Εκθεση σπάνιων και πολύτιμων παιχνιδιών για πρώτη φορά στην Ελλάδα

Είναι η χαρά των παιδιών. Πολλά δίνουν χαρά και στους μεγάλους. Και δεν είναι λίγες οι φορές που, εξαιτίας τους, παρασύρονται καθώς αποκαλύπτεται το παιδί που κρύβεται μέσα τους και παίζουν μαζί τους. Τα παιχνίδια,άλλωστε, γιατί περι αυτών πρόκειται, θεωρούνται η κινητήρια δύναμη για την αφύπνιση της σκέψης και του συναισθήματος, η σμύριδα της φαντασίας.

Πολλά μαζί μπορούν να αποτελέσουν ένα συναρπαστικό ταξίδι στον κόσμο, με ιστορικές, κοινωνικές και πολιτισμικές διαστάσεις. Και αυτό συμβαίνει με την έκθεση σπάνιων και πολύτιμων παιχνιδιών «Toy Stories» που οργανώνεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα.

Ένας κουρδιστός Τσάρλι Τσάπλιν του 1930 από τσίγκο σε πολύ καλή κατάσταση της γερμανικής εταιρείας παιχνιδιών Schuco, ένα (επίσης από τσίγκο) πλοίο Arnold 4-Funnel Liner, ζωγραφισμένο, με κόκκινη γάστρα, με φινιστρίνια, φουγάρα, λιθογραφημένο κατάστρωμα και κουρδιστή μηχανή, του 1930, ένα τσίγκινο καρουσέλ με τέσσερα άσπρα άλογα και αναβάτες στο οποιο έδινε κίνηση μια ατμομηχανή, που κατασκευάστηκε στη Γερμανία τη δεκαετία του 1930 αλλά και η πρώτη Μπάρμπι, αυτοκινητάκια της αγγλικής Matchbox, πιστά αντίγραφα μοντέλων που κυκλοφορούσαν στους δρόμους, το αρκουδάκι τέντυμπεαρ που χαρακτήρισε μια ολόκληρη κατηγορία παιχνιδιών- όλα εκείνα τα μικρού μεγέθους υφασμάτινα κουκλάκια-, το πρώτο πλαστικό στρατιωτάκι, κουκλόσπιτα, κάστρα, περίτεχνα επιτραπέζια παιχνίδια- αληθινά έργα τέχνης- του 19ου και του 20ου αιώνα, ζωγραφισμένα στο χέρι, είναι μερικά μόνον από τα περίπου 150 παιχνίδια εκθέματα της έκθεσης «Toy Stories» που θα φιλοξενείται στο κέντρο πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» από τις 5 Δεκεμβρίου.

Η έκθεση είναι πολυεπίπεδη και γι’ αυτό απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες. Δίνει δηλαδή την ευκαιρία στους επισκέπτες να ταξιδέψουν στην ιστορία μέσα από παιχνίδια που άλλοτε συντρόφευαν μικρά παιδιά και άντεξαν στο χρόνο ή παιχνίδια που διατηρήθηκαν σε μετακινήσεις πληθυσμών, επιβίωσαν από πολέμους και καταστροφές και έγιναν συλλεκτικά. Μεταξύ άλλων παρουσιάζονται παιχνίδια από άσημους κατασκευαστές που αργότερα κατέκλυσαν τον κόσμο, ή παιχνίδια κατασκευασμένα στο χέρι από ευτελή υλικά που όμως διατηρούνται σε άρτια κατάσταση.

Κιβωτός διατήρησης των εκθεμάτων που θα έχουν την δυνατότητα να παρατηρούν όσοι κατευθυνθούν το κέντρο πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» αποτελεί η συλλογή του ιδρύματος ΣΟΦΙΑ (Σύνδεσμος Οργανωμένων και Ιστορικών Αρχείων) που λογίζεται ως μια από τις μεγαλύτερες (συλλογές παιχνιδιών) του κόσμου.

Τα παιχνίδια-εκθέματα θα συνοδεύονται και από κατατοπιστικό πληροφοριακό υλικό σχετικά με το ιστορικοπολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κατασκευάστηκαν.

Το διάσημο αρκουδάκι τέντυμπεαρ, για παράδειγμα, δανείζεται την ονομασία του από τον 26ο πρόεδρο των ΗΠΑ, Θίοντορ Ρούσβελτ και με αφορμή το εξής περιστατικό: στη διάρκεια κυνηγιού αμερικανός πρόεδρος αρνήθηκε να πυροβολήσει ένα μικρό αρκουδάκι, το οποίο βρισκόταν δεμένο σ’ ένα δέντρο και ήταν περικυκλωμένο από σκυλιά και έδωσε εντολή να το ελευθερώσουν. Την επόμενη ημέρα η ιστορία βρέθηκε στα πρωτοσέλιδα των αμερικανικών εφημερίδων, με το αρκουδάκι να βαφτίζεται Τέντι Μπέαρ (Τέντι ήταν το υποκοριστικό του Θίοντορ), όνομα που δόθηκε στη συνέχεια στα ομώνυμα λούτρινα κουκλάκια.

Υπάρχει επίσης εξήγηση και για τα μαύρα κουκλάκια ή άλλα παιχνίδια που μέχρι το 1912 δεν συνηθίζονταν. «Ήταν εκδήλωση πένθους για το ναυάγιο του Τιτανικού», λέει η κ. Ειρήνη Χαζάπη από το ίδρυμα ΣΟΦΙΑ και εξηγεί ότι «η πολύνεκρη τραγωδία ώθησε τις κατασκευάστριες εταιρείες παιχνιδιών να φτιάξουν αρκουδάκια, λούτρινα κουκλάκια εν γένει ή άλλα παιχνίδια μαύρου χρώματος ώστε να δωρίζονται σε οικογένειες θυμάτων του Τιτανικού διότι λόγω πένθους δεν ήταν σωστό, σύμφωνα με τα ήθη της εποχής, να προσφέρονται χρωματιστά παιχνίδια».

Το τσίγκινο καραβάκι Arnold 4-Funnel Liner, από την άλλη, αντιπροσωπεύει τη χρυσή εποχή των πολυτελών πλοίων και των κρουαζιερόπλοιων, πριν διαδοθούν τα αεροπορικά ταξίδια.

Η ιστορία των παιχνιδιών που εικονίζονται στις φωτογραφίες:
φ1) Η Jumeau Carrier-Belleuse Triste είναι μια παιδική κούκλα σε εξαιρετική κατάσταση με μεγάλα μπλε γυάλινα μάτια, σκιασμένα βλέφαρα, τρυπημένα αυτιά, ελαφρώς βαμμένες βλεφαρίδες με πινελιές στην άκρη και στόμα μισάνοιχτο. Έχει περούκα με μακριά ξανθά μαλλιά και χρονολογείται περίπου το 1880.

Το 1879 ανατέθηκε στον Albert-Ernest Carrier-Belleuse, το γλύπτη του Γάλλου αυτοκράτορα, να κατασκευάσει ένα κεφάλι κούκλας που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί είτε από αγόρι είτε από κορίτσι. Ο Carrier-Belleuse θεωρείται ότι χρησιμοποίησε ως μοντέλο ένα πορτρέτο του βασιλιά Ερρίκου της Ναβάρας όταν ήταν τεσσάρων ετών και το σχέδιο έγινε γνωστό ως Jumeau Triste.

Αυτή η κούκλα ανήκε σε μία από τις αδελφές Evelyn και Saphia Oakey, που ζούσαν στη Γαλλία όταν ήταν μικρές. Ο πατέρας τους ήταν ο εφευρέτης του σμυριδόπανου και ξεκίνησε μια επιχείρηση γνωστή ως English Abrasives στο Wellington Mills, νότια του σταθμού Waterloo, η οποία υπήρχε μέχρι περίπου πριν από 25 χρόνια.

φ2) Ο Πατ και η Νόρα, δύο πολύ ιδιαίτερα αρκουδάκια. Το σπάνιο μαύρο αρκουδάκι με το όνομα Πατ χρονολογείται περίπου το 1910. Το αρκουδάκι Νόρα από ανοιχτόχρωμο μοχέρ φοράει λευκή μάλλινη φούστα, πλεκτό πουλόβερ, εσώρουχα και μπότες, έχει ομπρέλα από μετάξι και χρονολογείται από το 1908. Τα συνοδεύει σημειωματάριο 60 σελίδων με τίτλο “Nature Note Book”, με καταχωρίσεις από την Παρασκευή 24 Ιουλίου μέχρι την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου 1914. Στις σελίδες του έχει και σχέδια με μολύβι και ακουαρέλες. Επίσης περιλαμβάνεται συλλογή οικογενειακών φωτογραφιών.

Η Kathleen Eleanora Phillips (1905-1989) ζούσε στην Οξφόρδη και αγαπούσε πολύ όχι τις κούκλες αλλά τα αρκουδάκια της Patκαι Nora. Τις καλοκαιρινές της διακοπές τις περνούσε στοBirchington, στο Kent και τους χειμώνες ταξίδευε στο Gstaad της Ελβετίας. Στο Birchington η Kathleen πέρασε πολλές ειδυλλιακές καλοκαιρινές μέρες με παιχνίδια στην άμμο. Τέτοιες διακοπές περιγράφει αναλυτικά στο ημερολόγιό της το 1914, λίγο πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Μια υπέροχη συλλογή φωτογραφιών απεικονίζει την Kathleen και τη Nora(δυστυχώς όχι την Pat) στις διακοπές τους να παίζουν στην παραλία.

Αποσπάσματα από το ημερολόγιο: «Σάββατο 25 Ιουλίου 1914. Το πρωί έπαιξα στον κήπο με την Pat και τη Nora, τα δύο αρκουδάκια μου…» «Σάββατο 12 Αυγούστου 1914. Η Pamelaήρθε για τσάι και μετά φτιάξαμε μερικά ρούχα για τα αρκουδάκια μας…» «Πέμπτη 17 Αυγούστου 1914. Έμεινα μέσα γιατί έβρεχε και διάβασα ένα βιβλίο, μετά το γεύμα πήγα στην άμμο και μαζί με το Harold και την Emily παίξαμε πολύ ωραία. Μετά το τσάι πήρα την Pat και τη Nora για μια βόλτα».

Τα διάσημα αυτά αρκουδάκια, μαζί με τη συλλογή που τα συνοδεύει, ενέπνευσαν την εταιρεία Steiff, η οποία τα επανέκδοσε σε συλλεκτική συσκευασία.

φ3) Ένα τσίγκινο πλοίο Arnold 4-Funnel Liner, ζωγραφισμένο, με κόκκινη γάστρα, με φινιστρίνια, φουράγα, λιθογραφημένο κατάστρωμα και κουρδιστή μηχανή. Χρονολογείται περίπου το 1930. Αντιπροσωπεύει τη χρυσή εποχή των πολυτελών πλοίων και των κρουαζιερόπλοιων, πριν διαδοθούν τα αεροπορικά ταξίδια.

φ4) Ένα κουρδιστό τσίγκινο παιχνίδι σε πολύ καλή κατάσταση, κατασκευασμένο από την εταιρεία Schuco (Γερμανία), που αναπαριστά τον Τσάρλι Τσάπλιν. Βρίσκεται στο αυθεντικό εικονογραφημένο κουτί με καπάκι και χρονολογείται στη δεκαετία του 1930. Το ίδιο ακριβώς παιχνίδι εκτίθεται και στο Μουσείο Παιδικής Ηλικίας του Λονδίνου.

φ5) Ένα πολύ σπάνιο μοβ τσίγκινο ρομπότ της εταιρείας Masudaya (Ιαπωνία) που λειτουργεί με μπαταρίες, στο αυθεντικό κουτί του. Είναι κατασκευασμένο στα τέλη της δεκαετίας του 1950 με αρχές του 1960. Το μοβ ρομπότ ανήκει στη διάσημη «Συμμορία των πέντε». Πρόκειται για πέντε παρόμοια ρομπότ με διαφορετικά σχέδια: Non-Stop, Target, Radicon, Sonic και το σπανιότερο Machine Man.

Η λέξη ρομπότ προέρχεται από το σλαβικό robota που σημαίνει εργασία. Καθιερώθηκε ως όρος με τη σημερινή του έννοια το 1920 από τον Τσέχο θεατρικό συγγραφέα Karel Čapek στο έργο του “R.U.R.” (Διεθνικά ρομπότ του Ρόσουμ), όπου σατιρίζει την εξάρτηση της κοινωνίας από τους μηχανικούς εργάτες (ρομπότ), που τελικά εξοντώνουν τους δημιουργούς τους.

φ6) Ένας ιδιαίτερος τσίγκινος γορίλας που πυροβολεί της εταιρείαςMasudaya (Ιαπωνία), χρώματος μαύρου, κόκκινου και κίτρινου,o οποίος λειτουργεί με μπαταρίες και κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1950. Στο αυθεντικό κουτί του υπάρχει και ένα πιστόλι και τρία βέλη.

φ7) Ένα τσίγκινο καρουσέλ με κούκλες, το οποίο τροφοδοτείται από μια ατμομηχανή. Περιλαμβάνει τέσσερα άσπρα άλογα με αναβάτες. Είναι κατασκευασμένο στη Γερμανία τη δεκαετία του 1930.

Πρωτοπόρος στα τσίγκινα παιχνίδια ήταν από το 1850 η Γερμανία, όταν αυτά ήταν ακόμα ζωγραφιστά, πριν γίνει η μετάβαση στη λιθογραφία. Η Γερμανία ήταν η βασική παραγωγός τσίγκινων παιχνιδιών παγκοσμίως στις αρχές του 20ού αιώνα. Η πιο διάσημη εταιρεία ήταν η Ernst Paul Lehmann, που εξήγε το 90% της παραγωγής της. Η Γαλλία και η Αγγλία ακολούθησαν και σύντομα μπήκαν δυναμικά στην παγκόσμια αγορά.