[Αριστερά της Εδέμ] Ραντεβού στα Αρχεία

Πριν από καιρό ο Ιάσονας Χανδρινός, ένας απ’ τους καλύτερους νέους ιστορικούς μας, έκανε αίτηση να ερευνήσει τα Αρχεία της Ελληνικής Αστυνομίας. Ώς τότε – αλλά και σήμερα – αυτά αγνοούνταν, αν και στο καφκικό κτίριο του Αμαρουσίου (Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων και ειδικότερα στο Τμήμα Οργάνωσης και Μελέτης) τον υποδέχθηκε ένας συμπαθής αστυνομικός, λάτρης του Καζαντζίδη. «Ο,τι θες αγόρι μου» του είπε και του πέταξε πάνω στο τραπέζι τρία βιβλία, γνωστά και μη εξαιρετέα για τους «εντομολόγους» της έρευνας: τα απομνημονεύματα κάποιου στρατηγού, την «Ιστορία της Βασιλικής Χωροφυλακής» και τα «Πενήντα χρόνια Αστυνομίας Πόλεων». Η συζήτηση εξελίχθηκε σε σουρεάλ, αρχεία σημαίνει έγγραφα και ο νέος επιστήμονας δεν κατάφερε ποτέ να τα δει. Η τελευταία εικόνα που ο ίδιος είχε ήταν πως αυτά στεγάζονταν σε μια αίθουσα 120 τετραγωνικών μέτρων, ενώ και η πιο πρόσφατη απόπειρα – επί Δένδια – να μπει μια τάξη με πρόσληψη ενός μεταπτυχιακού ερευνητή δεν ευοδώθηκε, αφού ο τελευταίος βρέθηκε χωρίς αρμοδιότητες και παραιτήθηκε σε λίγους μήνες.

Το παραπάνω περιστατικό δεν είναι σκηνή από μονόπρακτο του Δημήτρη Κεχαΐδη, απλώς το παραθέτω για να υπενθυμίσει λίγο μία ακόμη φορά το χαρούμενο τοπίο στο οποίο καλούνται να δουλέψουν οι νεότεροι επιστήμονές μας. Και θα ήταν ένα σατιρικό απόσπασμα από χρονογράφημα αν εδώ δεν «παίζονταν» σοβαρά θέματα όπως η μνήμη, η τεκμηρίωση και η ιστορική αλήθεια. Ετσι, τώρα η δρομολόγηση των διαδικασιών από τον Γιάννη Πανούση να ανοίξουν οι φάκελοι των Υπηρεσιών Ασφαλείας αλλά και το Αρχείο της Χωροφυλακής αποτελεί μια τομή και ίσως είναι και η μόνη ευκαιρία να αποκαλυφθεί ένας θησαυρός μνήμης. Να θυμίσω πως χιλιάδες ατομικοί φάκελοι αριστερών και δημοκρατικών πολιτών είχαν καεί στη Χαλυβουργική κατά το «συναινετικό» 1989, αν και περισσότεροι από δύο χιλιάδες είχαν γλιτώσει. Να θυμίσω επίσης πως είμαστε η μόνη χώρα στην Ευρώπη με τρία κλειστά Αρχεία μεγάλης σπουδαιότητας: το πρώτο είναι αυτό της Αστυνομίας που περιγράψαμε, το δεύτερο είναι του ΚΚΕ και το τρίτο είναι της Εκκλησίας. Και επίσης φανταστείτε πως στη Γερμανία την ίδια ώρα ο καθείς έχει πρόσβαση σε 18 εκατομμύρια ατομικούς φακέλους της Στάζι. Και όχι, δεν θα είναι τομή το άνοιγμα των Αρχείων για τυχόν ρεβανσισμό, για σχηματικότητες, για κανιβαλισμό (αυτό αφού εδώ θα υπάρχουν μπόλικα στοιχεία για χαφιέδες και δωσίλογους). Αλλά για να έχει και ουσιαστικό ρόλο εκτός του ερευνητή και εκείνος ο αστυνομικός που τώρα απλά ακούει Καζαντζίδη από τρανζίστορ.