλειστικά όμως στο όνομα ιδεολογιών, απόψεων, πρακτικών και πεπραγμένων. Οταν η ιδιωτική ζωή – εφόσον αυτή δεν εμπίπτει στον ποινικό κώδικα και δεν βλάπτει το δημόσιο συμφέρον – στοχοποιείται στην πολιτική σκηνή και ποινικοποιείται σε ζωντανή μετάδοση είναι σαν ο χαφιεδισμός να φοράει σακάκι και να νομιμοποιείται μέσω της μαζικότητας του τηλεοπτικού κοινού. Κι αυτό είναι σφαλιάρα στη δημοκρατία και στον δυτικό πολιτισμό όπου η ελευθερία και η προάσπιση των προσωπικών επιλογών είναι θεμελιώδη αξιώματα.

Στην πολιτική, ακόμη και στην κομματική, αντιπαράθεση οι ιδιωτικές «ζωές των άλλων» δεν μπορούν να γίνουν ερπύστριες – για να δανειστώ, με την άδειά της, τη σημειολογία της κυρίας Κωνσταντοπούλου – εναντίον των απέναντι. Και αυτό ισχύει όχι μόνο για πολιτευόμενους αλλά και για ψηφοφόρους και οπαδούς. Σε μία ελεύθερη, δυτική κοινωνία, οι προσωπικές επιλογές είτε αφορούν την ερωτική και οικογενειακή ζωή είτε ακόμη και τον ενδυματολογικό κώδικα δεν συμπληρώνουν στοιχεία πολιτικής ταυτότητας. Το να στιγματίζεις κάποιον επειδή φοράει τα τάδε παπούτσια είναι ακριβώς το ίδιο με το να τον περιθωριοποιείς επειδή είναι ξυπόλητος. Και το να εγκαλείς κάποιον/α για τον/τη σύντροφό του δεν έχει καμία διαφορά από τα tweets  του κ. Νικολόπουλου για τον πρωθυπουργό του Λουξεμβούργου. Οταν ανοίγει η πόρτα της ιδιωτικότητας κλείνει με πάταγο η πόρτα της δημοκρατίας. Και για να κλείσω με τα μηνύματα της ταινίας του Φλόριαν Χένκελ φον Ντόνερσμαρκ, η διείσδυση στην ιδιωτικότητα των άλλων κάνει κάποιον να συνειδητοποιήσει το άδειο της δικής του ζωής. Αντε και καλή ψήφο!