Διαδικτυακός εκφοβισμός

Ο «ηλεκτρονικός ή διαδικτυακός εκφοβισμός»(cyberbullying)μπαίνει και βγαίνει από τον δημόσιο διάλογο ανάλογα με τις περιπτώσεις που αναρριχώνται στις υψηλές θέσεις της δημόσιας θεματολογίας. Υστερα από λίγο καιρό ξεχνιέται και αναρριχάται ξανά με ένα νέο συμβάν, υποδηλώνοντας την υποκρισία της κοινωνίας μας και την αδιαφορία μας. Ο διαδικτυακός εκφοβισμός, όπως η βία, είναι μορφή επιθετικής συμπεριφοράς και έχει καταγραφεί ότι αποτελεί πηγή ενόχλησης, άγχους και φόβου για τα νεαρά άτομα που συνήθως πέφτουν θύματα, συχνά συνομηλίκων τους.

Συχνά επικρίνονται τα μέσα επικοινωνίας για αυτό, στις ημέρες μας το Διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά ουσιαστικά οι διάφορες περιπτώσεις διαδικτυακού εκφοβισμού πραγματοποιούνται μεταξύ προσώπων που γνωρίζουν το ένα το άλλο στην πραγματική ζωή όπως οι συμμαθητές στο σχολείο ή σε άλλο περιβάλλον. Σε διάφορες μελέτες που έχουν εκπονηθεί, οι παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τον ηλεκτρονικό εκφοβισμό παραμένουν ανεξερεύνητοι σε μεγάλο βαθμό. Για την αντιμετώπιση αυτού του σοβαρού ζητήματος θα πρέπει να διεξαχθούν έρευνες στη χώρα μας οι οποίες θα εστιάζουν στο σχολικό περιβάλλον, καθώς και να αξιολογηθούν (1) με ποιον τρόπο οι εκφάνσεις εκφοβισμού και ηλεκτρονικού εκφοβισμού συνδέονται μεταξύ τους και (2) πώς οι ηλεκτρονικές μορφές εκφοβισμού μπορεί να συνδεθούν με το πλαίσιο του σχολείου.

Οι περισσότερες μελέτες κυρίως στο εξωτερικό – γιατί στη χώρα μας αυτά θεωρούνται πολυτέλεια – κατέδειξαν ότι οι θύτες και τα θύματα είναι στις περισσότερες περιπτώσεις συμμαθητές ή συμφοιτητές, ασχέτως αν είναι ή όχι συνδεδεμένοι στο Διαδίκτυο. Σε πολλές περιπτώσεις, όμως, οι γνωστοί τσαμπουκάδες του σχολείου μεταφέρονται και στο Διαδίκτυο και αναπαράγουν αυτά που οι λιγότερο δυνατοί υπομένουν στο σχολείο.

Ισως δεν είναι τυχαίο ότι όλες οι μελέτες συμφωνούν για την άμεση συσχέτιση της πραγματικής και της ψηφιακής βίας. Στην πράξη, και εκεί πρέπει να εστιάσουμε την προσοχή μας, ο διαδικτυακός εκφοβισμός είναι επέκταση του εκφοβισμού που συμβαίνει συνήθως στο σχολείο. Επίσης, οι μελέτες έχουν καταδείξει ότι οι έφηβοι που αντιμετωπίζουν τη θυματοποίηση στο Διαδίκτυο ή στο κινητό τηλέφωνο τείνουν, κάποιοι από αυτούς, να κάνουν το ίδιο σε αυτούς που τους εκφοβίζουν με τη μορφή αντιποίνων ή σε άλλους με παρόμοιο τρόπο στην προσπάθειά τους να «αντιμετωπίσουν» το πρόβλημά τους.

Το φύλο και η σχολική τάξη επηρεάζουν επίσης τις μορφές εκφοβισμού στον κυβερνοχώρο, οι οποίες είναι περισσότερο πιθανό να συμβούν μεταξύ των μαθητών της ίδιας τάξης σχολείου, παρά μεταξύ μαθητών διαφορετικών τάξεων. Μελέτες έχουν καταγράψει επίσης ότι συχνότερα εκδηλώνονται απόπειρες διαδικτυακού εκφοβισμού ανάμεσα σε μαθητές του ιδίου φύλου, αντί ανάμεσα στα δύο φύλα. Ο στόχος να διατηρηθεί η συμπάθεια από τους συμμαθητές τους οδηγεί τους δράστες να στοχοποιούν συνομηλίκους του ιδίου φύλου, καθώς η «τακτική» αυτή έχει αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμη στην περίπτωση του παραδοσιακού εκφοβισμού. Με άλλα λόγια, η προσοχή μας πρέπει να στραφεί κυρίως στο επίπεδο του σχολείου και σε δεύτερο επίπεδο σε αυτό του Διαδικτύου. Επίσης, όταν οι μαθητές θυματοποιούνται στο σχολείο πρέπει να παρατηρήσουμε και τη διαδικτυακή τους συμπεριφορά. Κυρίως όμως για την αποφυγή αμοιβαίου διαδικτυακού εκφοβισμού, οι έφηβοι πρέπει να διδάσκονται κατάλληλους τρόπους για να τον αντιμετωπίζουν και είναι πλέον καιρός να υπάρξει επιτέλους στα σχολεία κάποιο μάθημα για τη λειτουργία των μέσων επικοινωνίας, νέων και παλαιών, παρά να υπάρχουν ανούσια μαθήματα που οι μαθητές ούτε καταλαβαίνουν ούτε τα χρησιμοποιούν ποτέ στη ζωή τους.