[Θεωρείο] Δημοψήφισμα για το διαζύγιο

Μπορεί η αρχαία Ελλάδα να είναι η κοιτίδα της άμεσης δημοκρατίας, όπως είπε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στην Πρόεδρο της Βουλής στις 4 τα ξημερώματα, αλλά αμεσοδημοκρατική τεχνογνωσία έχουν κατεξοχήν οι Ελβετοί. Στην κατάλευκη και πένθιμη χώρα τους έχουν πραγματοποιηθεί από το μακρινό 1848 περισσότερα από 550 δημοψηφίσματα – κι αυτά είναι μόνο τα ομοσπονδιακού χαρακτήρα, κάτι που σημαίνει ότι δεν περιλαμβάνονται τα χιλιάδες δημοψηφίσματα σε επίπεδο καντονιών, δήμων και κοινοτήτων.

Η πλούσια ελβετική εμπειρία, αλλά και η φτωχότερη άλλων χωρών, διδάσκει ότι τα ενδιαφέροντα δημοψηφίσματα προκαλούν είτε θυμηδία είτε τρόμο. Οι Ιταλοί, για παράδειγμα, ψήφισαν το 1974 για να αποφασίσουν εάν θα παίρνουν διαζύγιο και οι Ελβετοί σχεδόν τέσσερις δεκαετίες αργότερα για να αποφασίσουν εάν θα καθοριστεί κατώτατος μισθός στα 3.263 ευρώ. Για την ιστορία, οι Ιταλοί ψήφισαν «ναι» και το «Διαζύγιο α λα ιταλικά» με τον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι εξορίστηκε οριστικά στον κόσμο της κινηματογραφικής ηθογραφίας. Οι Ελβετοί, πάλι, ψήφισαν «όχι» στον κατώτατο μισθό επειδή φοβήθηκαν ότι η καθιέρωσή του θα είχε αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία τους. Το ελβετικό «ναι» που τρόμαξε όμως όλους τους υπόλοιπους, αφορούσε τον περιορισμό του αριθμού των μεταναστών από τις χώρες της ΕΕ στο 0,2% του συνολικού πληθυσμού της Ελβετίας.

Το νέο κεφάλαιο στην ιστορία των δημοψηφισμάτων άρχισε να γράφεται στην Αθήνα από τα μεσάνυχτα και κάτι της περασμένης Παρασκευής. Αλλά αν το γράψιμο δεν μείνει στη μέση και οι κάλπες στηθούν, αυτό θα είναι ένα δημοψήφισμα που προκαλεί και θυμηδία και τρόμο. Είναι ένα δημοψήφισμα-εξπρές, με ένα ερώτημα για μια συμφωνία που δεν υπάρχει, το οποίο στην πραγματικότητα κρύβει ένα άλλο ερώτημα θεμελιώδους σημασίας και αξίας. Το πραγματικό ερώτημα, δηλαδή, είναι για το διαζύγιο από την Ευρώπη. Για ένα διαζύγιο α λα ελληνικά και χωρίς έναν Μαστρογιάνι να εγγυάται πως ακόμη κι ένα δράμα με χωρισμούς και φόνους μπορεί να μετατραπεί σε μια απολαυστική κωμωδία.