Μπρος γκρεμός και πίσω μέτρα

Ερώτηση: πόσο μεγάλη είναι, στ’ αλήθεια, η απόσταση που μας χωρίζει από μια συμφωνία; Απάντηση: όσο μεγάλη είναι η απόσταση από το 0,6% έως το 1% και από το 1,5% έως το 2%.

Το κρίσιμο θέμα στη διαπραγμάτευση ήταν και παραμένει ένα: το ύψος του πρωτογενούς πλεονάσματος. Το ποσοστό του ΑΕΠ της, δηλαδή, που η  Ελλάδα, αφού εκπληρωθούν οι εσωτερικές υποχρεώσεις του Δημοσίου, αφού καλυφθεί ο προϋπολογισμός του κράτους, πρέπει να βάζει στην άκρη κάθε χρόνο ώστε να καλύπτει τις δανειακές υποχρεώσεις της έναντι των δανειστών. Οσο πιο μεγάλο το πλεόνασμα που απαιτείται τόσο μεγαλύτερη η δόση λιτότητας. Τόσο μεγαλύτερος και ο υφεσιακός κίνδυνος.

Το πρόβλημα με το προηγούμενο πρόγραμμα ήταν ότι προέβλεπε μεγάλα, εξωπραγματικά πλεονάσματα: 3% για φέτος και 4,5% για το 2016. Η μείωσή τους ήταν (και έπρεπε να είναι) ο κεντρικός στόχος κάθε διαπραγμάτευσης. Ε, λοιπόν, ως προς αυτό τον βασικό της στόχο η διαπραγμάτευση πέτυχε.

Για το 2015 η ελληνική κυβέρνηση πρότεινε ως στόχο πλεόνασμα 0,6% του ΑΕΠ, αντί για 3%. Οι θεσμοί, η πενταμερής του Βερολίνου, αποδέχθηκαν στόχο 1%. Για το 2016 εμείς προτείνουμε 1,5% του ΑΕΠ, εκείνοι ζητούν 2%.

Η απόσταση ανάμεσα στην πρόταση της πενταμερούς των δανειστών και στην ελληνική απαίτηση είναι πολύ μικρότερη από την απόσταση ανάμεσα στην πρότασή τους και στην πρόνοια του Μνημονίου.

Αυτή θα μπορούσε να είναι η ρεαλιστική βάση μιας συμφωνίας που θα επέτρεπε στην ελληνική κυβέρνηση να πανηγυρίζει ότι πέτυχε τον σημαντικότερο στόχο της. Πολύ περισσότερο που χαμηλότερα πλεονάσματα σημαίνει και μικρότερη εξυπηρέτηση χρέους, συνεπώς ανοίγεται δρόμος και για την τεχνική ελάφρυνση του βάρους του χρέους επί της ελληνικής οικονομίας.

Τι εμποδίζει, λοιπόν, τη συμφωνία και την κάνει να φαίνεται σήμερα αδύνατον να επιτευχθεί; Τρία πράγματα:

* Πρώτον, το γεγονός ότι στους τέσσερις μήνες της αργόσυρτης ημι-διαπραγμάτευσης τα μεγέθη της ελληνικής οικονομίας επιδεινώθηκαν, η δημοσιονομική τρύπα μεγάλωσε και το βάρος των μέτρων για να επιτευχθεί το 1% του ΑΕΠ τώρα είναι πολύ μεγαλύτερο από ό,τι θα ήταν αν η κυβέρνηση είχε το θάρρος, την ευθυκρισία ή την προπαρασκευή ώστε να κλείσει τη συμφωνία τον Φεβρουάριο. Πρόβλημα, βέβαια. Μα, από την άλλη, κάθε νέα παράταση της διαπραγμάτευσης θα κάνει τα πράγματα (και τα μέτρα) ακόμη χειρότερα.

* Δεύτερον, το μείγμα των μέτρων που θα επιλεγούν για να επιτευχθεί το μειωμένο, έστω, πλεόνασμα. Αυτό, κανονικά, δεν θα ήταν πρόβλημα. Δεν ήταν πρόβλημα στην Πορτογαλία, στην Ιρλανδία ή στην Κύπρο – τις άλλες χώρες σε Μνημόνιο. Εκεί, αφού συμφωνούσαν τον στόχο του πλεονάσματος, οι κυβερνήσεις αναλάμβαναν την ευθύνη της επιλογής των μέτρων που θα εφάρμοζαν για να το επιτύχουν. Και η τρόικα έλεγχε την αξιοπιστία τους και την εφαρμογή τους. Εδώ, όμως, όλες οι προηγούμενες κυβερνήσεις αρνούνταν να πάρουν την ευθύνη αυτή. Ανέθεταν στην τρόικα την επιλογή των μέτρων, της παρέδιδαν τα κλειδιά του μαγαζιού κι έπειτα καμώνονταν ότι διαμαρτύρονται και αντιστέκονται για χάρη του λαού. Μένει να δούμε αν η νέα κυβέρνηση θα ακολουθήσει την επικοινωνιακή πεπατημένη των προκατόχων της ή θα «σκοτώσει την τρόικα» αναλαμβάνοντας την ευθύνη των δυσάρεστων μέτρων.

* Υπάρχει και ένα τρίτο εμπόδιο. Οι περίφημες «διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις» που το ΔΝΤ επίμονα ζητά ώστε να εξασφαλίσει – κατά την άποψή του – την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα της οικονομίας. Πρόκειται για αλλαγές από τις οποίες άλλες (οι αλλαγές στο Εργασιακό) είναι ιδεοληπτικές και άτοπες, άλλες (άνοιγμα αγορών) αυτονόητες και άλλες (Ασφαλιστικό) δύσκολες μα αναπόφευκτες. Ωστόσο το κρίσιμο, εν προκειμένω, δεν είναι το παζάρι, το τι δεχόμαστε και τι απορρίπτουμε. Είναι το αδυσώπητο γεγονός ότι πέντε χρόνια μετά το πρώτο Μνημόνιο οι ελληνικές πολιτικές και οικονομικές ελίτ (της παρούσας κυβέρνησης περιλαμβανομένης) δεν έχουν ακόμη ούτε υποψία ιθαγενούς, εθνικού σχεδίου για την ανάκτηση της ανταγωνιστικότητας και την αλλαγή παραγωγικού προτύπου της οικονομίας. Και για αυτό σέρνονται, παζαρεύοντας και ζητιανεύοντας, πίσω από τις ιδεοληψίες των ξένων.