[Θεωρείο] Φανάρια στην έρημο

Δημοκρατία, είχε πει κάποτε ο Εκο, είναι να σε πιάσει φανάρι στην έρημο κι εσύ να περιμένεις να ανάψει το πράσινο. Ο λόγος δεν είναι κάποια εμμονική προσήλωση στην αρχή της νομιμότητας. Αλλά ο σεβασμός σε κάτι που θεωρητικά συνιστά βούληση των πολλών – ακόμη κι αν οι πολλοί αποφάσισαν να στήσουν το φανάρι στη μέση του πουθενά. Ο ορισμός δεν είναι ασφαλώς πλήρης – πιθανότατα δεν ήταν καν αυτή η φιλοδοξία τού Εκο. Εχει, όμως, την αξία του γιατί δεν ορίζει τη δημοκρατία με ό,τι ορίζεται συνήθως: την αναγνώριση των ατομικών δικαιωμάτων, την ανοχή στην ανομία, την προστασία ακόμη κι εκείνων που δηλώνουν εχθροί της.

Δηλωμένος εχθρός της αστικής δημοκρατίας είναι και ο Νίκος Ρωμανός. Δεν είναι γι’ αυτό που κρατείται στις φυλακές – είναι επειδή, στο όνομα μιας επανάστασης, μπούκαρε σε μια τράπεζα με ένα Καλάσνικοφ. Σήμερα διεκδικεί το δικαίωμα να παρακολουθεί τα μαθήματα στο ΤΕΙ που πέρασε δίνοντας Πανελλαδικές. Και το διεκδικεί με μια απεργία πείνας που, σύμφωνα με τον δικηγόρο του, τον οδηγεί απευθείας στον θάνατο. Η μία λύση, για να αποφευχθεί το μοιραίο, είναι η – άκρως βασανιστική – υποχρεωτική σίτιση. Η άλλη είναι να του αναγνωριστεί το δικαίωμα. Το δίλημμα, στην πραγματικότητα, γι’ αυτήν την κουτσή δημοκρατία είναι να εξαντλήσει την αυστηρότητά της υποχρεώνοντας τον Ρωμανό να περιμένει το φανάρι ή να αναλάβει το ρίσκο και να του επιτρέψει να περάσει είτε επειδή διψάει για γνώση είτε επειδή θέλει να το σκάσει.

Η επιλογή είναι το ρίσκο. Οχι μόνο επειδή ο ορισμός του Εκο αφορά τον Ρωμανό και όχι την Πολιτεία, δηλαδή τον σεβασμό στον νόμο και όχι την υποχρέωση της εφαρμογής του. Αλλά επειδή η δημοκρατία καλείται καμιά φορά να αποδείξει ότι δεν εκδικείται ούτε όταν εκβιάζεται – ούτε καν όταν οι εκβιαστές της οραματίζονται λαϊκά δικαστήρια, συνοπτικές εκτελέσεις και κάποιον παρανοϊκό σταλινισμό που θα υποδύεται την επανάσταση ή θα παριστάνει τη δίκαιη κοινωνία. Εντάξει, αυτός δεν είναι ο ορισμός μιας καλύτερης δημοκρατίας αλλά μιας πραγματικής ερήμου. Ακόμη κι εκεί, όμως, το πράσινο πρέπει να ανάβει.