«Η γλώσσα δεν είναι αθώα»

^«Η πατρίς είναι πόρνη» γράφει το τεράστιο πανό που κρέμεται από την οροφή. Μόνο που δεν είναι φτιαγμένο από λινάτσα αλλά από μαύρη δαντέλα. Λίγο πιο ‘κεί μια γλώσσα – «δίδυμη» του λογότυπου των Rolling Stones -, πλεκτή κι αυτή, ξετυλίγεται στο δάπεδο. «Μοιάζει και λίγο με χαρτί τουαλέτας που δεν τελειώνει κι είναι αναλώσιμο» μας λέει ο Αλέξανδρος Ψυχούλης καθώς στήνει το «Mνημείο της γλώσσας», το μήκος του οποίου φθάνει τα 8 μ. και για να φτιαχτεί χρειάστηκαν 3 χλμ. ροζ κορδόνι.

«Πάντα με ενδιέφερε η γλώσσα. Και όταν απέκτησα ύστερα από 30 χρόνια αναζήτησης το βιβλίο με τα πρακτικά της δίκης του πρωτοπόρου εκπαιδευτικού Αλέξανδρου Δελμούζου σε ένα παλαιοπωλείο – διότι ώς τότε το δανειζόμουν από βιβλιοθήκες – αποφάσισα πως ήρθε η ώρα γι’ αυτό το έργο» συνεχίζει τη σκέψη του ο διακεκριμένος εικαστικός που διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Βόλου.

Εκεί όπου λειτούργησε το Ανώτερο Παρθεναγωγείο το 1908, με διευθυντή τον Αλέξανδρο Δελμούζο. Ενα σχολείο που προέβλεπε τη χρήση της δημοτικής και μάθημα χωρίς βιβλία. Γεγονός που σκανδάλισε τον κλήρο και οδήγησε μια θρησκόληπτη μερίδα της τοπικής κοινωνίας να σύρει στα δικαστήρια πριν από έναν αιώνα, το 1914, τον διευθυντή για διαφθορά ηθών και διδασκαλία του σοσιαλισμού και της αθεΐας.

«Με ενδιαφέρει η γλώσσα των πρακτικών διότι είναι τόσο σοβαρή που γίνεται γελοία. Στις ομιλίες των μαρτύρων κατηγορίας είναι εντυπωσιακό το πώς συγκρούεται η καθαρεύουσα με τη γλώσσα της πιάτσας. Για να στοιχειοθετήσουν τις κατηγορίες επέλεγαν φράσεις όπως “η πατρίς είναι πόρνη και στρίγγλα μητριά” που δήθεν τις είπε ο Δελμούζος, για να προκαλέσουν το αίσθημα της εποχής. Είναι ενδιαφέρον το πόσο μπορείς να αναστατώσεις με δυο λέξεις» εξηγεί ο καλλιτέχνης που με τη συγκεκριμένη εγκατάσταση κλείνει λογαριασμούς δεκαετιών καθώς επρόκειτο ως μαθητής τη δεκαετία του ’80 να συμμετάσχει σε θεατρική παράσταση με θέμα τη δίκη Δελμούζου, αλλά το εγχείρημα δεν υλοποιήθηκε ποτέ. «Απωθημένο;» τον ρωτάμε. «Το βλέπω ως κληρονομιά. Με απασχόλησε επίσης ότι στο δικαστήριο δεν κατέθεσαν οι μαθήτριές του. Γι’ αυτό και στο βίντεο που αποτελεί το τρίτο μέρος του έργου έχω συνεργαστεί με φοιτήτριές μου από το Τμήμα Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, οι οποίες ερμηνεύουν όσα λένε οι μάρτυρες κατηγορίας».

Για ποιο λόγο όμως επέλεξε ακόμη μία φορά το πλέξιμο των κορδονιών για να πει αυτή την ιστορία; «Το “κέντημα” της γλώσσας είναι ο καταλληλότερος τρόπος για να φανούν οι μεταβολές στις οποίες υπόκειται η γλώσσα με το πέρασμα του χρόνου. Και η γλώσσα δεν είναι αθώα. Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε έχουν να κάνουν με τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Μετανάστης, λαθρομετανάστης ή πρόσφυγας; Ποια είναι η σωστή λέξη; Εξαρτάται από το πώς θέλουμε να αντιληφθούμε τα πράγματα».