Τα Βαλκάνια στην Ευρώπη

Τα Δυτικά Βαλκάνια (οι χώρες δηλαδή που προέκυψαν από τη διάλυση της ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας) διολισθαίνουν ξανά στη συγκρουσιακή λογική και στην αναβίωση των πλέον πρωτόγονων μορφών εθνικισμού. Τα πρόσφατα αιματηρά γεγονότα στο Κουμάνοβο, όπου κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια εάν πρόκειται για τρομοκρατικές ενέργειες προερχόμενες από την Αλβανία ή για προβοκάτσια της κυβέρνησης των Σκοπίων, η ένταση στις σχέσεις ανάμεσα στην Αλβανία, την ΠΓΔΜ και τη Σερβία, η αναβίωση της αντιπαράθεσης ανάμεσα στο Κόσοβο και τη Σερβία και μια σειρά από άλλες εκδηλώσεις σε Σερβία, Βοσνία, κ.λπ., πιστοποιούν ότι ο κίνδυνος μιας γενικότερης ανάφλεξης στην περιοχή δεν πρέπει να υποτιμάται καθόλου. Η Ελλάδα βρίσκεται, επομένως, αντιμέτωπη με μια νέα απειλή, παράλληλα με τα τόσα άλλα δύσκολα προβλήματα που αντιμετωπίζει. Θα πρέπει να διαχειρισθεί την απειλή αυτή με ιδιαίτερη προσοχή και σύνεση. Και η μόνη αξιόπιστη στρατηγική που διαθέτει για κάτι τέτοιο είναι να εργασθεί για την επαναδρομολόγηση της διαδικασίας ένταξης των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Πέρα από τα ενδογενή προβλήματα (υψηλή ανεργία, οικονομική δυσπραγία, διαφθορά, αυταρχισμός, ισλαμική αναβίωση, κ.λπ), η αποτελμάτωση της διαδικασίας για την ένταξη των χωρών αυτών στην ΕΕ συνέβαλε στην αναβίωση των εθνικισμών και στις συγκρούσεις. Η αποτελμάτωση οφείλεται τόσο σε λάθη και αδυναμίες των ίδιων των βαλκανικών χωρών όσο και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΠΓΔΜ θα μπορούσε να είχε αρχίσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις από το 2005, όπως είχε προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και τώρα θα ήταν ίσως μέλος της ΕΕ εάν είχε συγκατατεθεί στην επίλυση της ονομασίας της χώρας. Η αδυναμία επίλυσης του προβλήματος αυτού οδήγησε την Ελλάδα στο μπλοκάρισμα της έναρξης διαπραγματεύσεων, αν και μια περισσότερο ευρηματική στρατηγική θα ήταν ίσως αναγκαία για την εξυπηρέτηση των ελληνικών συμφερόντων.

Εν πάση περιπτώσει, η «ευρωπαϊκή προοπτική» για τα Βαλκάνια πρέπει ίσως να επαναδιατυπωθεί ως στρατηγική της ελπίδας για την περιοχή, που μπορεί να αποτρέψει τα

χειρότερα. Χωρίς την προοπτική αυτή, τα Βαλκάνια θα βυθίζονται στο βαθύτερο εθνικιστικό τέλμα και στην υπανάπτυξη, με όλες τις επικίνδυνες παρενέργειες. Και μολονότι ως έχουν τα πράγματα δεν τίθεται θέμα άμεσης ένταξης κάποιας χώρας, πολλά πρακτικά βήματα μπορούν να γίνουν για να έλθουν τα Βαλκάνια πλησιέστερα στην Ευρώπη. Στην προσπάθεια αυτή, η Ελλάδα μπορεί να έχει καίριο λόγο και ρόλο – παρά τα προβλήματά της.

* Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.