[Διαστάσεις] Οι μαρξιστές και η Παρισινή Κομμούνα

Νομίζω πως ήταν η ατάκα της εβδομάδας: «Είμαι μαρξιστής. Οι περισσότεροι στον ΣΥΡΙΖΑ είναι μαρξιστές». Απ’ όλη τη συνέντευξη του Γιάννη Μηλιού στην Γκάρντιαν, αυτές οι δύο φράσεις έμειναν. Κι ας έσπευσε μετά ο σύντροφος να διευκρινίσει, λες και το ‘ξερε, ότι είναι με τη γαλλική, όχι με τη σοβιετική μαρξιστική παράδοση. Είναι καλός μαρξιστής δηλαδή, όχι εξτρεμιστής. Κι όλα όσα θα κάνει το κόμμα του όταν αναλάβει την εξουσία, για καλό σκοπό θα είναι.

Διάβαζα λοιπόν για τη γαλλική σχολή του μαρξισμού και θυμήθηκα μια βιβλιοπαρουσίαση που δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος του Νιου Γιόρκερ. Το βιβλίο υπογράφεται από τον Τζον Μέριμαν, έναν αμερικανό ιστορικό που διδάσκει στο Γέιλ. Λέγεται «Σφαγή». Και αναφέρεται στην Κομμούνα του Παρισιού. Ο συγγραφέας διάκειται πολύ θετικά απέναντι στην προλεταριακή εξέγερση του 1871. Αλλά το μεγάλο πλεονέκτημα του βιβλίου του σε σχέση με την πληθώρα έργων που έχουν δημοσιευτεί μέχρι σήμερα είναι ότι παρουσιάζει την ανθρώπινη πλευρά των Κομμουνάρων.

Δύο πρόσωπα ξεχωρίζουν. Η Λουίζ Μισέλ, γνωστή ως «Κόκκινη Παρθένα», μια παθιασμένη φεμινίστρια σύμφωνα με την οποία στις μονάδες των γυναικών που περιέθαλπαν τους τραυματισμένους μαχητές έπρεπε να περιλαμβάνονται και πόρνες. («Ποιος έχει άραγε μεγαλύτερο δικαίωμα από εκείνες τις γυναίκες, τα πιο οικτρά θύματα της παλιάς τάξης πραγμάτων, να δώσει τη ζωή του για το καινούργιο;») Και ο Ραούλ Ριγκό, επικεφαλής της αστυνομικής δύναμης της Κομμούνας και λάτρης της σαμπάνιας, ο οποίος, ακόμη και την ώρα που ο εχθρός εισέβαλλε στο Παρίσι, έδινε εντολή να εκτελεστεί ένας παλιός του σύντροφος με τον οποίο είχε έρθει σε ρήξη.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι Βερσαλλιέζοι έσφαξαν πολύ περισσότερους απ’ όσους οι Κομμουνάροι. Οπως γράφει όμως ο Εϊνταμ Γκόπνικ στον Νιου Γιόρκερ, αυτό συνέβη επειδή νίκησαν, και άρα είχαν περισσότερους να σφάξουν. Οταν οι Κομμουνάροι είχαν στα χέρια τους ανίσχυρους αντιπάλους, έκαναν ακριβώς το ίδιο. Η βία άλλωστε ξεκίνησε όταν συνέλαβαν έναν αστυνομικό και, αφού τον ξυλοκόπησαν, του έδεσαν τα χέρια και τον έριξαν στον Σηκουάνα, παρακολουθώντας τον πνιγμό του. Στο πιο ακραίο επεισόδιο της Κομμούνας, ο Ριγκό και οι δικοί του συνέλαβαν ως όμηρο τον αρχιεπίσκοπο του Παρισιού, τον κράτησαν στη φυλακή και τον σκότωσαν μαζί με τους υπασπιστές του όταν πια η μάχη είχε κριθεί.

Η ήττα της Κομμούνας ήταν η τελευταία νίκη των βασιλικών, αλλά και η πρώτη μάχη προς μια αληθινή δημοκρατία. Στα τέλη της δεκαετίας του 1870, υπήρχε πλέον στη χώρα μια λειτουργική Τρίτη Δημοκρατία (που μεταξύ άλλων αμνήστευσε τη Λουίζ Μισέλ). Ο Ζαν Ζορές, ο μεγαλύτερος αριστερός ήρωας που έχει δημιουργήσει η Γαλλία, αγκάλιασε αυτή τη Δημοκρατία, έχοντας καταλάβει από το πείραμα της Κομμούνας πού οδηγείται ένα κίνημα για κοινωνική δικαιοσύνη και ελευθερία όταν δεν συνοδεύεται από πολιτικό πλουραλισμό. Μια κοινωνική επανάσταση χωρίς λαϊκή νομιμοποίηση δεν είναι κοινωνική επανάσταση αλλά πραξικόπημα, που σύντομα θα προκαλέσει ένα άλλο πραξικόπημα στην αντίθετη κατεύθυνση.  

Φαντάζομαι πως αυτά εννοεί ο Μηλιός όταν μιλά για τη γαλλική παράδοση του μαρξισμού. Και πως όταν έλθει η ώρα να αναλάβει την εξουσία, το κόμμα του θα αποδείξει ότι σέβεται τόσο τους αντιπάλους του όσο και τον πολιτικό πλουραλισμό γενικότερα.