Ανυπεράσπιστη Δημοκρατία

Η ατμόσφαιρα ήταν χαλαρή. Χαμογελαστή. Στο τηλεοπτικό πλατό – όπου κατά σύμπτωση είχε διαδραματιστεί η πρώτη επίθεση βουλευτή σε συνάδελφό του σε ζωντανή σύνδεση – η κουβέντα είχε τον συνήθη ανέμελο τόνο, μεταξύ πολιτικού κουτσομπολιού και καφενειακής ηθικολογίας.

Ετσι, στο χαλαρό και παρεμπιπτόντως, άνοιξε χθες η νέα πληγή. Μια κουβέντα που σαν να ξέφυγε από τον Λάκη Λαζόπουλο, που έτυχε να δει ένα βίντεο, που του έδειξε ένας φίλος του «για να καθαρίσει τον ήχο»… Που τορπιλίζει μια κορυφαία θεσμική διαδικασία.  

Το σκηνικό μπορεί να μη θύμιζε δράμα. Ωστόσο, το αποτύπωμά του στην ήδη ηλεκτρισμένη δημόσια ζωή δεν μπορεί παρά να είναι δραματικό. Ο μεγάλος κίνδυνος είναι τώρα ότι οι πολιτικές επιπτώσεις της καταγγελίας θα έχουν αναπτυχθεί πολύ πριν η ίδια η καταγγελία διαλευκανθεί από τη Δικαιοσύνη.

Η γενεαλογία
της κρυφής κάμερας

Αν εξαιρέσει κανείς την υποδοχή της αντιπολίτευσης, που έδειξε προετοιμασμένη για την αποκάλυψη, ο πολιτικός κόσμος αντέδρασε σοκαρισμένος.

Κι όμως. Στην τυπολογία της καταγγελίας Χαϊκάλη δεν υπάρχει τίποτε πρωτοφανές. Τίποτε που να δικαιολογεί την έκπληξη. Η υπόθεση ανήκει σε μια γενεαλογία αποκαλύψεων που αποτελούσαν σταθερό χαρακτηριστικό του μιντιακού και πολιτικού τοπίου τα τελευταία χρόνια.

Ποιος έχει, ας πούμε, ξεχάσει ότι διά της κρυφής κάμερας είχε επιχειρηθεί να εμπλακεί ακόμη και ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωστής Στεφανόπουλος σε κύκλωμα παράνομου τζόγου;

Τότε το πολιτικό σύστημα είχε ομόθυμα αντιδράσει, υψώνοντας «υγειονομική ζώνη» για την προστασία του θεσμού και του προσώπου που τον υπηρετούσε. Τότε το πολιτικό σύστημα ήταν ακόμη σε θέση να επιδεικνύει αντανακλαστικά αυτοπροστασίας απέναντι στις απόπειρες υπονόμευσής του. Δεν ήταν άλλωστε φαινόμενο μόνο ελληνικό. Η «δημοσιογραφία της κλειδαρότρυπας» και η χύδην σκανδαλοθηρία της υποκλοπής ήταν απειλή που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν όλες οι δυτικές μετα-τηλεοπτικές δημοκρατίες.

Εξουθενωµένη δηµοκρατία

Η κρίση όμως εξουθένωσε τις θεσμικές άμυνες. Το πολιτικό σύστημα έχασε την ικανότητά του να αντιδρά υπερκομματικά και συντεταγμένα απέναντι στους θεσμικούς κινδύνους. Είναι ενδεικτικό ότι τον Οκτώβριο του 2011, όταν ο Κάρολος Παπούλιας υβριζόταν ως «προδότης» στην παρέλαση της Θεσσαλονίκης, ο πολιτικός κόσμος δεν κατόρθωσε να αρθρώσει ενιαία φωνή υπεράσπισής του. Η «αφιλτράριστη» οργή είχε αρχίσει ήδη να τοκίζεται ως πολύτιμο πολιτικό κεφάλαιο.

Τα «ντοκουμέντα» των υποκλοπών και οι εικόνες άγριου αντικοινοβουλευτικού μίσους – όπως ο αγελαίος ξυλοδαρμός μελών του Κοινοβουλίου – έγιναν ο καμβάς της δημοκρατίας της κρίσης. Οταν οι υπόδικοι βουλευτές έφτασαν να δημοσιοποιούν εμπιστευτικές τους συνομιλίες με τον γραμματέα του Υπουργικού Συμβουλίου, όπου ο τελευταίος υπαινισσόταν συμπαιγνία του Πρωθυπουργού με τη Δικαιοσύνη, η κοινή γνώμη είχε ήδη πάθει μιθριδατισμό. Είχε πάθει ανοσία στις εικόνες βάναυσης απονομιμοποίησης των θεσμών, που εκτυλίσσονταν σχεδόν καθημερινά μέσα και έξω από το βουλευτήριο.

Ο χειμώνας της υποτροπής

Και τώρα τι; Η καταγγελία για την απόπειρα δωροδοκίας του βουλευτή Χαϊκάλη δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ένα ακόμη προϊόν της μηχανής καταγγελιών που έχει στήσει τα τελευταία χρόνια το κόμμα του. Δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί όπως, ας πούμε, η αμέσως προηγούμενη καταγγελία βουλευτίνας του ίδιου κόμματος, που εμφάνισε ως ίσης περιωπής υπόθεση μια συνομιλία που είχε με έναν γνωστό της στο facebook. Η υπόθεση Χαϊκάλη ξεχωρίζει και από μόνο το γεγονός ότι την περιέβαλε από την αρχή με το κύρος της η αξιωματική αντιπολίτευση.

Το ζήτημα είναι πρώτης προτεραιότητας για το πολιτικό σύστημα. Ομως η παρούσα συγκυρία δυσχεραίνει τη νηφάλια διαλεύκανσή του. Οσο κι αν τρέξει η Δικαιοσύνη, δεν πρόκειται να προλάβει τον ρυθμό των πολιτικών εξελίξεων.

Με το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών ορατό στον ορίζοντα, η υπόθεση Χαϊκάλη μπορεί να αποτελέσει θρυαλλίδα εκτροπής. Εκτρέπει τη δημόσια ζωή σε μια αλυσίδα αλληλοκατηγοριών για παρακρατικές πρακτικές – σε μια σκοτεινή περιοχή όπου μπορεί να έχουν δράσει παράγοντες εκτός πολιτικής, που έχουν ανοιχτούς λογαριασμούς όχι μόνο με το ένα ή το άλλο κόμμα αλλά και με τη Δικαιοσύνη. Εκτρέπει την ατζέντα από τους ζωτικούς κινδύνους της οικονομίας. Εκτρέπει τη διαφαινόμενη προεκλογική περίοδο σε έναν αλληλοσπαραγμό των πολιτικών δυνάμεων που, αν δεν αποφευχθεί, θα έχει απονομιμοποιητικό αποτέλεσμα για όλους.

Το μείγμα είναι εκρηκτικό. Ο αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος πολιτικής αβεβαιότητας και οικονομικής ανασφάλειας κινδυνεύει να εξελιχθεί σε σπιράλ γενικής αποσταθεροποίησης. Δυόμισι χρόνια μετά, το 2012 είναι ξανά εδώ. Μοιάζει έτοιμο να επαναληφθεί – και σίγουρα όχι ως φάρσα.