Λίθινη εποχή; Οχι ευχαριστώ

Γράφω αυτές τις γραμμές χωρίς να ξέρω την τελική έκβαση της διαπραγμάτευσης. Και όσοι τις διαβάζετε, πρωί Σαββάτου, τυπωμένες στο χαρτί ή καρφιτσωμένες στο Διαδίκτυο, αγνοείτε επίσης την απάντηση στο μονότονο εδώ και πέντε μήνες ερώτημα: συμφωνία ή ρήξη; Ο καθένας απαντά προς το παρόν με βάση τη λογική, τη διαίσθηση ή τις επιθυμίες του.

Αλλά σιγά σιγά, τις τελευταίες ημέρες, ένα δεύτερο ερώτημα άρχισε να προβάλλει δίπλα στο πρώτο: αφού τώρα πια με τόσο χρόνο ξοδεμένο, τόσο πολιτικό κεφάλαιο σπαταλημένο και μια διαπραγμάτευση που πάτησε όσες πεπονόφλουδες βρήκε στον δρόμο της και έπεσε σε όσες παγίδες τής έστησαν, μια «καλή συμφωνία» είναι εκτός βεληνεκούς, μήπως μια «κακή συμφωνία» είναι προτιμότερη από τη μη συμφωνία;

Η σωστή απάντηση, νομίζω, είναι: εξαρτάται.

Και δεν εξαρτάται τόσο από το περιεχόμενο της συμφωνίας – πέντε πάνω πέντε κάτω, τόσο ΦΠΑ εδώ, τόσοι φόροι εκεί, τόσες περικοπές δαπανών παραπέρα. Εξαρτάται κυρίως από τα (ηθελημένα ή αθέλητα) συμφραζόμενα της συμφωνίας.

– Ερώτημα πρώτο: Θα εκληφθεί η όποια συμφωνία ως το οριστικό τέλος του Grexit; Θα άρει τη δηλητηριώδη αβεβαιότητα, που σκοτώνει την ελληνική οικονομία; Ή θα θεωρηθεί μια αναβολή που διατηρεί τα μαύρα σύννεφα στον ορίζοντα και θα συνεχίσουμε να πατάμε σε σάπιες σανίδες; Στην πρώτη περίπτωση, ακόμη και μια συμφωνία φορτωμένη υφεσιακά μέτρα μπορεί να εξισορροπηθεί από μια γρήγορη ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας. Στη δεύτερη περίπτωση, ακόμη και μια «καλή», πολιτικά εύπεπτη συμφωνία θα οδηγήσει σε διαιώνιση του φαύλου κύκλου.

– Ερώτημα δεύτερο: Τη συμφωνία, αν υπάρξει, καλή, κακή ή χειρότερη, θα την υιοθετήσει ο Αλέξης Τσίπρας, ο οποίος αποτελεί το μοναδικό σταθερό σημείο αναφοράς στο πολιτικό ρευστό; Θα την εμφανίσει ως το υποχρεωτικό (και υποχρεωτικά δυσάρεστο) σημείο εκκίνησης για την ανασύνταξη μιας διαλυμένης χώρας; Ή θα παίξει το γνώριμο παιχνίδι των προηγουμένων – «δεν το ήθελα, σπαράζει η καρδιά μου, με εκβίασαν οι άθλιοι»; Στην πρώτη περίπτωση, το πολιτικό κλίμα στην χώρα θα εξυγιανθεί, η αβεβαιότητα θα αρθεί οριστικά και ένα συμπιεσμένο αναπτυξιακό δυναμικό πιθανόν να απελευθερωθεί. Στη δεύτερη περίπτωση, καλώς όρισε το 2011…

– Ερώτημα τρίτο: Και μετά τη συμφωνία – αν επιτευχθεί – η ζωή θα επιστρέψει στα γνώριμα μονοπάτια της; Ή θα ξεκινήσει μια διαδικασία αλλαγών που θα μεταρρυθμίσει τη λειτουργία του κράτους, θα αλλάξει τις δομές και τους χρόνους απονομής δικαιοσύνης, θα άρει τα γραφειοκρατικά εμπόδια στο επιχειρείν, θα αφυπνίσει κοιμώμενα ευρωπαϊκά κονδύλια, θα προσελκύσει άμεσες ξένες επενδύσεις; Στην πρώτη περίπτωση, το αδιέξοδο, ακόμη και αν τώρα αναβληθεί, θα επανέλθει μετά βεβαιότητας. Στη δεύτερη, θα άξιζε τον κόπο να δεχθεί κανείς μια «κακή συμφωνία» προκειμένου να κερδίσει τον αναγκαίο χρόνο, τη χρηματοδότηση και την υποστήριξη ώστε να ξεκινήσει η διαδικασία των μεταρρυθμίσεων σε ασφαλές περιβάλλον.

Τα ερωτήματα θα μπορούσαν να μακρύνουν, αλλά το συμπέρασμα θα ήταν το ίδιο: δεν είναι τόσο οι πρόνοιες της ίδιας της συμφωνίας, το ύψος ή το μείγμα των δημοσιονομικών μέτρων που κρίνουν πόσο «καλή» ή πόσο «κακή» είναι μια συμφωνία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η συμφωνία θα «ερμηνευθεί», στο εσωτερικό πρώτα, στο ευρωπαϊκό πεδίο και στις διεθνείς αγορές κατόπιν. Είναι η ικανότητά μας να χρησιμοποιήσουμε μια – έστω – «κακή» συμφωνία για να σπάσουμε τις γραμμές του «μπλοκ της δραχμής» στην Ευρώπη και στο ΔΝΤ, εκείνων που αναζητούν τρόπους να μας «απαλλάξουν» από τα δεσμά του ευρώ και να μας σπρώξουν πίσω στα Βαλκάνια, οι οποίοι έχουν αναθαρρήσει και έχουν βρει συμμάχους σε έναν κύκλο κουρασμένων και μπαφιασμένων συνομιλητών. Και είναι η ικανότητα της πολιτικής να κάνει ένα άλμα προς τα εμπρός. Να αφήσει πίσω της μια εποχή. Ή, όπως το έγραφε προχθές κάποιος που μας ξέρει και μας αγαπά, ο ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ, να βάλει τη χώρα πάνω από το κόμμα.

Κι έπειτα, φυσικά, ακόμη και η χειρότερη συμφωνία θα είχε υπέρ αυτής ένα καίριο επιχείρημα, αν η εναλλακτική είναι η εκτόξευση της Ελλάδας πίσω στη «λίθινη εποχή», όπως έλεγε και ο Βαρουφάκης.