Η «παγκόσμια συνωμοσία» και ο μεταπράτης

Σε κάποια άλλη χώρα θα προκαλούσε εντύπωση το γεγονός ότι δεν υπάρχει τηλεοπτικό δελτίο ειδήσεων ή εφημερίδα στο ελληνικό επικοινωνιακό γίγνεσθαι που να μην έχει ένα θέμα, τουλάχιστον τους τελευταίους μήνες, για το πώς μας απεικονίζουν οι ξένοι. Και αυτό γιατί εκτός από τη μείωση μισθών, τη φτωχοποίηση, την ανεργία και τη λιτότητα,  διαχρονικά μας απασχολεί η διεθνής μας εικόνα, το «τι λένε οι ξένοι για μας», το «πόσο μας λογαριάζουν». Κι αν μάλιστα γράψουν ή αναφέρουν κάτι αρνητικό ή άσχημο για μας, φταίει η διεθνής συνωμοσία που έχει συσπειρωθεί να «αφανίσει» ή να ταπεινώσει το «ανάδελφον έθνος» μας.

Πού οφείλεται αυτή η διαχρονική στάση μας; Κατά την άποψή μου έχει να κάνει με τη νοοτροπία μας, μια νοοτροπία που τη χαρακτηρίζω «μεταπρατική», η οποία συχνά μας οδηγεί σε μια «κοινωνική απόδραση» και αποποίηση των ευθυνών, αφού για όλα τα κακά φταίνε εξωγενείς παράγοντες και όχι εμείς οι ίδιοι. Ισως λοιπόν το εγγενές πρόβλημα της αδυναμίας μας να αντιδράσουμε θετικά, κυρίως σε καταστάσεις που απαιτούν οργάνωση και συστηματική προσπάθεια, οφείλεται στη νοοτροπία μας, η οποία πηγάζει από τον μεταπρατικό χαρακτήρα που διέπει τους πολίτες στη χώρα μας με καθοριστικές επιπτώσεις σε ολόκληρο τον κοινωνικό ιστό (σε αντιδιαστολή με τους Ελληνες του εξωτερικού).

Και αυτό γιατί ο μεταπράτης εμφανίζει μια νοοτροπία, η οποία σε αντίθεση με αυτήν του παραγωγού, δεν ενδιαφέρεται για την πρόγνωση και τον σχεδιασμό αποφυγής ανεξέλεγκτων μελλοντικών καταστάσεων, στο μέτρο βέβαια του δυνατού. Ο  φορέας της μεταπρατικής νοοτροπίας αντιδρά στο «σήμερα» με οποιονδήποτε τρόπο, χωρίς τον απαραίτητο συνδυασμό σκοπών και μέσων. H προοπτική και συνεπώς η κατάλληλη επένδυση και η πρόγνωση απουσιάζουν από τη συμπεριφορά του. Επίσης, θεωρεί ότι ο περίγυρός του είναι βασικός παράγων της  «ευδαιμονίας» του, γιατί από αυτόν εξαρτάται και σε αντίθεση με τον παραγωγό, σε αυτόν προσφέρει τις υπηρεσίες του.

Με άλλα λόγια, τον μεταπράτη τον ενδιαφέρει η κατανάλωση, η οποία εκδηλώνεται πολλές φορές με τάσεις επίδειξης, παρά η παραγωγή, η οποία εκδηλώνεται με συνέπεια, σύνεση και ταπεινότητα στις κοινωνικές του εκδηλώσεις. Αν δει κανείς τις καθημερινές εκδηλώσεις του σύγχρονου Ελληνα φαίνεται ότι μάλλον αυτή η νοοτροπία τού έχει εμφυσηθεί. Το  φαινόμενο δεν είναι νέο, αλλά προέρχεται από τη σύσταση της νεωτερικής κοινωνίας μας. Διαφορετικά, είναι εξαιρετικά δύσκολο να εξηγήσει κανείς  το πώς για όλα τα δεινά μας και κυρίως την ανοργανωσιά μας «φταίνε οι άλλοι, κυρίως οι ξένοι», για ποιο λόγο είναι τόσο δημοφιλής ή διαδεδομένη η «καταστροφολογία» και «συνωμοσιολογία».

Επικρίνουμε την ανικανότητα των πολιτικών, αλλά μας διαφεύγει ότι και αυτοί οι πολιτικοί είναι παράγωγα και αντικατοπτρισμός της κοινωνίας μας. Ολοι αναφερόμαστε στην οδύνη που έχει προκαλέσει τα τελευταία χρόνια η οικονομική κρίση, αλλά σπάνια αναλογιζόμαστε πόσο έχουμε συμβάλει σε αυτή με τις επιλογές μας, κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές. Επικρίνουμε, λόγου χάρη, κάθε καλοκαίρι τα αρμόδια υπουργεία, τις νομαρχίες και τους δημάρχους για το ότι δεν είχαν ετοιμότητα για τις πυρκαγιές, αλλά οι περισσότεροι που κατοικούν ή έχουν σπίτια σε «επικίνδυνες περιοχές» δεν καθαρίζουν τα δένδρα και τα ξερά σπαρτά γύρω από τα σπίτια τους. Αντίθετα, έχουμε συνηθίσει προφανώς λόγω της σταθερά ατροφικής κοινωνίας πολιτών και της διαιώνισης των πελατειακών σχέσεων σχεδόν σε όλα τα επίπεδα να ζητούμε τα πάντα από το κράτος.

Είναι, τέλος, τουλάχιστον προβληματικό να θεωρούμε ότι ξεπερνούμε τα διάφορα προβλήματά μας με επικοινωνιακά τεχνάσματα χωρίς να υπάρχουν στο σκεπτικό μας οι ικανές και αναγκαίες προϋποθέσεις που λέγονται υποδομή και σχεδιασμός, έστω και αν όλοι κατά βάθος αναμένουμε τον «από μηχανής Θεό».