[Γεωπολιτικά] Το ευρωπαϊκό modus vivendi

Βασικό (και αυτονόητο) αξίωμα: Εάν ο συμβιβασμός ως λειτουργική έννοια (και κυρίως ως πρακτική) αναιρείτο από την άσκηση της πολιτικής, αυτομάτως η τελευταία θα έπαυε ουσιαστικά να υπάρχει ως τέτοια. Γιατί θα έχανε τη θεμελιώδη δυναμική της. Και θα απεγυμνώνετο από τη λογική της διαπραγματευτικής συνδιαλλαγής. Καθώς δεν μπορεί να νοηθεί διαπραγμάτευση χωρίς την προοπτική ενός ήσσονος ή μείζονος συμβιβασμού. Διαφορετικά (και αυτομάτως) μονοδρομούνται προοπτικές ρήξεων. Και επιλιπαίνονται συγκρουσιακές επιλογές. Με ανάλογες διαδικασίες, που σπάνια δεν απολήγουν σε τραυματικά παράγωγα. Κυρίως για το ανίσχυρο σκέλος οιωνδήποτε ανισοσθενειών.

Ο συμβιβασμός βεβαίως είναι, όχι μεν αφηρημένο, αλλ’ οπωσδήποτε γενικόλογο αξίωμα. Η σημασία του αποκτά ουσιαστικό αντίκρισμα και δοκιμάζεται ως κρίσιμη διαδικασία, εκεί που εκσπούν ακραίοι διαγκωνισμοί. Και η διαλεκτική του προσδιορίζεται από τα εκάστοτε δεδομένα. Τις δυνατότητες δηλαδή των μερών και τις αναγκαιότητες που τον επιβάλλουν. Από την ισχύ των μεν και την αδυναμία των δε. Οπου βεβαίως και ισχύει πάντοτε το διαχρονικό μέτρο του Θουκυδίδη, όπως διαγράφεται στον άκρατο κυνισμό των Αθηναίων έναντι των Μηλίων: «Δίκαια εν τω ανθρωπείω λόγω, από ίσης ανάγκης κρίνεται. Δυνατά δε οι προύχοντες πράσσουσι και οι ασθενείς ξυγχωρούσιν».

Ο εστί μεθερμηνευόμενον: Εκεί που δεν υπάρχει επαρκές ισοζύγιο ισχύος, «οι δυνατοί επιβάλλουν όσα τους επιτρέπει η δύναμίς των, οι δε ανίσχυροι – κατά τη μετάφραση Ελ. Βενιζέλου – παραχωρούν όσα τους επιβάλλει η αδυναμία των». Με ό,τι αυτό ευγλώττως σημαίνει. Και σημαίνει πολλά, που συνάπτονται άμεσα προς ό,τι και σήμερα παρακολουθούμε (και βιώνουμε στο πετσί μας) ως μέρος των στυγνών αντιπαραθέσεων της χώρας με τους εταίρους και δανειστές της. Στην οποία και δεν ξέρεις τι προέχει ως ιδιότητα: Εκείνη των εταίρων; Ή αυτή των δανειστών;

Ο,τι όμως και να συμβαίνει: Σε μια πολυεθνική ένωση, όπως η Ευρωπαϊκή (όπου η στοχοθετούμενη πολιτική ενοποίηση πόρρω ακόμη απέχει) ο συμβιβασμός σε όλα και για όλους, δεν είναι απλώς το εξ ανάγκης ζητούμενο. Είναι μονοδρομικό modus vivendi. Εργαλείο προαγωγής του εν πολλοίς «Συμφώνου Συμβιώσεως». Που εάν δεν συνειδητοποιηθεί και από τους ισχυρούς μετόχους του εγχειρήματος και από τους αδύναμους κρίκους, όχι απλώς θα ανακύψουν διαλυτικές τάσεις και ανεπιθύμητες συμπεριφορές, αλλά με μαθηματική βεβαιότητα θα αναπαραχθούν τα πολύ χειρότερα. Και απευκταία.

Αυτό το modus vivendi (με όσα διαλαμβάνει) αποτελεί αποδεκτό μεν δεδομένο. Αλλά καθόλου σταθεροποιημένο. Αντιθέτως, ασταθές. Καθώς πέραν ενδοκοινοτικών προβλημάτων και αναπαραγομένων αναστροφών, υπεισέρχονται καθ’ όλα επικίνδυνα φαινόμενα σκεπτικισμού, που ανατροφοδοτούνται από εθνικισμούς, ανισότητες και υποτροπές. Οπως αυτές που εμφανίζονται σήμερα με τη μορφή ενός ανατασσόμενου διαγκωνισμού Βορρά – Νότου. Και που προσδιορίζονται ως σύνδρομα με σαφώς φυγόκεντρες τάσεις. Προκαλώντας ανάλογες ρηγματώσεις. Οι οποίες: Εάν δεν βρεθούν τρόποι επαρκών (και κυρίως ιαματικών) υπερβάσεων, μπορεί ν’ αποβούν έως και μοιραίοι δείκτες αποσυναρτήσεων. Ενδεχομένως και ολέθριοι, όσον αφορά την επιθυμητή προοπτική ευρωπαϊκής ολοκληρώσεως.

Κι αυτά επιδεινώνονται ακόμη περισσότερο, μέσα στο σύνολο πλέγμα των περιφερειακών αναστατώσεων και των στρατηγικών κρίσεων (και αδιεξόδων) που ανελίσσονται «στα πέριξ». Οδηγώντας με ιστορικό καλπασμό προς νέες γεωπολιτικές ισορροπίες και νέα δεδομένα. Ενώ (προς το παρόν) υπονομεύονται άμεσα και η ασφάλεια και η σταθερότητα μέσα στην ίδια την Ευρώπη. Οπου ήδη εμφιλοχωρούν πέραν εγγενών προβλημάτων και θύλακοι εισαγόμενου εξτρεμισμού.

Οπόταν – και υπό το φως αυτών των συνοπτικών επισημάνσεων: Το «ελληνικό πρόβλημα» όπως ανακύπτει σήμερα με τέτοια οξύτητα, δεν μπορεί να προσεγγισθεί ανεξάρτητα από αυτές τις παραμέτρους. Ούτε για τους ισχυρούς εταίρους (και δανειστές) θα ήτο σοφό να εξωθήσουν την Ελλάδα σε κατάσταση μιας οιονεί περιθωριοποιήσεως. Ούτε και για την Αθήνα θα ήσαν  συνετές οι όποιες επιλογές εκτός αποδεκτών συμβιβασμών. Που ποτέ δεν μπορεί να είναι ανώδυνοι. Αλλά που πρέπει εντούτοις να είναι βιώσιμοι. Και να προδιασφαλίζουν, αφενός την εθνική αξιοπρέπεια και αφετέρου την προοπτική οικονομικής και γενικότερα της αναπτυξιακής παλινορθώσεως.

Εάν όχι, τότε δεν υπάρχει νόημα.

Ο Ανθος Λυκαύγης είναι δημοσιογράφος – πολιτικός αναλυτής