Το παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι

Η είδηση που έκανε τον περασμένο μήνα τον γύρο του κόσμου ήταν αποκαλυπτική: όταν εκδηλωθεί ο καρκίνος του πνεύμονα έχει ήδη εδραιωθεί μέσα στο σώμα, διότι η δημιουργία του άρχισε δύο δεκαετίες νωρίτερα.

Μάλιστα έπειτα από εκείνο το πρώτο γενετικό σφάλμα που άνοιξε τον δρόμο για την εμφάνισή του και συχνά (αλλά όχι πάντοτε) οφείλεται στο τσιγάρο, τα κύτταρα σιωπηρά δημιούργησαν πολυάριθμες νέες μεταλλάξεις, οι οποίες κατέστησαν κάθε τμήμα του όγκου ξεχωριστό και μοναδικό.

Ετσι, ακόμη και όταν μια προηγμένη, στοχευμένη θεραπεία αναχαιτίζει τη μία μετάλλαξη, οι άλλες μένουν ανέπαφες, με αποτέλεσμα ο καρκίνος να υποχωρεί για κάποιο χρονικό διάστημα, αλλά να μην εξολοθρεύεται οριστικά και σύντομα να «ξαναφουντώνει».

Τα ευρήματα αυτά, που δημοσιεύθηκαν στην επιθεώρηση «Science», εξηγούν γιατί είναι τόσο επίμονος και δύσκολος στην αντιμετώπισή του ο συγκεκριμένος καρκίνος και δίνουν μια καλή ιδέα για τα εμπόδια που εμφανίζονται κατά την προσπάθεια αναχαίτισής του.

«Τα υπάρχοντα στοιχεία είναι συντριπτικά», λέει ο παθολόγος-ογκολόγος Πάρις Κοσμίδης, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Παθολόγων-Ογκολόγων και διευθυντής της Παθολογικής-Ογκολογικής Κλινικής του νοσοκομείου Υγεία. «Εχουμε θαυμάσια φάρμακα για καρκίνους του πνεύμονα με μεταλλάξεις σε ορισμένες πρωτεΐνες (τις EGFR, ALK και ROS-1), αλλά ενώ οι ασθενείς τα παίρνουν επί 10, 15 ή και 20 μήνες χωρίς κανένα πρόβλημα, κάποια στιγμή αρχίζουν να μην ανταποκρίνονται σε αυτά, διότι οι όγκοι τους έχουν αναπτύξει αντοχή. Ετσι, ενώ αρχικά οι όγκοι τους συρρικνώνονταν, αρχίζουν να ξαναμεγαλώνουν. Συνήθως, δε, η αντοχή οφείλεται σε νέες, πρόσθετες μεταλλάξεις  στις συγκεκριμένες πρωτεΐνες, που τις καθιστούν και πάλι ακμαίες».

Αυτό το ιδιότυπο παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι (όπου για ευνόητους λόγους η γάτα είναι ο καρκίνος) προσπαθούν να αντιμετωπίσουν οι επιστήμονες με την επινόηση νέων φαρμάκων που ξεπερνούν την αντοχή. Οι σχετικές ανακοινώσεις που έκαναν φέτος στα δύο σημαντικότερα διεθνή ογκολογικά συνέδρια, το ASCO και το ESMO/ECO (σ.σ.: είναι το αμερικανικό και το ευρωπαϊκό, αντιστοίχως) ήταν ενθαρρυντικές.

«Στα τελευταία διεθνή ογκολογικά συνέδρια ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα από αρκετά νέα φάρμακα για τις πρόσθετες μεταλλάξεις», εξηγεί ο κ. Κοσμίδης. «Η μεγαλύτερη πρόοδος έχει γίνει στις νέες μεταλλάξεις της πρωτεΐνης ALK. Ηδη στις ΗΠΑ εγκρίθηκε ένα φάρμακο που λέγεται ceritinib, ενώ στο στάδιο των δοκιμών σε ανθρώπους βρίσκονται δύο ακόμα, το alectinib και το X-396. Μάλιστα το ceritinib αποδίδει εξαιρετικά καλά και σε ασθενείς με αντοχή που παρουσίασαν μεταστάσεις στον εγκέφαλο, χωρίς να κάνουν ακτινοθεραπεία γι’ αυτές».

Για τους όγκους με νέες μεταλλάξεις στο EGFR γίνονται δοκιμές σε ανθρώπους με τρία πειραματικά φάρμακα, τα AZD9291, CO-1686 και HM61713. Οσον αφορά τους όγκους με νέες μεταλλάξεις στο ROS-1, έχουν αρχίσει οι δοκιμές των πρώτων φαρμάκων σε ζώα.