Κωδικός αναγκαστική προσγείωση

Δεν είχε τα «κουκιά». Κι ωστόσο επέσπευσε την προεδρική εκλογή. Είχε ο Αντώνης Σαμαράς άλλες επιλογές; Ή είχε ήδη εγκλωβιστεί σε μονόδρομο; Το σκηνικό αδιεξόδου που διαμόρφωσαν δανειστές και ΣΥΡΙΖΑ, οι κατηγορίες για καθυστερημένα ρεφλέξ και η αμφιλεγόμενη στάση των συμμάχων του Πρωθυπουργού εντός κι εκτός συνόρων

Το σχέδιο πτήσης είχε ακυρωθεί. Στο πιλοτήριο όλοι είχαν πειστεί πως ούτε καν το κλείσιμο της τελευταίας αξιολόγησης μπορούσε πια να επιτευχθεί. Οι δανειστές, όπως το λέει στέλεχος του κυβερνητικού επιτελείου, «είχαν μουλαρώσει».

Για τον Αντώνη Σαμαρά η επίσπευση της προεδρικής εκλογής δεν ήταν στρατηγική επιλογή. Προέκυψε ως ανάγκη. Και επιχειρήθηκε χωρίς να έχει εξασφαλισθεί η έκβασή της, σαν κίνηση αναπόφευκτου ρίσκου. Σαν αναγκαστική προσγείωση.

Είναι ο χριστουγεννιάτικος αιφνιδιασμός μια απόπειρα ηρωικής εξόδου; Μήπως έγινε με επίγνωση της αδυναμίας εκλογής Προέδρου για να δραπετεύσει η κυβέρνηση από το πολιτικό κόστος μιας νέας συμφωνίας με τους δανειστές;

Το Μαξίμου απορρίπτει κατηγορηματικά αυτές τις ερμηνείες. Η κυβέρνηση, εξηγούν, θα χρειαζόταν χρόνο μόνο αν υπήρχε ελπίδα να καρποφορήσει η διαπραγμάτευση με τους δανειστές. Από τη στιγμή που φάνηκε ότι δεν επρόκειτο να έχουμε συμφωνία, αν δεν λυνόταν πρώτα η πολιτική αβεβαιότητα, η επίσπευση ήταν μονόδρομος. Οπως το λέει κυβερνητικό στέλεχος: «Και τι να περιμέναμε; Τι θα είχε αλλάξει δηλαδή μέχρι τον Φεβρουάριο; Θα ψήφιζαν άλλοι βουλευτές;».

Σε συμπληγάδες

Το σκηνικό για κάποιους είχε αρχίσει να διαγράφεται ήδη από νωρίς το φθινόπωρο. «Εδώ και δύο μήνες είχαμε δείγματα ότι η τρόικα δεν είχε πρόθεση να κάνει πίσω για να βρεθεί συμβιβασμός» λέει υπουργός με εσωτερική γνώση της διαπραγμάτευσης. «Το βλέπαμε αυτό κυρίως στις σκληρές θέσεις που πήρε από την αρχή το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο». Ο ίδιος συνδέει αυτή την αδιαλλαξία με τη στάση του ΣΥΡΙΖΑ που αποδυνάμωσε τη διαπραγματευτική θέση της κυβέρνησης.

Η πίεση που άσκησε ο ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση ήταν διπλή – εξωτερική και εσωτερική. Εξωτερικά, τορπίλιζε τη διαπραγμάτευση διαμηνύοντας ότι θα προκαλέσει πρόωρες εκλογές και ότι δεν πρόκειται να σεβαστεί καμία συμφωνία με την τρόικα. Και εσωτερικά, έριχνε στην πολιτική αγορά τα σενάρια περί «κουμπαράδων» δυσκολεύοντας τον σχηματισμό προεδρικής πλειοψηφίας με το στίγμα της αποστασίας.

Οι απρόθυμοι σύμμαχοι

Ακόμη και κυβερνητικά στελέχη εκτιμούν ότι το Μαξίμου άργησε να αναγνωρίσει τις συνθήκες αδιεξόδου που διαμόρφωναν οι συμπληγάδες εσωτερικού και εξωτερικού μετώπου. Ο Πρωθυπουργός, λένε, υπερεκτίμησε τη δυνατότητά του να ενεργοποιήσει τα πολιτικά του ερείσματα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, προκειμένου να αποτρέψει το τέλμα με την τρόικα. Φάνηκε τελικά ότι οι εταίροι δεν ήταν διατεθειμένοι να τον διευκολύνουν. «Δυστυχώς, οι ξένοι έδειξαν ότι ούτε εμάς λυπούνται ούτε τον ΣΥΡΙΖΑ φοβούνται» λέει κυβερνητική πηγή.

Εκτός από τους συμμάχους του στην Ευρώπη, κάποιοι διαπιστώνουν και κλονισμό των ερεισμάτων του Πρωθυπουργού και στην Ελλάδα. Δεν αναφέρονται μόνο στις πιέσεις που ασκήθηκαν – παρασκηνιακά και δημοσίως, ακόμη και από κορυφαία στελέχη της ΝΔ – στον Σαμαρά, προκειμένου να προβεί σε συναινετικές παραχωρήσεις προς την πλευρά της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Εντάσσουν στο ίδιο πλαίσιο και την ξαφνική αλλαγή κλίματος στις σχέσεις του Βαγγέλη Βενιζέλου με τον Αλέξη Τσίπρα. Αλλαγή που δεν περιορίστηκε στη σχεδόν δίωρη συνάντησή τους στο υπουργείο Εξωτερικών. Είχε και συνέχεια στον ασυνήθιστα ήπιο τόνο της συζήτησης του προϋπολογισμού στη Βουλή και στη συνεννόηση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ με τον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ για την υπόθεση Ρωμανού. «Μην με ρωτάτε τι έχουν πει μεταξύ τους. Δεν ξέρω. Ξέρω μόνο ότι έχουν αποκτήσει κοινό αντίπαλο. Ούτε ο Τσίπρας ούτε βεβαίως ο Βενιζέλος χαίρονται που ο Παπανδρέου κάνει κόμμα» λέει στέλεχος του ΠΑΣΟΚ.

Το δίμηνο

Ηδη από τις τελευταίες ημέρες του Νοεμβρίου το κυβερνητικό επιτελείο είχε συνειδητοποιήσει ότι δεν υπάρχει χρόνος για να κλείσει η τελευταία αξιολόγηση και να ετοιμαστεί το μεταμνημονιακό καθεστώς έως το τέλος του χρόνου. Στις 27 Νοεμβρίου ο Βαγγέλης Βενιζέλος μιλάει για πρώτη φορά δημοσίως για παράταση του Μνημονίου για τεχνικούς λόγους. Από τότε το κυβερνητικό δίδυμο είχε πλέον ως μόνο άμεσο στόχο να εξασφαλίσει το «ασφαλές διάλειμμα»: το δίμηνο μέσα στο οποίο η χώρα θα καλούνταν να λύσει τον βρόχο της πολιτικής αβεβαιότητας.

Φάμπρικα διλημμάτων

Τέσσερα εικοσιτετράωρα πριν από την πρώτη ψηφοφορία, επιτελικό στέλεχος της κυβέρνησης παραδεχόταν ότι τα «κουκιά» της προεδρικής εκλογής δεν έχουν ακόμη βρεθεί. Γεγονός που δείχνει ότι ο Αντώνης Σαμαράς έπαιξε το στοίχημα των 180 χωρίς «στάνταρ».

Το όπλο στο οποίο είχε από την αρχή ποντάρει ο Πρωθυπουργός ήταν οι κλυδωνισμοί στην οικονομία. Οι κυβερνητικοί φαίνεται ότι είχαν προβλέψει πως οι αγορές θα αντιδρούσαν βίαια και ότι αυτή η ανασφάλεια θα επέτρεπε στον Σαμαρά να επαναφέρει εμφατικά τον κίνδυνο του Grexit, όπως τελικά έκανε την Πέμπτη στη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΝΔ.

Σύμφωνα με την εκτίμηση κορυφαίου υπουργού, ο μόνος τρόπος για να αποφευχθούν οι πρόωρες εκλογές είναι να κάμψει τους αμφιταλαντευόμενους βουλευτές η ανησυχία για την οικονομία. «Ο μόνος τρόπος είναι να ζήσουμε τώρα σκηνές από το μέλλον» λέει.

Κι αν το δίλημμα δεν πιάσει στους βουλευτές; Μπορεί μετά να πιάσει στην κοινωνία; Μπορεί να ανατρέψει το δημοσκοπικό σκηνικό στην κάλπη η επαναφορά του διλήμματος του 2012; «Κοιτάξτε, τα διλήμματα δεν τα βάζουμε εμείς» απαντά κυβερνητικός παράγοντας. «Τα βάζουν οι αγορές, ο ξένος Τύπος. Τα βάζει η πραγματικότητα». Και επιβεβαιώνει ότι σε αυτή τη γραμμή θα επιμείνει το Μαξίμου μέχρι τέλους. «Οι βουλευτές πρέπει να ξέρουν ότι, αν αυτή τη φορά γίνει κανένα ατύχημα, θα έχει ονοματεπώνυμο. Οι ψηφοφορίες είναι ονομαστικές».