Η κυβερνησιμότητα εις βάρος της αντιπροσώπευσης

Στη μακρόχρονη διαδρομή μονοκομματικών κυβερνήσεων (1952-2011), ιδιαίτερα κατά την προδικτατορική περίοδο, υπήρξαν βέβαια (και) ατυχήματα που απέδειξαν τον ευάλωτο χαρακτήρα της κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας, όπως η ανατροπή του Κωνσταντίνου Καραμανλή το 1958 και κυρίως η τραυματική εμπειρία της αποστασίας το 1965, η οποία άνοιξε τον δρόμο για την κατάλυση της δημοκρατίας.

Η ίδια λογική των θεωρητικά ισχυρών κυβερνήσεων κυριάρχησε, πάντως, και μετά την κατάρρευση της δικτατορίας. Ιδιαίτερα από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 όταν διαμορφώθηκε και εμπεδώθηκε ένας ισχυρός και λειτουργικός δικομματισμός, ο σχηματισμός μονοκομματικών κυβερνήσεων υπήρξε ο κανόνας που καθόρισε στην πράξη τη λειτουργία του πολιτεύματος (με την παροδική εξαίρεση της περιόδου 1989-1990).

Τον στόχο αυτό, δηλαδή την τεχνητή κατασκευή μονοκομματικής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, κλήθηκαν άλλωστε να υπηρετήσουν σχεδόν όλα τα εκλογικά συστήματα (με εξαίρεση την αναλογική του 1989), επιλέγοντας ως υπέρτατη αρχή την κυβερνησιμότητα εις βάρος της αντιπροσώπευσης. Ακραίο παράδειγμα αυτής της πλειοψηφικής λειτουργίας του εκλογικού νόμου αποτελεί το «δώρο» των 50 εδρών στο πρώτο κόμμα, ανεξάρτητα από το ποσοστό του ή τη διαφορά από το δεύτερο, γεγονός που το καθιστά εκ των πραγμάτων απαραίτητο πυλώνα οποιασδήποτε μετεκλογικής κυβέρνησης.

Η εμπειρία της μεταδικτατορικής περιόδου, παρά τη σχετικώς οργανωμένη πλέον λειτουργία των κομμάτων, ανέδειξε πάντως και τις αδυναμίες μιας ισχνής αυτοδυναμίας, π.χ. 152 βουλευτών. Η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, την περίοδο 1990-93, ανατράπηκε υπό το βάρος των γεωπολιτικών εξελίξεων στα Βαλκάνια και η κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή, που είχε εκλεγεί τον Σεπτέμβριο του 2007, κατέφυγε σε πρόωρες εκλογές το 2009 αδυνατώντας να αντιμετωπίσει την απειλή της οικονομικής κρίσης.