Η Κούβα και τα σημάδια της αλλαγής

Οπως ακριβώς τα παλιά αμερικανικά αυτοκίνητα που κυκλοφορούν στους δρόμους της, έτσι και η Κούβα, εκτός από όμορφη, είναι επίσης γερασμένη και κουρασμένη. Σήμερα, ωστόσο, 56 χρόνια μετά την Πρωτοχρονιά του 1959 όταν ο Φουλχένσιο Μπατίστα εγκατέλειψε τη χώρα και οι barbudos του Φιντέλ μπήκαν στην Αβάνα, τα σημάδια της αλλαγής στο μεγαλύτερο νησί της Καραϊβικής είναι πολλά.  

Μετά την κοινή ανακοίνωση, τον περασμένο Δεκέμβριο, του Μπαράκ Ομπάμα και του Ραούλ Κάστρο για την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, αρκετοί δημοσιογράφοι, κυρίως Αμερικανοί, ταξίδεψαν στην Κούβα προκειμένου να καταγράψουν την κατάσταση που επικρατεί. Ενας από αυτούς ήταν και ο Ουίλιαμ Νέουμαν από τους «Τάιμς» της Νέας Υόρκης. Υστερα από ταξίδι διάρκειας 17 ωρών από την Αβάνα έως το Γκουαντάναμο με ένα ταλαιπωρημένο Ford FairLane του 1956, ο αμερικανός ρεπόρτερ ανακάλυψε μια χώρα που κινείται αργά αλλά σταθερά προς μια νέα εποχή.

Το πρώτο σημάδι της αλλαγής που παρατήρησε ο Νέουμαν ήταν η περιορισμένη παρουσία πινακίδων με επαναστατικά συνθήματα. Αντί για «Σοσιαλισμός ή Θάνατος», κατά μήκος της διαδρομής υπήρχαν συνθήματα σε πιο ουδέτερο ύφος όπως «Εργαστείτε σκληρά» και «Ποιότητα αποτελεί ο σεβασμός προς τον λαό».

Μεγαλύτερη εντύπωση τού προκάλεσαν τα πωλητήρια κατοικιών. Νομικά, η έννοια της πώλησης σπιτιού στην Κούβα δεν υπήρχε πριν από το 2011, χρονιά κατά την οποία επετράπη η πώληση κατοικιών με στόχο την τόνωση της ετοιμόρροπης σοσιαλιστικής οικονομίας του νησιού. Σήμερα, τα έντυπα «ΠΩΛΕΙΤΑΙ» αποτελούν συνηθισμένο θέαμα.

Τα paladares. Μια άλλη αξιοσημείωτη αλλαγή αποτελούν τα εκατοντάδες μικρά εστιατόρια που λειτουργούν στο νησί, γνωστά ως paladares μεταξύ των Κουβανών. Εως το 2010 αυτές οι υποτυπώδεις ιδιωτικές επιχειρήσεις λειτουργούσαν μυστικά. Αφότου η κυβέρνηση επέτρεψε σε κάποιους να δοκιμάσουν την τύχη τους, τα paladares αποτέλεσαν την κύρια επιλογή των επίδοξων κουβανών επιχειρηματιών.

Εκτός, από αυτές τις μικρές αλλά ενθαρρυντικές ενδείξεις μιας επερχόμενης αλλαγής, αρκετά πράγματα στην Κούβα εξακολουθούν να ανήκουν στο παρελθόν όπως το δίκτυο τηλεπικοινωνιών και το εμπόριο.

Εκτός των μεγάλων πόλεων, ο Νέουμαν δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει το κινητό του γιατί δεν υπήρχε επαρκής κάλυψη. Κατά μήκος της διαδρομής από το ένα έως το άλλο άκρο του νησιού δεν υπήρχαν επίσης φορτηγά με εμπορεύματα ή γεωργικά προϊόντα, σημάδι παραπαίουσας οικονομίας.

Η απουσία εμπορικών φορτηγών στους αυτοκινητόδρομους της Κούβας αντισταθμίζεται από τη μαζική παρουσία όλων των ειδών των μεταφορικών μέσων που μπορεί να φανταστεί κανείς: ποδήλατα, αγροτικές άμαξες με βόδια, επιβατικές άμαξες με άλογα που μεταφέρουν έως και δέκα άτομα, άμαξες που λειτουργούν ως ταξί, μοτοσικλέτες κάθε λογής, τρακτέρ και φυσικά τα νοσταλγικά, κυρίως για τους επισκέπτες και όχι τόσο για τους Κουβανούς, παλιά αμερικανικά αυτοκίνητα τα περισσότερα από τα οποία κατασκευάστηκαν πριν από την εκλογή του Τζον Κένεντι, το 1960, στην προεδρία των ΗΠΑ.   

Η ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ. Συζητώντας με έναν κουβανό δημοσιογράφο, ο Νέουμαν διαπίστωσε ότι η μεγαλύτερη αλλαγή που επιτελείται στη χώρα σήμερα αφορά τη νοοτροπία της πλειονότητας των πολιτών της. Πριν από πέντε χρόνια, οι Κουβανοί μιλούσαν σχεδόν αποκλειστικά για την πολιτική – τι είπε ο Φιντέλ, τι επρόκειτο να κάνει ο Ραούλ – ενώ σήμερα μιλούν κυρίως για επιχειρήσεις και χρήματα.  

«Αν είχα επιλογή θα αγόραζα ένα σύγχρονο αυτοκίνητο» εκμυστηρεύτηκε στον αμερικανό δημοσιογράφο ο οδηγός του. «Με ένα σύγχρονο αυτοκίνητο τα χιλιόμετρα που κάναμε σε δώδεκα ώρες θα τα διανύαμε σε εννέα». Πρόσθεσε ωστόσο πως το γεγονός ότι κατέχει αυτοκίνητο αποτελεί ευλογία καθώς του προσφέρει έναν τρόπο να βγάζει τα προς το ζην.

Ερωτώμενος τι συμβολίζουν για αυτόν τα παλιά αυτοκίνητα, ενώ για τους περισσότερους επισκέπτες αποτελούν γραφικό σύμβολο της επαναστατημένης Κούβας, ο οδηγός απάντησε μονολεκτικά: «Λεφτά».