[Το θέατρο της Τρίτης] Φτιαγμένη από Πέτρα και δάκρυα

Μόνο γυναίκες. Εξι για την ακρίβεια. Στα «Πικρά δάκρυα της Πέτρα Φον Καντ» (1971) δεν εμφανίζεται κανένας άνδρας. Στο θεατρικό έργο του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ (1945-1982) που στη συνέχεια μεταφέρθηκε από τον ίδιο στη μεγάλη οθόνη (1972), έξι γυναίκες, έξι ρόλοι μιλάνε για τους άνδρες – πατέρας, σύζυγος, εραστής, χωρίς να είναι παρόντες και χωρίς το έργο να περιορίζεται σε αυτούς.

Μια επιτυχημένη σχεδιάστρια μόδας, η Πέτρα Φον Καντ, κυριαρχεί. Η κυριαρχία της ανατρέπεται όταν η Πέτρα ερωτεύεται ένα 23χρονο κορίτσι, την Κάριν και η νεαρή με τη σειρά της ενδίδει σε μια σχέση με πολλαπλές προεκτάσεις. Παράλληλα μια άλλη σχέση, της Πέτρα με τη βοηθό της Μαρλένε – η τελευταία παραμένει σιωπηλή καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης -, έρχεται να συμπληρώσει και να καθορίσει το παιχνίδι εξάρτησης και εξουσίας που παίζεται ανάμεσα στα φορέματα. Σαν καθρέφτης.

Οταν η Κάριν πάρει όσα είχε να πάρει – αγάπη, έρωτα, δουλειά, χρήμα -, θα αποχωρήσει αφήνοντας την Πέτρα βυθισμένη στην απόγνωση. Ηττημένη και ανίσχυρη ακολουθεί και παρακολουθεί την πτώση της. Ισως γιατί ακόμα και ο έρωτας είναι μια υπόθεση ιδιοκτησίας και συναλλαγής.

Σκηνοθέτης, συγγραφέας, σεναριογράφος και ηθοποιός, ο Φασμπίντερ καταγράφηκε ως ένα από τα «τρομερά παιδιά» του Νέου Γερμανικού Κινηματογράφου. Ηθελε να ενοχλεί και να προκαλεί ώς το τέλος. Πέθανε στα 37 του χρόνια από μεγάλη δόση ναρκωτικών. Ακραίος και αυτοκαταστροφικός, μπόλιασε τα έργα του με το πάθος και τις εμμονές που χαρακτήριζαν την προσωπική του ζωή. Ομοφυλόφιλος που είχε σχέσεις και με γυναίκες, ο γερμανός δημιουργός μπέρδευε συχνά τα πρόσωπα της ζωής του με τους ήρωές του, μπλέκοντας την αλήθεια με την τέχνη.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Η Αντζελα Μπρούσκου έστησε στη σκηνή του Μικρού Ρεξ το σύμπαν της Πέτρα: το διαμέρισμα με το μεγάλο επιβλητικό διπλό κρεβάτι είναι γραφείο και ατελιέ μαζί. Κρέμασε δεκάδες φορέματα πίσω από τις θολές συρτές πόρτες. Υπηρέτησε εύστοχα το δικαιολογημένο κιτς στοιχείο στην ατμόσφαιρα, με την αρωγή του σκηνικού. Η διαρκής παραπομπή σε μια μοιραία απειλή υποστηρίχτηκε από το επαναλαμβανόμενο μουσικό μοτίβο.

Η εξαδέλφη Σιντονί, η μητέρα και η κόρη της Πέτρα συμπληρώνουν την πινακοθήκη των γυναικών, χωρίς να καταφέρει καμιά τους στην παράσταση να δικαιολογήσει την παρουσία της.

Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη συναντά την Πέτρα Φον Καντ στην άνοδο και στην πτώση της: επιβλητική φυσιογνωμία και ακόμα πιο επιβλητική η ηθοποιός μπαίνει στη σκηνή, στέκεται, κινείται, αλλάζει τουαλέτες, γούνες, σακάκια. Αλλάζει και περούκες. Αφήνει να ξεδιπλωθεί, μπροστά στα μάτια των θεατών, η αλαζονική και εγωκεντρική της προσωπικότητα, η δυνατότητά της να εξουσιάζει με την επιτυχία και το χρήμα, ενώ υποκριτικά το στηρίζει με κάθε τρόπο: έχει δουλέψει κάθε λεπτομέρεια στις κινήσεις της – όπως για παράδειγμα όταν φωτογραφίζει την Κάριν. Εχει ενσωματώσει όλο τον πόθο για το νεαρό κορίτσι στις νύξεις και στο βλέμμα της. Εχει γίνει ένα με την επιθυμία της, στο βλέμμα, στις λέξεις. Το φιλί της στο ερωτικό αντικείμενο του πόθου της είναι βαθύ, αληθινό.

Οπως έχτισε την κυριαρχία της στο πρώτο μέρος, έτσι θα την γκρεμίσει στη συνέχεια, όταν η Κάριν θα την εγκαταλείψει. Η Πέτρα – Καρυοφυλλιά θα καταρρεύσει αργά, σταδιακά, ολοκληρωτικά. Η αναμονή θα μετατρέψει τη δύναμή της σε αδυναμία. Η πτώση της μοιάζει συντριπτική.

Η Γιούλικα Σκαφιδά ως Κάριν ακολούθησε τη διαδρομή της ηρωίδας της: στην αρχή ως άβουλο μαθητευόμενο μοντέλο, δεν κατάφερε τελικά να πείσει για τη μεταστροφή της. Και όταν οι περούκες, ως μάσκες, έπεσαν, ήρθε και το τέλος μαζί με τα πικρά δάκρυα.

Μετάφραση: Γιώργος Δεπάστας
Σκηνοθεσία – κοστούμια: Αντζελα Μπρούσκου
Σκηνικά: Σταύρος Λίτινας
Μουσική: Nalyssa Green
Φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος
Παίζουν: Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Γιούλικα Σκαφιδά, Ρίκα Διαλυνά, Αντζελα Μπρούσκου, Παρθενόπη Μπουζούρη, Κωνσταντίνα Αγγελοπούλου

Εθνικό Θέατρο, Μικρό Rex
– Σκηνή Κατίνα Παξινού
(Πανεπιστημίου 48, τηλ. 210-3301.881). Παραστάσεις: Τετάρτη – Πέμπτη – Παρασκευή – Κυριακή (21.00), Σάββατο (18.00 και 21.00).