[Διαστάσεις] Μαθήματα ελληνικών

Πριν από πέντε χρόνια αναζητούσαμε οικονομικά εγχειρίδια για να καταλάβουμε τι σημαίνει spread, CDS, buyback, subprime και moral hazard. Σήμερα, οι ανάγκες μας είναι μικρότερες και φτηνότερες: μας αρκούν τα λεξικά του Τριανταφυλλίδη και του Μπαμπινιώτη. Αυτή είναι πράγματι μια θεαματική αλλαγή.

Αγγλικοί όροι, τόσο παραστατικοί ώστε να μη χρειάζεται να μεταφραστούν, εξακολουθούν βέβαια να κυριαρχούν στην καθημερινότητά μας. Ο πιο συνηθισμένος είναι το Grexit, που για τους περισσότερους εξακολουθεί να αποτελεί έναν εφιάλτη, χωρίς να λείπουν όμως κι εκείνοι – μερικοί από τους οποίους κατέχουν σήμερα ακόμη και υπουργικούς θώκους – που τον ταυτίζουν με τη σωτηρία και την εθνική ανασυγκρότηση. Στενά συνδεδεμένο με το Grexit είναι το bank run: αν όμως το πρώτο ανήκει στη σφαίρα της οικονομίας, το δεύτερο έχει περισσότερο σχέση με την ψυχολογία της μάζας. Γι’ αυτό ακριβώς είναι και ιδιαίτερα επικίνδυνο.

Πέρα από αυτές τις εξαιρέσεις όμως, το επικοινωνιακό παιχνίδι γίνεται αυτόν τον καιρό με ελληνικές λέξεις. Και εδώ οι κυβερνώντες επιδεικνύουν αξιοζήλευτη φαντασία. Πράγματι, από τότε που εξελέγη ο ΣΥΡΙΖΑ το σημαντικότερο πρόβλημα στη σχέση της χώρας με τους εταίρους της είναι η παράταση ή όχι του υφιστάμενου προγράμματος. Τα λεφτά θα τα βρούμε, θα τα ζητήσουμε, τα ζητήσαμε ήδη. Η «παράταση» όμως προσκρούει στην εθνική μας υπερηφάνεια. Οπως και το «Μνημόνιο». Οπως και η «τρόικα». Ο Τσίπρας ξέρει ότι όλες αυτές τις λέξεις θα πρέπει με τον έναν ή τον άλλο τρόπο να τις αποδεχθεί. Δεν ξέρει όμως πώς να το πει στον Λαφαζάνη. Κι έτσι τους αλλάζει όνομα. Τις βαφτίζει «αναμόρφωση», «κοινωνικό συμβόλαιο» και «ευρωπαϊκούς θεσμούς συν ΔΝΤ». Βολικό. Κάπως ανήθικο απέναντι στο εκλογικό σώμα. Καλοδεχούμενο και πολύτιμο όμως, στον βαθμό που υπηρετεί το εθνικό συμφέρον.

Οι λέξεις έχουν πράγματι βαρύνουσα σημασία. Να, όλη η στρατηγική του Πρωθυπουργού το τελευταίο διάστημα στηρίχθηκε στη φράση «Η Ελλάδα δεν εκβιάζει ούτε εκβιάζεται». Στην πραγματικότητα, το ρήμα αυτό δεν τέθηκε ποτέ στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης. Και δεν θα μπορούσε να τεθεί, αφού δεν περιλαμβάνεται καν στο οπλοστάσιο της Ευρώπης. Βολεύει όμως για την οργάνωση φιλοκυβερνητικών διαδηλώσεων. Πώς να βγάλεις στον δρόμο την κυρία με το πλακάτ «We do not chew»: λέγοντάς της ότι διεκδικείς το ίδιο με αυτό που διεκδικούσε η προηγούμενη κυβέρνηση, δηλαδή το πρωτογενές πλεόνασμα να μην είναι 3%, αλλά 1,5%; Δύσκολο. Χίλιες φορές καλύτερα να της πεις ότι η Ελλάδα δεν εκβιάζεται. Κι ας μη σημαίνει αυτό απολύτως τίποτα.

Λέξεις, λέξεις, λέξεις. Επέκταση, παράταση, τροποποίηση, ολοκλήρωση, πρόγραμμα, γέφυρα, κούρεμα, επιμήκυνση. Λέξεις ως διαπραγματευτικά όπλα. Λέξεις ως επικοινωνιακά τεχνάσματα. Και μια λέξη ακόμα, που εκείνη δεν είναι επικοινωνιακή αλλά ουσιαστική, ακριβώς επειδή καταργείται, και μάλιστα με δική μας πρωτοβουλία, από δική μας ιδεολογική εμμονή, όχι κατ’ απαίτηση των δανειστών: «αριστεία». Η αριστεία είναι ρετσινιά, είπε ο νέος υπουργός Παιδείας Αριστείδης Μπαλτάς, ανακοινώνοντας την κατάργηση των εξετάσεων για τα πρότυπα – πειραματικά σχολεία. Για να αποδειχθεί έτσι ότι τη μεγαλύτερη ζημιά σ’ αυτόν τον τόπο την κάνουμε εμείς, όχι οι «ξένοι», έτσι συνέβαινε πάντα κι έτσι θα συνεχίσει να συμβαίνει.