Τα Βαλκάνια μέσα από ογδόντα στιγμιότυπα

το κορμάκι του ένα μπλουζάκι με Μίκι Μάους, όπως θα περίμενε κάποιος να φορά ένα πιτσιρίκι της ηλικίας του. Στο χέρι του όμως ένα πολυβόλο. Οταν ο πατέρας του έλειπε στο μέτωπο ήταν μέλος της Παιδικής Αστυνομίας του Σαράγεβο και έπαιζε με όπλα φτιαγμένα από σωλήνες. Οταν όμως ο πατέρας επέστρεφε, ο μικρός πόζαρε στον φακό με το αληθινό όπλο στο χέρι. Λίγο πιο ‘κεί, ένας άνδρας βρίσκεται ανάμεσα σε μια παρέα φίλων. Και ίσως οι φωτογραφίες αυτές να μην τραβούσαν το βλέμμα, αν από τα καρέ δεν έλειπαν κάποια πρόσωπα που κάποιος είτε έχει μουντζουρώσει είτε έχει σκίσει. Ο λόγος; Οι χωρίς πρόσωπο πλέον άνδρες συνελήφθησαν από το κομμουνιστικό καθεστώς στα Τίρανα. Και αν κάποιος τους αναγνώριζε στις φωτογραφίες θα μπορούσε να έχει πρόβλημα και ο κάτοχός τους. Πιο δίπλα μια παρέα πανηγυρίζει. Ισως δεν μάθουμε ποτέ ποια ήταν η αφορμή, αλλά το βέβαιο είναι πως πρόκειται για μια εθνική νίκη καθώς η Γαλανόλευκη κυματίζει στα χέρια τους. Μόνο που οι πανηγυρισμοί γίνονται στη μέση του πουθενά, κάνοντας την παρέα να μοιάζει με θίασο που έχει εμφανιστεί ξαφνικά σε ένα χωράφι κάπου στις Πρέσπες.

Σκηνές ετερόκλητες μεταξύ τους που όμως συνδέονται με ένα αόρατο νήμα. Ολες τους καταγράφουν τη μνήμη, τις κουλτούρες, τους τόπους, αλλά και τον ρόλο της εικόνας σε όλες αυτές τις διαδικασίες που συνδέονται και με τη συλλογική μνήμη. Και αποτελούν μερικά μόνο από τα έργα – φωτογραφία, βίντεο και κινηματογράφος – που δημιούργησαν 22 καλλιτέχνες από 11 χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και παρουσιάζονται στην έκθεση «Recorded Memories – Καταγεγραμμένη μνήμη» η οποία πραγματοποιείται με τη συνεργασία του Ινστιτούτου Γκαίτε Θεσσαλονίκης και του Μουσείου Φωτογραφίας της πόλης.

ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ. Πώς ορίζεται όμως η καταγεγραμμένη μνήμη από τους συμμετέχοντες που προέρχονται από την Κροατία, τη Σερβία, τη Μολδαβία, τη Ρουμανία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, τη Βουλγαρία, την Τουρκία, την ΠΓΔΜ, την Αλβανία, την Κύπρο και την Ελλάδα (Πάνος Κοκκινιάς, Ανδρέας Τσονίδης και Βαγγέλης Βλάχος); «Από εννοιολογική άποψη η έκθεση διαπνέεται από τα μοτίβα της ρήξης και της αποσπασματικότητας. Μεταφορικά αυτά τα μοτίβα εμφανίζονται επίσης να εκπροσωπούν το παρελθόν και τον χειρισμό μας πάνω στο θέμα. Ορισμένοι καλλιτέχνες επί παραδείγματι έχουν αποδομήσει την επίσημη ιστοριογραφία του παρελθόντος, ενώ άλλοι εστιάζουν σε μεμονωμένες μορφές της μνήμης και ανακαλύπτουν πώς η συλλογική ιστορία αντικατοπτρίζεται στην ατομική μνήμη» εξηγεί η επιμελήτρια της έκθεσης Κονστάνζε Βίκε για την έκθεση που αποτελεί πρωτοβουλία του Ινστιτούτου Γκαίτε με το Μουσείο Φωτογραφίας του Μπράουνσβαϊγκ, όπου και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά προτού ξεκινήσει το ταξίδι της στις 11 χώρες που εκπροσωπούνται με καλλιτέχνες τους. Καλλιτέχνες που η γερμανίδα επιμελήτρια δεν βλέπει «να διαφέρουν πολύ από τους ιστορικούς, οι οποίοι ταξινομούν τις πηγές του παρελθόντος και τις συνθέτουν σε μια ενιαία αφήγηση».

ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ. Πολιτικά τοπία και χώροι, ίχνη εγκλήματος, δόμηση και αποδόμηση της συλλογικής μνήμης, ατομική μνήμη και συλλογική ιστορία, ανα-σκηνοθεσίες και οι εικόνες ως ταμιευτήρες μνήμης είναι οι βασικές ενότητες εντός των οποίων παρουσιάζεται το υλικό, το οποίο συνοδεύεται από αναλυτικό κατάλογο με κείμενα ειδικών από της χώρες που συμμετέχουν. «Μπαίνοντας στον εκθεσιακό χώρο βρισκόμαστε μπροστά στο έργο του τούρκου καλλιτέχνη Ερχάν Μουράτογλου, ο οποίος έχει καταγράψει τις αναμνήσεις μιας 94χρονης γυναίκας που μετανάστευσε από τη Βουλγαρία στην Τουρκία όταν ήταν παιδί. Πιο εκεί βλέπουμε ένα αγοράκι να σέρνει μια ρόδα κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής στη Λευκωσία. Δύο ιστορίες που δείχνουν τη διαφορετικότητα των πολιτικών και κοινωνικών αναταραχών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Θα ήταν ωραίο αν οι νεαροί επισκέπτες επέστρεφαν μετά την έκθεση στο σπίτι τους και ζητούσαν από τους παππούδες και τις γιαγιάδες τους να ανοίξουν τα μπαούλα τους με τις παλιές οικογενειακές φωτογραφίες και άρχιζαν να τις καταγράφουν με τα κινητά τους τηλέφωνα» καταλήγει η Κονστάνζε Βίκε.

INFO
«Καταγεγραμμένη Μνήμη» στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης – Αποθήκες και Γραφεία Στρατού, Α’ Προβλήτα, Λιμάνι Θεσσαλονίκης, έως τις 18 Μαΐου. Καθημερινά εκτός Δευτέρας, 11.00-19.00