Αισιοδοξία, επιφυλάξεις και παρασκήνιo

Με τη μία φάση των πυρηνικών διαπραγματεύσεων να ολοκληρώνεται το βράδυ της Πέμπτης στη Λωζάννη, το Ιράν και έξι μεγάλες χώρες που έχουν εμπλακεί εδώ και 18 μήνες σε έντονο διπλωματικό παρασκήνιο έχουν τώρα μπροστά τους τη διαμόρφωση μιας λίστας φιλόδοξων μέτρων που – αν υλοποιηθούν – θα περιορίσουν σημαντικά την τεχνολογική ικανότητα της Τεχεράνης για την κατασκευή πυρηνικών όπλων και θα δώσουν στο Ιράν γοργή πρόσβαση σε τραπεζικούς λογαριασμούς και στη διεθνή αγορά πετρελαίου που είχε μπλοκαριστεί από τις διεθνείς κυρώσεις.

Παρότι η πρόοδος είναι μεγάλη – οι ΗΠΑ έχουν απειλήσει ακόμα και με στρατιωτική επίθεση στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις – μένει ακόμα πολλή δουλειά να γίνει. Η συμφωνία της Πέμπτης περιλαμβάνει μόνο μία σειρά δεσμεύσεων, οι λεπτομέρειες των οποίων θα πρέπει να καθοριστούν έως τις 30 Ιουνίου. Διπλωμάτες από όλες τις πλευρές  λίγο μετά την ανακοίνωση έσπευσαν να τονίσουν ότι υπάρχουν πολλές πιθανότητες να στραβώσουν τα πράγματα τις επόμενες εβδομάδες, λόγω των υποχωρήσεων που θα πρέπει να κάνουν και οι δύο πλευρές – από τη μία το Ιράν και από την άλλη ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία. Ηδη όμως πρόκειται για τον μεγαλύτερο διπλωματικό μαραθώνιο της σύγχρονης εποχής. Οταν και εφόσον ολοκληρωθεί, η σημασία του θεωρείται ότι θα είναι ανάλογη των μεγάλων συμφωνιών που επιτεύχθηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τον Σεπτέμβριο του 2014 όταν ο αμερικανός υπουργός Τζον Κέρι πρωτοσυναντήθηκε με τον ιρανό ομόλογό του Γιαβάντ Ζαρίφ στον ΟΗΕ, οι δύο χώρες δεν είχαν διπλωματικές σχέσεις επί 35 χρόνια. Οταν επετεύχθη η αρχική συμφωνία, οι δύο άνδρες είχαν περάσει περισσότερο χρόνο παρέα από ό,τι με οποιονδήποτε άλλον ξένο αξιωματούχο. Και οι δύο είχαν και έχουν να αντιμετωπίσουν αντιδράσεις από τους σκληροπυρηνικούς των χωρών τους. Στην Τεχεράνη, όπου για πρώτη φορά μεταδόθηκε απευθείας ομιλία αμερικανού προέδρου όταν ο Ομπάμα ανακοίνωσε την καταρχήν συμφωνία, οι Ιρανοί βγήκαν στους δρόμους να πανηγυρίσουν την προοπτική ανάκαμψης της οικονομίας τους. Ωστόσο συντηρητικοί μουλάδες έσπευσαν να χαρακτηρίσουν τα συμφωνηθέντα «ευκαιρία για τη Δύση και καταστροφή για το Ιράν». Εντονες είναι οι αντιδράσεις για την προσέγγιση με την Τεχεράνη και στην Ουάσιγκτον από τους Ρεπουμπλικανούς στο Κογκρέσο, οι οποίοι αναμένεται να δυσκολέψουν όσο γίνεται την προσπάθεια του Μπαράκ Ομπάμα, για την οποία η συμφωνία με τη χώρα που αποκαλούσε τις ΗΠΑ «μεγάλο Σατανά» μετά την ισλαμική επανάσταση του 1979 αποτελεί ένα μεγάλο διπλωματικό στοίχημα. Ακόμα μεγαλύτερο εμπόδιο αποτελεί η κυβέρνηση του Ισραήλ. Ο Ομπάμα μίλησε τηλεφωνικά με τον ισραηλινό πρωθυπουργό λίγο μετά την επίτευξη του πλαισίου συμφωνίας, αλλά ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επανέλαβε ότι «αντιτίθεται σφόδρα στη συμφωνία», η οποία  «θα απειλήσει την επιβίωση του Ισραήλ. Μάλιστα συγκάλεσε εκτάκτως το Συμβούλιο Ασφαλείας του Ισραήλ προκειμένου να αποφασιστεί η στάση της χώρας. Η ισραηλινή ηγεσία έχει δηλώσει στο παρελθόν έτοιμη να προχωρήσει σε μονομερείς δράσεις για να εμποδίσει την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων από το Ιράν, υπονοώντας ότι θα πραγματοποιήσει ακόμα και αεροπορικές επιθέσεις σε ιρανικές εγκαταστάσεις.

Το δεύτερο στάδιο – και ίσως το πιο σοβαρό – της συμφωνίας μεταξύ Δύσης και Ιράν μόλις άρχισε. Παρά τις ελπίδες, πολλά ακόμα μπορεί να πάνε στραβά.