Η εξέγερση του Χονγκ Κονγκ και τα Συμβούλια των ΑΕΙ

Ξέρετε τι σχέση έχει η εξέγερση που έγινε στο Χονγκ Κονγκ τον περασμένο Σεπτέμβριο με τα ελληνικά Συμβούλια Ιδρύματος των πανεπιστημίων;

Σύμφωνα με δηλώσεις του νέου υπουργού Παιδείας Αριστείδη Μπαλτά προχθές στη Βουλή, η εξέγερση στο Χονγκ Κονγκ έγινε για λόγο αντίστοιχο με εκείνον για τον οποίο καταργεί εκείνος τα Συμβούλια: επειδή, όπως τα Συμβούλια προεπιλέγουν ανάμεσα στους υποψήφιους πρυτάνεις μόνο τρεις, αποκλείοντας έτσι τους μη αρεστούς, έτσι και η κινεζική κυβέρνηση θέλει να προεπιλέγει τους υποψήφιους κυβερνήτες του Χονγκ Κονγκ! Η κατάργηση των Συμβουλίων σε πανεπιστήμια και ΤΕΙ της χώρας, που προανήγγειλαν ο Αλέξης Τσίπρας και ο Αρ. Μπαλτάς, κλιμάκωσε μια αντιπαράθεση-σίριαλ που σοβεί από το 2012 στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Ηδη στο Διαδίκτυο κυκλοφορεί ψήφισμα διαμαρτυρίας προς υπογραφήν από πανεπιστημιακούς που ζητούν να μην καταργηθούν τα Συμβούλια, ενώ η Αννα Διαμαντοπούλου δήλωσε χθες ότι τα Συμβούλια ήταν η βάση της αυτοδιοίκησης. «Η μόνη πρόταση για ΑΕΙ ήταν η κατάργηση των Συμβουλίων! Εκατοντάδες από τους πιο σημαντικούς Ελληνες του εσωτερικού και του εξωτερικού εκδιώκονται» τόνισε.

Ο νόμος-πλαίσιο 4009/2011 της Αννας Διαμαντοπούλου, με τον οποίο θεσπίστηκε αυτή η μορφή διοίκησης στα πανεπιστήμια – και προχθές χαρακτήρισε «απόλυτη καταστροφή» ο κ. Μπαλτάς, παρότι ο θεσμός στα περισσότερα ιδρύματα του εξωτερικού λειτουργεί εδώ και χρόνια – είχε ήδη αρχίσει να αποδομείται από την επόμενη κιόλας χρονιά της ψήφισής του, παρότι είναι ο μοναδικός νόμος των τελευταίων πολλών ετών που ψηφίστηκε με συντριπτική πλειοψηφία, από τα 4/5 της Βουλής.

Τα Συμβούλια Ιδρύματος, αν και μετέχουν σε αυτά επιφανείς έλληνες και ξένοι πανεπιστημιακοί με διεθνή απήχηση (όπως π.χ. ο Ρίτσαρντ Χάντερ του Κέιμπριτζ που είναι πρόεδρος του Συμβουλίου στο Αριστοτέλειο Θεσσαλονίκης ή ο Δημήτρης Μπερτσιμάς του ΜΙΤ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών), συγκέντρωσαν αμέσως τις αντιδράσεις από πρυτανικές Αρχές, όπως ο Θεοδόσης Πελεγρίνης του ΕΚΠΑ, που στηριζόταν από τον ΣΥΡΙΖΑ και όχι μόνο. Σχεδόν όλοι οι πρυτάνεις της περιόδου εκείνης ήταν αντίθετοι με τα Συμβούλια, κάνοντας λόγο για αντισυνταγματικές υπερεξουσίες, με μαχητικότερους τους Θ. Πελεγρίνη και Γιάννη Μυλόπουλο του ΑΠΘ. Ηταν μάλιστα τόσο έντονη η διαμάχη που ο κ. Μπερτσιμάς με τον κ. Πελεγρίνη έφθασαν ακόμα και στα δικαστήρια, με αφορμή τη μεγάλη απεργία των διοικητικών υπαλλήλων στα τέλη του 2013. Οι μεν πρυτάνεις μιλούσαν για αυταρχισμό του νέου θεσμού, οι δε εκπρόσωποι των Συμβουλίων για επιθυμία των πρυτάνεων να ελέγχουν τα πανεπιστήμια χωρίς να ελέγχονται οι ίδιοι.

Προχθές, πάντως,  ο νέος υπουργός Παιδείας υπερασπίστηκε τους συγκεκριμένους πρώην πρυτάνεις, λέγοντας ότι αδίκως «κρεμάστηκαν στα μανταλάκια» και θυμίζοντας ότι μπορεί ο νόμος να πέρασε με μεγάλη πλειοψηφία από τη Βουλή, αλλά δεν δόθηκε σημασία στις αντιδράσεις των πανεπιστημιακών.

Αφορμή για την αντιπαράθεση Συμβουλίων – πρυτάνεων ήταν οι ευρείες αρμοδιότητες που αρχικά τους δόθηκαν. Μία από τις πλέον συζητημένες  ήταν η δικαιοδοσία τους να αποκλείουν υποψήφιους πρυτάνεις, επιτρέποντας να συμμετάσχουν σε εκλογές μέχρι τρεις υποψήφιοι. Ωστόσο οι αλλαγές που έφερε το καλοκαίρι του 2012 στον νόμο ο Κ. Αρβανιτόπουλος δεν κατάργησαν αυτή την αρμοδιότητα. Οι κυριότερες ήταν ότι επιτράπηκε στις πρυτανικές Αρχές  που είχαν εκλεγεί προ του νόμου να εξαντλήσουν τη θητεία τους, ενώ ο νόμος Διαμαντοπούλου προέβλεπε να παραδώσουν τη θέση τους έως το τέλος Αυγούστου του 2012. Επίσης, θεσπίστηκε η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου για την εκλογή των Συμβουλίων ώστε να αποφευχθούν οι δυναμικές αντιδράσεις των φοιτητών, ορίστηκε ξανά το Τμήμα ως βασική ακαδημαϊκή μονάδα του πανεπιστημίου αντί της Σχολής, που προέβλεπε ο αρχικός νόμος-πλαίσιο, κ.ά.

Οι αλλαγές αυτές βέβαια, όπως τόνιζε σε όλους τους τόνους ο κ. Αρβανιτόπουλος, είχαν εντελώς διαφορετική στόχευση από αυτήν που έχει τώρα η επικείμενη κατάργηση των Συμβουλίων. Εγιναν μικροδιορθώσεις προκειμένου να εφαρμοστεί πλήρως ο νόμος, διεμήνυε προς κάθε κατεύθυνση. Αυτό βέβαια δεν εμπόδισε την Αννα Διαμαντοπούλου να επιτεθεί με οξύτατο τρόπο εναντίον της ΝΔ: «Αρχίζει το ξήλωμα μιας από τις ελάχιστες μεταρρυθμίσεις που δεν επιβλήθηκαν από το Μνημόνιο ούτε από την τρόικα» είχε δηλώσει.

Η πρώτη γεύση της αποδόμησης είχε δοθεί από τον καθηγητή Γεώργιο Μπαμπινιώτη και πρώην πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών, που είχε αναλάβει για σύντομο διάστημα το υπουργείο Παιδείας επί πρωθυπουργίας του Λουκά Παπαδήμου. Ο γνωστός πανεπιστημιακός επιχείρησε, τον Μάρτιο του 2012, να αποσυνδέσει τη χρηματοδότηση των ΑΕΙ  από την εκλογή των Συμβουλίων (σ.σ.: τότε δεν είχαν ακόμα εκλεγεί)  προκειμένου να ξεπεραστεί η κατάσταση οικονομικής ασφυξίας στην οποία είχαν περιέλθει αρκετά Ιδρύματα. Επειδή μόλις το επιχείρησε εκδηλώθηκαν σφοδρές αντιδράσεις, ο κ. Μπαμπινιώτης έφθασε στο παρά πέντε της παραίτησης και χρειάστηκε παρέμβαση Παπαδήμου για να παραμείνει τελικά στη θέση του.