Ο ρωσικός στρατός των εκδικητών

To πιο τρομακτικό στοιχείο της δολοφονίας του Μπόρις Νεμτσόφ είναι ότι ο ίδιος δεν τρόμαζε κανέναν. «Δεν αποτελούσε απειλή για τη σημερινή ρωσική ηγεσία και τον Βλαντίμιρ Πούτιν» δήλωσε ο εκπρόσωπος του ρώσου προέδρου Ντμίτρι Πεσκόφ, θυμίζοντας κατά ένα παράξενο τρόπο τις δηλώσεις του προέδρου το 2006, όταν είχε δολοφονηθεί η αντιφρονούσα δημοσιογράφος Αννα Πολιτκόφσκαγια. Με αυτά τα λόγια ο Πεσκόφ εννοούσε ότι το Κρεμλίνο δεν ήταν εκείνο που δολοφόνησε τον Νεμτσόφ, ο οποίος είχε διατελέσει αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Γέλτσιν.

Πιθανώς, κανείς μέσα στο Κρεμλίνο δεν έδωσε την εντολή για τη δολοφονία – και αυτό εν μέρει αποτελεί τον λόγο για τον οποίο αυτός ο φόνος σημαίνει την αρχή μιας νέας και τρομακτικής περιόδου στη ρωσική ιστορία. Το Κρεμλίνο προσφάτως δημιούργησε έναν χαλαρό στρατό εκδικητών που πιστεύουν ότι δρουν προς όφελος της χώρας χωρίς να παίρνουν κάποιες συγκεκριμένες οδηγίες. Παρά την έλλειψη πολιτικής επιρροής του, ο Ντεμτσόφ αποτελούσε έναν αναμενόμενο πρώτο στόχο για αυτή την απειλητική δύναμη.

Στον μικρό χώρο που καταλαμβάνει η ρωσική αντιπολίτευση ο Νεμτσόφ κατείχε ξεχωριστή θέση. Ασχολήθηκε ενεργά με την πολιτική στη διάρκεια της περεστρόικας και το 1991 σε ηλικία 32 ετών διορίστηκε από τον τότε πρόεδρο Γέλτσιν κυβερνήτης της περιφέρειας του Νίζνι Νόβγκοροντ, σημαντικού βιομηχανικού κέντρου στον Βόλγα. Νέος και δυναμικός, φαινόταν να εκπροσωπεί τη νέα εποχή στη δεκαετία του 1990: δεν προερχόταν από τη νομενκλατούρα του Κομμουνιστικού Κόμματος, προωθούσε πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, και το επίθετό του έδειχνε ότι ήταν Εβραίος, κάτι που υπερβαίνοντας τις συνήθειες της σοβιετικής εποχής δεν προσπάθησε να αποκρύψει. Το 1997 μπήκε στην κυβέρνηση και υπήρξαν συζητήσεις να διαδεχθεί τον Γέλτσιν στην προεδρία. Ομως τελικά ο τελευταίος επέλεξε ως διάδοχο τον Πούτιν το 1999, αποξενώνοντας έτσι τον Νεμτσόφ. Στην αρχή οι δύο άνδρες προσπάθησαν να συνεργαστούν, σύντομα όμως με τον αυταρχικό δρόμο που ακολούθησε ο Πούτιν οι δρόμοι τους χώρισαν. Επί χρόνια κανείς δεν ενδιαφερόταν για το τι έλεγε ο Νεμτσόφ. Στεκόταν μαζί με λίγους υποστηρικτές έξω από σταθμούς του μετρό της Μόσχας και μοίραζε φυλλάδια εναντίον της διαφθοράς. Οταν τον Δεκέμβριο του 2011 ξέσπασαν ξαφνικά οι διαδηλώσεις, η αντιπολίτευση είχε πλέον έναν άλλον ηγέτη, τον κατά 20 χρόνια νεότερό του, μπλόγκερ Αλεξέι Ναβάλνι.

Παρότι οι δραστηριότητές του δεν απειλούσαν τον Πούτιν, το όνομα του Νεμτσόφ βρισκόταν σε κάθε λίστα «εχθρών της Ρωσίας» που διακινούσαν οι υποστηρικτές του Κρεμλίνου. Ενα νέο κίνημα, αντιουκρανικό, πραγματοποίησε διαδήλωση στη Μόσχα πριν από δύο εβδομάδες προτρέποντας σε πράξεις βίας εναντίον της «πέμπτης φάλαγγας». Το όνομα του Νεμτσόφ ως διοργανωτή της ουκρανικής εξέγερσης αναγραφόταν στα πανό. Μια εβδομάδα μετά ο Νεμτσόφ δολοφονήθηκε.

Η Μάσα Γκέσεν είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας 6 βιβλίων, ανάμεσα στα οποία το «Βλαντιμίρ Πούτιν: Ο άνθρωπος δίχως πρόσωπο» (εκδ. Πατάκη 2012)

H λέξη «αντιπολίτευση» είναι παραπλανητική
Η Ρωσία είναι σε εμπόλεμη κατάσταση με την Ουκρανία εδώ και έναν χρόνο και όπως κάθε κυβέρνηση σε πόλεμο έτσι και η ρωσική έχει επικεντρώσει την ρητορική της εναντίον της εσωτερικής αντιπολίτευσης. Βέβαια, η λέξη «αντιπολίτευση» είναι παραπλανητική: σημαίνει ότι υπάρχει πρόσβαση στα ΜΜΕ και στους εκλογικούς και κοινωνικούς μηχανισμούς, ενώ αυτοί έχουν σταματήσει να υπάρχουν στη Ρωσία. Για την ακρίβεια, υπάρχουν αρκετά άτομα στη Ρωσία που μπορούν να συγκεντρώσουν μικρές ομάδες υποστηρικτών, να προχωρήσουν σε περιορισμένη τοπική εκλογική δράση, να μεταδώσουν μηνύματα μέσα από τα απομεινάρια ανεξάρτητων ΜΜΕ και περιστασιακά να οργανώσουν διαδηλώσεις.