[Γεωπολιτικά] Το «αφελές» και το «άφρον»

Στην κατακλείδα του διαλόγου Αθηναίων – Μηλίων, οι πρώτοι αποφαίνονται με οίκτο για τους δεύτερους ότι ενώ καλοτυχίζουν την αφέλειά τους δεν ζηλεύουν την αφροσύνη τους. («Μακαρίσαντες υμών το απειρόκακον ου ζηλούμεν το άφρον»). Αφού βεβαίως στο μνημείο αυτό του πολιτικού κυνισμού ευτελίζουν την όψιμη προσφορά της φιλίας τους. Κατ’ ακρίβεια της ουδετερότητός των. «Ου τοσούτον ημάς βλάπτει η έχθρα υμών, όσον η φιλία μεν ασθενείας, το δε μίσος δυνάμεως, παράδειγμα τοις αρχομένοις δηλούμενον…», Θουκυδίδης, και πριν και νυν και αεί. Διαχρονικός (και άτεγκτος) δείκτης για τους ναυτιλλομένους στα ταραγμένα πελάγη της πολιτικής.

Οπου ακριβώς: Η μεν ισχύς αποβαίνει αδυσώπητος νόμος σχέσεων και συμφερόντων. Η δε αδυναμία, βάναυση οριοθέτηση επιλογών. Και ανάλογη περιστολή αντιστάσεων. Χωρίς σύνηθες μέτρο λογικής. Και προπαντός, χωρίς ιδιαίτερες τύψεις και αναστολές. Και άλλωστε, πολιτική συναισθηματισμών ούτε υπήρξε, ούτε υπάρχει. Και ούτε μέλλει γενέσθαι.

Οταν λοιπόν κάποτε υπέδειξαν στον Ντε Γκωλ ότι «αυτές οι χώρες είναι παραδοσιακώς φίλιες» και άρα έχρηζαν αναλόγου συμπεριφοράς και στηρίξεως, ο (καθόλου πολιτικώς ανέντιμος) γάλλος ηγέτης αντυπέδειξεν στους συνεργάτες του ότι ορθόν μεν, αλλά «η Γαλλία έχει πρώτα συμφέροντα και μετά φίλους». Και οι έχοντες ώτα ακούειν ήκουσαν. Και αναλόγως έπραξαν.

Οι Μήλιοι της τότε υπό αθηναϊκήν επικυριαρχίαν συμμαχίας (ας πούμε μιας εν πολλοίς αιγαιωτικής ευρωζώνης) απλώς εξεδήλωσαν διάθεση απειθείας. Και βεβαίως η όντως κραταιά (και περίλαμπρος) αθηναϊκή δημοκρατία όχι απλώς δεν μπορούσε να το ανεχθεί, αλλά ούτε και τη μεταμέλεια δεν θα συγχωρούσε. Οπόταν και δεν εδίστασε να περάσει από γενοκτονική μάχαιρα τους Μηλίους. Μέχρις ενός!

Σήμερα βεβαίως δεν υπάρχει μεν θέμα ούτε φυσικής γενοκτονίας ούτε και επιβολής των κρατούντων με τους ίδιους όρους. Εκδηλώνεται όμως, αφενός, παραδειγματική καταστολή των οιωνδήποτε τάσεων ανυπακοής. Και αφετέρου, άτεγκτη επιβολή θεσπισμένων κανόνων, οι οποίοι και αποτελούν τους αρμούς μιας σύγχρονης (πολιτικο-οικονομικής) αμφικτυονίας. Με τα ίδια μέτρα. Και τις ίδιες διαθέσεις. Προπαντός με τις ίδιες προθέσεις.

Αποτροπής δηλαδή φαινομένων που θα ενθάρρυναν άλλους να εκφύγουν των κανόνων. Και να απαιτήσουν μεταχείριση επί επιπέδου «παρεξηγημένης ισότητος».

Οχι γιατί δεν υπάρχει τέτοια ισότης. Υπάρχει. Και μάλιστα με δυναμικές αρνησικυρίας. Αλλά στις συμμαχίες και στους θεσμούς αυτού του είδους, οι πιο ισχυροί είναι οπωσδήποτε «πιο ίσοι» μεταξύ των ίσων. Και ιδιαίτερα εφόσον παρέχουν τα περισσότερα σε αυτούς που έχουν τα λιγότερα μεν, τις περισσότερες ανάγκες δε. Και όταν μιλούμε περί οφειλών, υπερισχύει πάντοτε το του Μενάνδρου: ότι δηλαδή «τα δάνεια δούλους τους ελευθέρους ποιεί». Και ας αποδεικνύουν οι οφειλέτες ότι «τα δάνεια είναι και επαχθή και επονείδιστα».

Οπόταν, εάν μεν οι οφειλέτες έχουν την ισχύ τα παραγράφουν. Εάν όχι, τότε τα δάνεια παραγράφουν τους οφειλέτες! Τόσο στυγνό. Και βάναυσο.

Αλλά και τόσο απλό. Που αναδύεται ως δείκτης ορθοπραξίας από τη σοφία (και την εμπειρία) των ημετέρων προγόνων. Των οποίων (δυστυχώς) δεν είμεθα και οι καλύτεροι κληρονόμοι. Και προπαντός οι καλύτεροι μαθητές. Αντιθέτως, αναδεικνυόμεθα τελικά οι μετριότεροι. Εάν όχι και οι χειρότεροι. Διότι εάν δεν ήταν έτσι, δεν θα κατελήγαμε στη βάναυση θέση στην οποία σήμερα έχουμε περιέλθει. Περήφανοι έστω, αλλ’ εν τοις πράγμασιν περιδεείς ζήτουλες! Η πικρότατη αλήθεια. Που πρέπει να μας οδύνει. Και να μας τραυματίζει. Ωστε να μας εξεγείρει. Προκειμένου να συνέλθουμε. Και αυτοσκοπούμενοι, να αναστρέψουμε και τα πράγματα και την παραπέρα πορεία.

Υπάρχει και χρόνος και τρόπος. Ο μεν χρόνος εξαρτάται από εμάς. Ο δε τρόπος ενυπάρχει στην πατρώαν πείρα και τη διαλεκτική της σοφία. Την οποίαν, ενδίδοντας στις σειρήνες του αλόγιστου συβαριτισμού, αποποιηθήκαμε. Εκποιώντας την δηλαδή, αυτοεκποιήθημεν! Χωρίς καλά καλά να το καταλάβουμε. Και όταν το καταλάβαμε, ανακαλύψαμεν εαυτούς σε περίπου μη αναστρέψιμη ολίσθηση. Την οποία και πρέπει να διαχειρισθούμε. Για να μην απολήξουμε σε θέση στρατηγικού υπομηδενισμού και γεωπολιτικού παρία. Ο,τι χειρότερο. Γιατί ο μη έχων δεν μετρά με όρους γεωστρατηγικής βαρύτητος. Και δεν μπορεί να υπερασπισθεί εθνική κυριαρχία και δικαιώματα στον φυσικό του χώρο. Που σε κάποιες περιπτώσεις βρίσκεται υπό απειλή.

Ο Α. Λυκαύγης είναι δημοσιογράφος – πολιτικός αναλυτής