[Στιγμές] Η απατηλή υπεροχή των οικονομολόγων

«Η αλαζονεία των οικονομολόγων αποδεικνύεται από μια έρευνα που δημοσιεύθηκε στην «Επιθεώρηση Οικονομικών Προοπτικών». Σε αυτήν αποκαλύφθηκε ότι το 77% των διδακτορικών φοιτητών στα οικονομικά στα πιο έγκριτα πανεπιστήμια των ΗΠΑ πιστεύει ότι «η οικονομία είναι η πιο επιστημονική από τις κοινωνικές επιστήμες». Ομως μόνο το 9% των ερωτηθέντων συμφώνησε στο «ποιες είναι οι απαντήσεις στα βασικά ερωτήματα της οικονομικής επιστήμης».

Αυτό έγραφε πριν από 10 χρόνια σε άρθρο του ο Μοϊζές Ναΐμ, βενεζουελανός οικονομολόγος, πρώην στέλεχος της Παγκόσμιας Τράπεζας και επί χρόνια διευθυντής του περιοδικού «Foreign Policy». Σε εκείνο το άρθρο, που είχε γραφεί πριν ξεσπάσει η διεθνής οικονομική κρίση, έδινε παραδείγματα για το πόσα λίγα γνωρίζουν πραγματικά οι οικονομολόγοι, οι οποίοι όμως πάντοτε αισθάνονταν ανώτεροι απέναντι στους πολιτικούς επιστήμονες ή τους κοινωνιολόγους. Πρότεινε μάλιστα «να αντικαταστήσουμε την αλαζονεία μας με μια πιο ταπεινή στάση και να δούμε τι μπορούμε να μάθουμε από τους άλλους».

Αυτό δεν συνέβη. «Μια δεκαετία αργότερα», παρατηρεί σήμερα ο Ναΐμ, «παρ’ ότι δεν μπορέσαμε να προβλέψουμε την καταστροφική παγκόσμια κρίση, δεν συμφωνούμε στα αίτιά της αλλά ούτε και μπορούμε να βρούμε τρόπους για το ξεπέρασμά της, εμείς εξακολουθούμε να πιστεύουμε στην ανωτερότητά μας».

Ο Ναΐμ συμπεριελήφθη στη λίστα με τους 100 σημαντικότερους διανοητές του 2014 για το βιβλίο του «Το τέλος της εξουσίας» όπου εξηγεί γιατί από τα διοικητικά συμβούλια μεγάλων εταιρειών ώς τα πεδία των μαχών και από τις εκκλησίες ώς τα κράτη η εξουσία δεν είναι πια αυτό που ήταν καθώς οι παραδοσιακές δομές αμφισβητούνται από νέους παίκτες.

Τρεις επιστήμονες μελέτησαν τις 25 πιο έγκυρες αμερικανικές επιστημονικές εκδόσεις στην οικονομία, στην κοινωνιολογία και στις πολιτικές επιστήμες μεταξύ 2000 και 2009. Στα άρθρα των οικονομολόγων μόνο το 1% έκανε αναφορά σε έρευνες από άλλους επιστημονικούς τομείς, σε πλήρη αντίθεση με τα άρθρα των πολιτικών επιστημόνων και των κοινωνιολόγων που σε ποσοστό άνω του 70% ανέφεραν έρευνες από άλλους τομείς.

Ο Μοϊζές Ναΐμ επιμένει στην υιοθέτηση μιας πιο ταπεινής στάσης από τους οικονομολόγους αλλά και πιο ανοιχτού μυαλού. «Πρέπει να αντιληφθούμε ότι οι κοινωνικές επιστήμες μάς δίνουν εργαλεία για να κατανοήσουμε την ανθρώπινη συμπεριφορά», τονίζει, «κάτι που αποδεικνύεται ότι δεν λαμβάνουμε υπ’ όψιν μας». Η οικονομική κρίση στην οποία συνεχίζει να ζει ο κόσμος και η αδυναμία των οικονομολόγων να προσφέρουν λύσεις κοινά αποδεκτές αποκαλύπτουν ότι το θεωρητικό τους εργαλείο χρειάζεται επειγόντως ενίσχυση με νέες ιδέες, μεθόδους και διαπιστώσεις για την ανθρώπινη συμπεριφορά. Αυτό όμως, καταλήγει ο Ναΐμ, είναι δύσκολο να συμβεί εάν συνεχίσουν να επικρατούν η αλαζονεία και η πνευματική μυωπία που φαίνεται να διέπουν τις οικονομικές έρευνες.