[Στιγμές] Στην υγειά της μοίρας και των ορίων μας

Η κρίση στην Ουκρανία έχει οξυνθεί σε επικίνδυνο σημείο. Πόλεμος και διπλωματία. Φανερή διπλωματία και κρυφή διπλωματία. Διαμόρφωση κλίματος. Εθνικό κοινό και διεθνές κοινό. Ανθρώπινες πλευρές. Προπαγάνδα. Οπλα. Γεωπολιτικές ισορροπίες. Και χιλιάδες θύματα.

Καθώς τις επόμενες ημέρες κορυφώνονται οι προσπάθειες για την εύρεση κοινού τόπου – ίσως ακόμα και μιας λύσης που μόλις να τηρεί τα προσχήματα – έχει ενδιαφέρον να φυλλομετρήσουμε το ρωσικό περιοδικό «Ρούσκι Πιονίρ» (ρώσος πιονέρος). Πρόκειται για μια λογοτεχνική επιθεώρηση η οποία στο τελευταίο τεύχος της με θέμα «Εξωτερικό» φιλοξενεί τρία ποιήματα του ρώσου υπουργού Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ.

Τα ποιήματα του μακροβιότερου μεταψυχροπολεμικού υπουργού δεν είναι νέα: το πρώτο γράφτηκε το 1989, πριν από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, όταν ο Λαβρόφ είχε μόλις ολοκληρώσει μια θητεία στη σοβιετική αποστολή στον ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη και εργαζόταν στη Μόσχα ως υποδιευθυντής του Τμήματος Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων. Τα άλλα δύο είναι από το 1995 και το 1996, όταν είχε επιστρέψει στον ΟΗΕ ως πρεσβευτής της Ρωσίας. Στη σύντομη εισαγωγή, ο 65χρονος Λαβρόφ αναφέρει ότι τα δύο ποιήματα γράφτηκαν για έναν φίλο που ταξίδεψε πρώτα στη Νέα Υόρκη και μετά επέστρεψε στη Ρωσία. Το τρίτο γράφτηκε, λέει, σε μια περίοδο κατά την οποία «φαινόταν πως ολόκληρη η χώρα ταξίδευε». Ο πολιτικός που η γαλλική «Φιγκαρό» έχει χαρακτηρίσει «σύγχρονο ρώσο Ταλλεϋράνδο», εξηγεί ότι σκοπός του είναι να δείξει πως «το θέμα του “εξωτερικού” κατανοήθηκε από τη γενιά μου σε διάφορα στάδια διαμόρφωσης της κοινωνίας μας».

Τον Ιανουάριο του 1995 γράφει για τα κύματα των ρώσων μεταναστών που βρίσκουν καταφύγιο μακριά από «μια πατρίδα που τους διώχνει». «Βλέπουμε το τρίτο κύμα να δημιουργείται» γράφει. «Αν όμως αυτοί είναι οι τελευταίοι που φεύγουν; Πού έχουν κοπεί οι γέφυρες; Μπορείς να μαντέψεις πού είναι οι γέφυρες μέσω των οποίων οι μετανάστες θα επιστρέψουν;». Στο τρίτο ποίημα μιλά για μια χώρα που «μοιάζει να σαρώθηκε από τον άνεμο» και κάνει λόγο «γι’ αυτή τη στιγμή που αύριο θα γίνει η ανάμνηση του χθες».

Στο ποίημα «Ενα για τον δρόμο» του 1989 ο αφηγητής κάνει μια βόλτα με μια άμαξα στη Νέα Υόρκη λίγο πριν επιστρέψει στην πατρίδα του, «σαν να μην υπάρχει δρόμος επιστροφής… έχοντας δώσει ιερές υποκλίσεις στους τάφους και τους σταυρούς του λαού του». Λίγο πιο κάτω γράφει: «Ο αμαξάς κατευθύνεται στο Μανχάταν, χτυπά το μαστίγιο πάνω από τ’ άλογά του». Ομως μετά είναι λες και μια μυστική δύναμη συγκρατεί την άμαξα και τα άλογα πασχίζουν να διασχίσουν μια αόρατη γραμμή. Το ποίημα τελειώνει με μια αμφιλεγόμενη πρόποση: «Στις αδυναμίες μας. Στη Ρωσία. Στην υγειά της μοίρας και των ορίων μας».