Βαγγέλης Βενιζέλος: Ο αρχηγός που τα έχει δει όλα

Τον σταυρό ή την αγχόνη; Τα διλήμματα που αντιμετώπισε ο Βαγγέλης Βενιζέλος την τελευταία πενταετία θυμίζουν λίγο αυτά των ηρώων του Ντοστογέφσκι. Στα έργα του ρώσου κλασικού δεν υπάρχουν ευτυχισμένοι ήρωες. Τα πρόσωπα υποφέρουν, βασανίζονται, αλλά στο τέλος δεν λυτρώνονται. Συνήθως είναι και παρεξηγημένα λόγω της εμμονής τους στη λεπτομέρεια, της πολύπλοκης σκέψης και της πολυλογίας τους. Ο Βενιζέλος χρειάστηκε από το 2009 μέχρι σήμερα να παίξει και τον καλό και τον κακό. Η αλήθεια πάντως είναι ότι έχει δει όσα κανένας άλλος πολιτικός παίκτης τα τελευταία χρόνια

Νύχτα 9ης Μαρτίου 2012. Ο Βαγγέλης Βενιζέλος μαζί με τον Γιώργο Ζαννιά και τον Πέτρο Χριστοδούλου του ΟΔΔΗΧ ξημερώνουν μπροστά από τρία iPad. Οι τρεις άνδρες παρακολουθούν την εξέλιξη του PSI. Αν η Ελλάδα δεν έπιανε πλειοψηφίες στα CACs (Collective Action Clauses, σύμφωνα με τα οποία εάν μια ορισμένη πλειοψηφία των ομολογιούχων αποδεχθεί την πρόταση τότε οφείλει να ακολουθήσει και η μειοψηφία) η χώρα θα καταστρεφόταν, λέει σήμερα ο Βενιζέλος. Θεωρεί μάλιστα τη συγκεκριμένη νύχτα από τις πιο δύσκολες που έζησε από το 2009 μέχρι σήμερα. Και αυτές δεν ήταν λίγες.

Η ήττα στην εσωκομματική μάχη του 2007, την οποία πίστευε ότι είχε εξασφαλισμένη, ήταν ισχυρό ράπισμα για τον παρορμητικό Βενιζέλο. Κατά την πρώτη περίοδο της διακυβέρνησης του Γιώργου Παπανδρέου το 2009 θα παραμείνει σιωπηλός, σχεδόν αφανής. Ο Βενιζέλος βρίσκεται στο Πεντάγωνο και ασχολείται με λεπτομέρεια – και τη γνωστή νομικίστικη εμμονή του, όπως τον ψέγουν κάποιοι – με τα καθήκοντα του υπουργού Εθνικής Αμυνας. Ακόμη και στελέχη του ΠΑΣΟΚ που δεν συμπορεύθηκαν μαζί του παραδέχονται ότι  η διαχείριση του θέματος των υποβρυχίων ήταν η καλύτερη δυνατή με όρους δημοσίου συμφέροντος.

Η πρώτη φορά που ο Βενιζέλος συγκρούστηκε με τον Γιώργο Παπανδρέου ή που, τουλάχιστον, αυτό βγήκε προς τα έξω, ήταν με αφορμή το πρώτο Μνημόνιο. Τότε θα πει στον Παπανδρέου ότι δεν πρέπει να ψηφίσει το Μνημόνιο-Φράνκενσταϊν με απλή πλειοψηφία. Ο Βενιζέλος υποστηρίζει ότι πρέπει να αναζητηθούν 180 ψήφοι προκειμένου να διαμορφωθεί ευρύτερη συναίνεση και να αναγκαστεί να συναινέσει και η ΝΔ. Η πολιτική εξαέρωση του ΠΑΣΟΚ από την αυτοδυναμία του Παπανδρέου στο 12,2% του Ιουνίου του 2012 δικαίωσε το επιχείρημά του. Και τότε και αργότερα ο Βενιζέλος είχε ταχθεί υπέρ της ανάγκης σχηματισμού κυβέρνησης μεγάλου συνασπισμού, επιχείρημα που επαναλαμβάνει και σήμερα.

«Ουγγρικής έμπνευσης» το πρώτο Μνημόνιο

Προηγουμένως, σύμφωνα με μια γραμμή πληροφόρησης, ο Βενιζέλος είχε εκφράσει στον Παπανδρέου τον προβληματισμό του για την «μπλόφα» με το ΔΝΤ. «Πρόσεξε γιατί η έλευση του ΔΝΤ στην Ευρώπη είναι επιθυμία της Γερμανίας και όχι απειλή» φέρεται να του είχε πει. Ο Βενιζέλος θα το πει και αργότερα: το πρώτο Μνημόνιο ήταν Φράνκενσταϊν. Γράφηκε στο πόδι και ήταν, όπως λέει ο ίδιος, «ουγγρικής έμπνευσης», δηλαδή μια συρραφή του ευρωπαϊκού προγράμματος που ακολουθούσε η Ουγγαρία με τη συμμετοχή του Ταμείου.

Ούτως ή άλλως, ψηφίζοντας το Μνημόνιο το ΠΑΣΟΚ θα βρισκόταν αντιμέτωπο με τον ίδιο του τον εαυτό. Ηταν ο ίδιος τον Παπανδρέου που τον Μάιο του 2009 χαρακτήριζε «καταστροφική και απαράδεκτη» τη σύμβαση της κυβέρνησης Καραμανλή με την COSCO για το λιμάνι του Πειραιά. Την ίδια περίοδο ο Βενιζέλος, σε ομιλία του στο Μουσείο Μπενάκη, είχε κάνει λόγο για το «εθνικό καθήκον της αλήθειας». Σημείο καμπής για τον ίδιο είναι ο Ιούνιος του 2011, όταν ανέλαβε καθήκοντα υπουργού Οικονομικών και αντιπροέδρου της κυβέρνησης. «Κανένας δεν δεχόταν να αναλάβει το βάρος» υποστηρίζει μέχρι σήμερα. Ηδη από τον Φεβρουάριο της ίδιας χρονιάς η κυβέρνηση παραπαίει. Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου εξαγγέλλει πρόγραμμα 50 δισ. ευρώ από ιδιωτικοποιήσεις. «Η μπάλα χάθηκε» λέει κυβερνητικός της εποχής. Το καράβι πέφτει από βράχο σε βράχο, με αποκορύφωμα την πρόταση Παπανδρέου να μοιραστεί την εξουσία με τον Σαμαρά. Μετά την αποτυχία του εγχειρήματος οι παπανδρεϊκοί βουλευτές στήνονται μπροστά στις κάμερες και επικαλούνται το φάντασμα της αποστασίας για να αντιμετωπιστεί η εισβολή των «βενιζελικών». Στο μεταξύ ο Γιώργος Φλωρίδης παραιτείται.

Η συμφωνία για κούρεμα – το χαράτσι στα ακίνητα

Ο Παπανδρέου προχωρά σε ανασχηματισμό τα ξημερώματα. Το πρωί της 17ης Ιουνίου βρίσκει τον Βενιζέλο στο αεροπλάνο να τρέχει για να προλάβει να μετάσχει στη συνεδρίαση του Eurogroup. Ομολογουμένως δεν ξεκίνησε με το δεξί. Ακουσε τους εταίρους του να απαιτούν να μάθουν τι έχει γίνει με τα 50 δισ. των αποκρατικοποιήσεων και όχι μόνο. Μέσα σε σχεδόν έναν μήνα ψήφισε το νέο μεσοπρόθεσο πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής, ενώ στις 21 Ιουλίου, στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ενωσης, επιτυγχάνεται η συμφωνία για το κούρεμα. Ο Βενιζέλος θα δεχθεί έντονη κριτική για τη διμερή συμφωνία με τη Φινλανδία, με την οποία της εξασφαλίζονταν εγγυήσεις (collaterals) για συμμετοχή της στο νέο πακέτο διάσωσης της Ελλάδας. Τα βάρη είναι μεγάλα.

Εκείνο το καλοκαίρι τα μέλη της κυβέρνησης είναι εξαφανισμένα. «Στα Υπουργικά Συμβούλια ο Παπανδρέου σχεδόν δεν υπάρχει. Μιλάει τρία λεπτά και μετά αφήνει όλο τον χώρο στο Βενιζέλο» θυμάται υπουργός της κυβέρνησης. Βενιζέλος και Παπανδρέου διώχνουν την τρόικα από την Αθήνα στις 2 Σεπτεμβρίου του 2011. Η τρόικα ζητεί νέες περικοπές σε μισθούς και συντάξεις και αυτό δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό. Για την επιστροφή των τροϊκανών στην Αθήνα ο Βενιζέλος δίνει ως αντάλλαγμα το χαράτσι στα ακίνητα. Η επιλογή τού χρεώνεται μέχρι σήμερα. «Το χαράτσι τον κατέστρεψε πολιτικά. Αλλά κανένας δεν καταλαβαίνει ότι δεν υπήρχε άλλη λύση» λέει στενός συνεργάτης του. Ο ίδιος, πάντως, εξακολουθεί να το υπερασπίζεται. Συνηθίζει να λέει ότι δεν κόστισε πολλά (1,6 δισ.), αν σκεφθεί κανείς ότι η χώρα είχε πάρει μέτρα ύψους 90 δισ.

Το δημοψήφισμα και η τραγωδία στις Κάννες

Η συνέχεια δεν ήταν άλλη από την πρόταση για δημοψήφισμα και την τραγωδία που ανέβηκε στις Κάννες. Την ιστορία διηγήθηκε ο ίδιος πρόσφατα σε συνεργάτες του που τον συνόδευαν στις Βρυξέλλες. Ηταν λίγο πριν από τις εκλογές του περασμένου Μαΐου όταν οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» αναμόχλευσαν το θέμα εμφανίζοντάς τον να βρίσκεται σε συνεννόηση με τον Αντώνη Σαμαρά και τον Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο για να ανατρέψουν τον Παπανδρέου. Πριν από λίγες ημέρες αποκάλυψε ότι ο Παπανδρέου πρότεινε και στον ίδιο να είναι πρωθυπουργός. Υπουργοί του ΠΑΣΟΚ που είχαν βρεθεί την ίδια νύχτα στο σπίτι του Θόδωρου Πάγκαλου το επιβεβαιώνουν.

Ο Βενιζέλος κρατά τη θέση του υπουργού Οικονομικών στην κυβέρνηση Παπαδήμου. Τους μήνες που θα οδηγήσουν στις εκλογές του Μαΐου θα γίνουν αλλεπάλληλες συσκέψεις και συνεννοήσεις με τον τότε διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος Γιώργο Προβόπουλου προκειμένου να μην αδειάσουν τα ATM από ρευστό. Ο ίδιος χαρακτηρίζει το μυστικό σχέδιο «μια μεγάλη ζαριά». Τηλεδιασκέψεις με τις διοικήσεις των τραπεζών παρουσία του Προβόπουλου θα γίνουν κι άλλες, με αφορμή το PSI. «Οταν άκουσαν οι τραπεζίτες τα ποσοστά του κουρέματος ακούγονταν γδούποι» θυμάται αυτόπτης μάρτυρας.

Στην Εθνική Συνδιάσκεψη του ΠΑΣΟΚ, στις 12 Μαρτίου 2012, ανακηρύσσεται ο μοναδικός υποψήφιος για το αξίωμα του προέδρου του κόμματος, καθώς είναι ο μοναδικός ο οποίος κατάφερε να συγκεντρώσει τον απαραίτητο αριθμό υπογραφών βάσει καταστατικού. Στις 18 Μαρτίου εγκαταλείπει τη θέση του υπουργού Οικονομικών και στις 20 κάνει την πρώτη του εμφάνιση ως αρχηγός του ΠΑΣΟΚ ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του κόμματος, το οποίο καλείται να οδηγήσει στις εκλογές στο παρά πέντε.

Η συγκυβέρνηση με τη Νέα Δημοκρατία

Η συγκυβέρνηση με τον Αντώνη Σαμαρά θα κάνει τον Βενιζέλο στόχο λυσσαλέας κριτικής. Είναι εκεί που εστιάζεται η βασική κριτική των παπανδρεϊκών, και όχι μόνο. Οτι μέσω της συγκυβέρνησης το ΠΑΣΟΚ ταυτίστηκε με τη Δεξιά ή, ακόμη χειρότερα, έγινε παρακολούθημά της. Ο Βενιζέλος απαντά ότι το ΠΑΣΟΚ προσπάθησε σε πολλές περιπτώσεις να διαφοροποιηθεί από τη δεξιά γραμμή και επαναλαμβάνει ότι «κάποιος έπρεπε να σώσει τη χώρα». Οι εχθροί του λένε ότι το έκανε για να παραμείνει στην εξουσία. Οι φίλοι του υποστηρίζουν ότι ακόμη και σήμερα «είναι ο μόνος που λέει την αλήθεια». Ο ίδιος ψέγει τον Φώτη Κουβέλη ότι «σιγοντάριζε» τον Σαμαρά και μετά δεν ψήφιζε τα μέτρα. Οσο για τον Παπανδρέου, του αρέσει να υπενθυμίζει ότι ψήφισε όλα τα μέτρα. Για όσους μοιράζουν υποσχέσεις που δεν μπορούν να τις τηρήσουν συνηθίζει να λέει ότι «δεν έχουν συναίσθηση της Ιστορίας». Στη βενιζελική αργκό αυτό σημαίνει ότι δεν έχουν αίσθηση της πραγματικότητας.

Στόχος του τώρα είναι να κρατήσει το ΠΑΣΟΚ όσο περισσότερες δυνάμεις μπορεί προκειμένου να γίνει ο ρυθμιστής των εξελίξεων. Ο Βενιζέλος μιλάει για μια κατεύθυνση «ενωτικού χαρακτήρα», επαναλαμβάνοντας επί της ουσίας την πρόταση για συνεργασίες που είχε απευθύνει στις διπλές εκλογές του 2012. Βέβαια, μια συνθήκη που δεν υπήρχε το 2012 είναι ότι σήμερα ο Βενιζέλος τα έχει δει όλα και από την πλευρά του ΣΥΡΙΖΑ. Και αυτό δεν αφορά μόνο τις προεκλογικές υποσχέσεις της Κουμουνδούρου, αλλά και τις απειλές των συριζαίων για προανακριτικές επιτροπές και ειδικά δικαστήρια. Αν το ΠΑΣΟΚ καταφέρει να κρατήσει δυνάμεις, τότε η επόμενη ημέρα θα βρει τον Βενιζέλο έτοιμο να συνεργαστεί και με τον ΣΥΡΙΖΑ.