[Απλά μαθήματα αριθμητικής] Κορόνα κερδίζω, γράμματα χάνεις

Θυμάστε τη μείωση του ΦΠΑ στην εστίαση από το 23% στο 13% το καλοκαίρι του 2013. Την περίφημη δέσμευση Σαμαρά που είχε αναδειχθεί σε βασικό αίτημα της κυβέρνησής του και εφαρμόστηκε τελικά, έπειτα από πολύ παζάρι με την τρόικα. Το επιχείρημα, τότε, «αδιαμφισβήτητο»: να στηριχθεί ο κλάδος, να πέσουν οι τιμές για τους καταναλωτές και να αυξηθεί η αγοραστική κίνηση και τα έσοδα του Δημοσίου. Ε, λοιπόν, όπως όλοι πλέον γνωρίζουμε, οι τιμές παρέμειναν στο ύψος τους. Η μείωση του ΦΠΑ αντί να καταλήξει στις τσέπες των καταναλωτών μπήκε στα ταμεία των επιχειρηματιών του κλάδου και το Δημόσιο έχασε έσοδα από την κίνηση αυτή.

Δύο χρόνια μετά, έχει έρθει – πάλι – η ώρα του ΦΠΑ. Του ενιαίου συντελεστή ΦΠΑ που απαιτεί η τρόικα και αποδέχεται η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ.

Για τους καταναλωτές, είτε 16% είτε 18% είτε 20%, όπου και αν κάτσει η «μπίλια» για τον νέο συντελεστή ένα θα είναι το αποτέλεσμα: θα πληρώνουν ακριβότερα τα βασικά είδη διατροφής (βρίσκονται σήμερα στο 13%). Αυτά αγοράζουν σε καθημερινή βάση και αποτελούν το κρίσιμο κομμάτι του μηνιαίου προϋπολογισμού τους σε αντίθεση με τις υπηρεσίες και άλλα διαρκή αγαθά που σήμερα βρίσκονται στο 23% και τα οποία υποτίθεται ότι θα γίνουν φθηνότερα.

Για το Δημόσιο όμως είναι αμφίβολο αν το μέτρο αυτό θα επιφέρει την προσδοκώμενη αύξηση εσόδων. Κατά γενική ομολογία, οι μεγάλες αλυσίδες ειδών διατροφής και εμπορίου κόβουν αποδείξεις. Δεν κάνουν το ίδιο εκατοντάδες χιλιάδες μικρομεσαίοι που έχουν πληγεί περισσότερο και δυσανάλογα από την κρίση. Γι’ αυτό και οι αναπροσαρμογές του ΦΠΑ θα είναι γι’ αυτούς μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία:

n Είτε να μην κόβουν απόδειξη και να βάζουν στο ταμείο ολόκληρο τον αυξημένο ΦΠΑ σε προϊόντα και υπηρεσίες που θα μεταταχθούν σε υψηλότερο συντελεστή. Πειρασμό τον οποίο δεν πρόκειται να αποφύγουν ούτε οι επιχειρηματίες των νησιών αν καταργηθεί το ειδικό καθεστώς του μειωμένου ΦΠΑ.

n Είτε να διατηρήσουν αμετάβλητες τις τιμές σε προϊόντα και υπηρεσίες που θα μεταταχθούν σε χαμηλότερο φόρο βάζοντας στο ταμείο τη διαφορά.

«Κορόνα κερδίζω, γράμματα χάνεις». Αυτός είναι ο νόμος της αγοράς σε κάθε αναπροσαρμογή του ΦΠΑ. Προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Χωρίς αξιόπιστο σύστημα ελέγχου οι αυξήσεις ή οι μειώσεις των συντελεστών θα επιβαρύνουν τους ασθενέστερους, δεν θα επιφέρουν αύξηση των δημοσίων εσόδων και θα αυξήσουν τη φοροδιαφυγή και την παραοικονομία. Μέχρι τώρα, διεθνώς, δεν έχουν βρεθεί πολλοί αξιόπιστοι τρόποι για τον έλεγχο των συναλλαγών, εκτός από την καθολική χρήση καρτών σε κάθε αγορά και πώληση και από τη φορολόγηση των πολιτών με βάση τα έσοδα και τα έξοδά τους. Ηδη η Δανία δίνει το παράδειγμα. Ας αφήσουμε λοιπόν τα μεγάλα λόγια και ας κλείσουμε όλα τα παράθυρα της φοροδιαφυγής.