[Κραυγές και ψίθυροι] Τα παιδιά από το Πεσταλότσι

στη μνήμη του Χρήστου

Εδώ και λίγες μέρες έχει γίνει viral στο Ιντερνετ η φωτογραφία της Χουντά, της τετράχρονης προσφυγοπούλας από τη Συρία που, όταν είδε την κάμερα να την «σκοπεύει», νόμιζε ότι ήταν όπλο και σήκωσε τα χέρια της για να παραδοθεί.
Στις περισσότερες αναρτήσεις η προτροπή είναι να κοιτάξουμε τα μάτια της. Ενα βλέμμα στο οποίο δεν έχει διασωθεί ίχνος παιδικότητας. Τεσσάρων ετών ήταν και ο Αργύρης Σφουντούρης στη φωτογραφία που έγινε σύμβολο της σφαγής του Διστόμου όπου έχασε τους γονείς του και άλλους τριάντα συγγενείς. Συγκρίνοντας τις δύο φωτογραφίες, η ομοιότητα είναι σοκαριστική. Το ίδιο βλέμμα που ενηλικιώθηκε βάναυσα, με τον ίδιο τρόπο σφιγμένα τα χείλη. Η εμφάνιση του κ. Σφουντούρη στο γερμανικό κανάλι ZDF έφερε και πάλι στην επικαιρότητα την ιστορία του. Τα πρώτα μετά τη σφαγή χρόνια στο Ζάννειο Ορφανοτροφείο και μετά το 1949 στο χωριό – ίδρυμα Πεσταλότσι στην Ελβετία.

Το ξέρω το Πεσταλότσι. Ενα ιδιότυπο ορφανοτροφείο για ορφανά και άπορα παιδιά, θύματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Λειτουργούσε όμως και αργότερα. Στη δεκαετία του 1960 μάλιστα δίδαξε εκεί ο Νικηφόρος Βρεττάκος. Ενα από τα παιδιά του ιδρύματος ήταν κι ο Χρήστος. Τον γνώρισα πολύ αργότερα, μεγάλο άντρα, όμορφο, επιτυχημένο επαγγελματία. Το Πεσταλότσι όμως υπήρχε στα μάτια του μέχρι που τα έκλεισε για πάντα πριν από πέντε χρόνια. Γιατί όσο κι αν η ελβετική οργάνωση εξωράιζε τις καταστάσεις και κάθε χώρα είχε το δικό της «σπίτι» μέσα στο χωριό, ένα ορφανοτροφείο είναι πάντα ένα ορφανοτροφείο που αφήνει το αποτύπωμά του στο βλέμμα των τροφίμων του.

Παιδί έφυγε ο Χρήστος και ήρθε πρώτη φορά για διακοπές στην Ελλάδα, έφηβος. Με μια στρατιωτική ντακότα. Μου έλεγε πως η ανάπηρη μητέρα του και ο μικρός αδελφός του, όταν πήγαν να τον παραλάβουν, δεν τον γνώρισαν. Μου έλεγε και για τον Αργύρη που έπρεπε να μάθει ως πρώτη γλώσσα τα γερμανικά.

Αυτά τα παιδιά που – τραγική ειρωνεία! – «σπούδαζαν στην Ελβετία», ο Χρήστος, ο Αργύρης, ο Γιάννης Μενδρινός, ο Παναγιώτης Σπανός και πολλά άλλα μεγάλωσαν, διακρίθηκαν, παντρεύτηκαν, έκαναν δικές τους οικογένειες. Τους ένωνε όμως πάντα αυτό το αόρατο νήμα της ακυρωμένης παιδικότητας. Και όταν ο Χρηστάκης ξεψύχησε, στο προσκεφάλι του ήταν η Βεατρίκη Δημητριάδη, η δασκάλα του στο Πεσταλότσι.