Η κρίση και η ευρωπαϊκή ενοποίηση

Η συνεχιζόμενη οικονομική κρίση στην Ευρώπη, και ιδίως στην ευρωζώνη, στην πράξη έχει κατορθώσει να ανατρέψει τις θεωρίες της ευρωπαϊκής ενοποίησης, αν πιστέψουμε όχι αυτά που αναφέρονται στα μέσα ενημέρωσης, αλλά αυτά που πιστοποιούν τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων. Σύμφωνα με τις κυρίαρχες θεωρήσεις, η διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης εκλαμβάνεται ότι είναι αποστολή των πολιτικών και οικονομικών ελίτ και σε πολύ μικρότερο βαθμό είναι θέμα των απλών πολιτών.

Η κρίση στην ευρωζώνη με τα συνεπακόλουθά της – κυρίως η διάκριση ανάμεσα σε πιστωτές και δανειζόμενους, ανάμεσα στους πλούσιους Βορείους και στους φτωχούς Νοτίους – θεωρήθηκε ότι θα επέφερε αρνητικές επιπτώσεις όχι μόνο για τη νομισματική ένωση και την επιβίωση του ευρώ αλλά και για το ίδιο το όραμα της Ενωμένης Ευρώπης. Επίσης θεωρήθηκε ότι η κρίση στην Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ), αντί για αλληλεγγύη και επικουρικότητα, θα επέφερε διχασμό και εθνικισμό.

Ομως η πραγματικότητα φαίνεται να διαφέρει. Αν και στις χώρες-μέλη της ΕΕ που δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ η αποδοχή του είναι πλέον χαμηλή, στις χώρες της ευρωζώνης η υποστήριξή του από τους πολίτες είναι υψηλή. Επιπλέον, οι πολίτες έχουν μεγαλύτερη επίγνωση του κόστους της ενοποίησης, καθώς λόγω των αλλεπάλληλων συμβάντων κατά τη διάρκεια της κρίσης γνωρίζουν πλέον τις οικονομικές συνέπειές της.

Θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι και πάλι οι ελίτ και οι μυημένοι είναι αυτοί που αντιλαμβάνονται περισσότερο τα οικονομικά δεδομένα από ό,τι οι απλοί πολίτες. Ωστόσο, οι πολίτες της ευρωζώνης εμφανίζονται πολύ πιο εύκολα να πείθονται από τα επιχειρήματα σχετικά με τη χρησιμότητα του κοινού νομίσματος σε σύγκριση με τους πολίτες στις άλλες χώρες-μέλη της ΕΕ. Από την άλλη πλευρά, αυτά τα αποτελέσματα των ερευνών μπορούν να ερμηνευτούν και με άλλο τρόπο. Οτι  δηλαδή οι πολίτες της ευρωζώνης, λόγω του κοινού νομίσματος και παρά το σοκ της τελευταίας πενταετίας (5 χώρες σε δημοσιονομικό πρόγραμμα είναι σημαντικό ζήτημα), νιώθουν πιο κοντά στην ευρωπαϊκή ιδέα και στο όραμα σε σχέση με τους άλλους Ευρωπαίους.

Αν κάτι τέτοιο ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, τότε αργά αλλά σταθερά συγκροτείται η περιζήτητη ευρωπαϊκή ταυτότητα. Δεν είναι ίσως τυχαίο και στην ελληνική περίπτωση ότι η συντριπτική πλειονότητα του ελληνικού λαού, παρά τη δεινή κρίση των τελευταίων πέντε ετών, υποστηρίζει ενθέρμως την παραμονή της χώρας στη ζώνη του ευρώ. Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι, σε αντίθεση με το παρελθόν και την υψηλή πολιτικοποίηση του ευρωπαϊκού ζητήματος (κυρίως με τα δημοψηφίσματα και τις νέες συνθήκες), η πρόσφατη ευρωπαϊκή κρίση έχει δώσει έμφαση στις οικονομικές και αναδιανεμητικές επιπτώσεις της ενοποίησης.

Τα αποτελέσματα των ερευνών δείχνουν ότι οι Ευρωπαίοι γενικά θεωρούν την ΕΕ πιο αποτελεσματική από οποιονδήποτε άλλο θεσμό, συμπεριλαμβανομένων των δικών τους κυβερνήσεων, τουλάχιστον όσον αφορά σημαντικά ζητήματα όπως η αντιμετώπιση της δημοσιονομικής κρίσης.

Αν όλα αυτά ισχύουν, τότε φαίνεται ότι με αργά και σταθερά βήματα η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη αρχίζει όχι μόνο να κατανοεί την ευρωπαϊκή ενοποίηση, αλλά και να είναι θετικά διακείμενη στην πολιτική ενοποίηση της ΕΕ. Με άλλα λόγια, η κρίση αποδεικνύει ότι η κοινή γνώμη μπορεί να είναι πιο μπροστά από τις πολιτικές ηγεσίες και να ανταποκρίνεται στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης με τρόπους διαφορετικούς από αυτούς που πιστεύαμε στο παρελθόν.