[Διαστάσεις] Σε αναζήτηση της μεγάλης ιδέας

Από τότε που έπεσε η Σοβιετική Ενωση, ορισμένοι θα ήθελαν η Ρωσία να είναι κάτι παραπάνω από μια χώρα. Ο πειρασμός αυτός είναι άλλωστε έντονος στη ρωσική λογοτεχνία. Στον Ντοστογιέφσκι, για παράδειγμα, τα πρόσωπα είναι στοιχειωμένα από ιδέες τις οποίες θεωρούν σημαντικότερες κι από την ίδια την ύπαρξή τους. Θέλουν να είναι κάτι παραπάνω από άτομα που αναζητούν απλώς την ευημερία. Ο ρώσος πρόεδρος θα ήθελε σήμερα να κινητοποιήσει τη χώρα του γύρω από κάτι που να μην είναι απλώς μια ήρεμη καθημερινότητα. Η Ρωσία είναι μια χώρα πολύ διεφθαρμένη, με μεγάλα κοινωνικά προβλήματα: φτώχεια, δυσκολία πρόσβασης σε μια ποιοτική παιδεία και περίθαλψη, για να μη μιλήσουμε για την πτώση που καταγράφει τελευταία το ρούβλι. Ο Πούτιν προσπαθεί λοιπόν να συσπειρώσει τους Ρώσους γύρω από μια μεγάλη εθνική ιδέα, που θα τους επιτρέψει να υπομείνουν την κρίση και να υποδείξουν αποδιοπομπαίους τράγους. Και για τον λόγο αυτό καταφεύγει στους φιλοσόφους.

Αυτά λέει σε συνέντευξή του στο τελευταίο τεύχος του «Nouvel Observateur» ο Μισέλ Ελτσανινόφ, αναπληρωτής διευθυντής του περιοδικού «Philosophie Magazine» και συγγραφέας του βιβλίου «Στο κεφάλι του Βλαντίμιρ Πούτιν. Οι πνευματικές ρίζες της ρωσικής επιθετικότητας». Οι περισσότεροι από τους φιλοσόφους που επικαλείται ο Πούτιν περιφρονούν τη δημοκρατία, την ελευθερία και τον δυτικό τρόπο ζωής και θεωρούν ότι η Ευρώπη άρχισε να παρακμάζει μετά την Αναγέννηση, όταν απομακρύνθηκε από τις χριστιανικές αξίες. Ο Νικολάι Ντανιλέφσκι (1822-1885), θεωρητικός του εθνομπολσεβικισμού, υποστηρίζει τον «ρωσικό δρόμο» και θεωρεί ότι οι Ρώσοι αντιπροσωπεύουν το μέλλον του κόσμου. Ο Λεβ Γκουμίλεβ (1912-1992), θεωρητικός του ευρασιατισμού, πιστεύει στην ύπαρξη μιας πλανητικής ενέργειας που προέρχεται από τον Ηλιο, τα έμβια όντα και τα μεταλλεύματα και ενσαρκώνεται πλέον από τους λαούς της Ευρασίας. Διάδοχός του είναι ο υπερεθνικιστής Αλεξάντερ Ντούγκιν, εμπνευστής της επέμβασης στην Ουκρανία και ένας από τους 14 αξιωματούχους στους οποίους επέβαλαν αυτή την εβδομάδα κυρώσεις οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Το «δόγμα Πούτιν» συγκινεί αρκετούς στη Δυτική Ευρώπη και περισσότερους από αρκετούς στη χώρα μας. Η άποψη του Μίκη Θεοδωράκη ότι οι Ελληνες είναι ανώτεροι από τους Ευρωπαίους βρίσκει σύμφωνο σημαντικό μέρος της κοινής γνώμης, είτε αυτό βρίσκει πολιτική στέγη στην Ακρα Δεξιά είτε στη ριζοσπαστική Αριστερά. Η ιδέα της συμμαχίας ανάμεσα στους Ελληνες και στους ορθόδοξους Σλάβους είχε έρθει εκρηκτικά στην επιφάνεια κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γιουγκοσλαβία και επιστρέφει σήμερα με αφορμή την ουκρανική κρίση. Η αναζήτηση της μεγάλης ιδέας που θα ενώσει το έθνος έχει αποτελέσει στόχο πολλών κυβερνήσεων: ο ΣΥΡΙΖΑ φλερτάρει με την «αξιοπρέπεια». Οσο για τους αποδιοπομπαίους τράγους, η δεξαμενή ήταν ανέκαθεν μεγάλη: οι Αμερικανοί, οι Τούρκοι, οι Σκοπιανοί και εσχάτως, φυσικά, οι Γερμανοί. Ο Φλαμπουράρης πρόσθεσε και τους Πολωνούς. Ολα αυτά έχουν ένα κοινό σημείο: απομακρύνουν την Ελλάδα από την Ευρώπη. Το μεγάλο διακύβευμα των ημερών είναι στην πραγματικότητα αυτό, κατά πόσον η χώρα μας θα προασπίσει με νύχια και με δόντια τον ευρωπαϊκό της προσανατολισμό ή θα παραδοθεί μέσα από δημοψηφίσματα και άλλες «δημοκρατικές διαδικασίες» σε αναξιόπιστους υποτιθέμενους συμμάχους. Δηλαδή σε μια αφόρητη, ανελέητη, καταστροφική μοναξιά.