Αμφίπολη: Ενας σκελετός, πέντε ερωτήματα

Την ώρα που όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στις απαντήσεις που ενδέχεται να δώσουν οι ανθρωπολόγοι για την ταυτότητα του νεκρού που βρέθηκε στον τάφο της Αμφίπολης, οι αρχαιολόγοι έχουν αφήσει τη σκαπάνη. Οι μηχανικοί συνεχίζουν τις υποστυλώσεις. Οι συντηρητές φροντίζουν τα ευπαθή και με χρώμα αρχιτεκτονικά μέλη ενόψει του χειμώνα. 

Η επιστημονική ομάδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου που θα προχωρήσει στη γεωφυσική διασκόπηση του τύμβου Καστά, για να διαπιστώσει αν υπάρχουν και άλλοι τάφοι στον χώρο, ξεκίνησε χθες δουλειά αλλά αναγκάστηκε λόγω βροχής να διακόψει την έρευνα με τα ηλεκτρόδια.

Το υπουργείο Πολιτισμού πονοκεφαλιάζει για να επιλέξει σε ποιον από τους «μνηστήρες» του σκελετού θα τον παραδώσει προς εξέταση. Και στο μεταξύ τα ερωτήματα που ζητούν απαντήσεις γύρω από τον τάφο και τον μυστηριώδη κτήτορά του διαρκώς πολλαπλασιάζονται.

O νεκρός ήταν άνδρας ή γυναίκα;
Ουδείς μπορεί να απαντήσει ασφαλώς, αν δεν εξεταστούν πρώτα τα οστά από ειδικό εργαστήριο. Για να μη χαθεί μάλιστα ούτε μία πολύτιμη πληροφορία η ανασκαφική ομάδα φρόντισε να τυλίξει σε ειδικά αλουμινένια φύλλα τον σκελετό και να τον μεταφέρει στο μουσείο της Αμφίπολης.

Η λεκάνη που θα μπορούσε διά γυμνού οφθαλμού να δώσει απαντήσεις, είναι δυστυχώς σπασμένη. Ωστόσο η ζυγαριά, σύμφωνα με τους επιστήμονες, φαίνεται να κλίνει προς την άποψη ότι ο νεκρός ήταν άνδρας λόγω του μεγέθους και της πολυτέλειας του μνημείου. «Οι γυναίκες εκείνη την εποχή ήταν υποβαθμισμένες σε σχέση με τους άνδρες και δεν έχουμε καμία μαρτυρία που να μας λέει ότι έστω και μία είχε ταφεί με τιμές ήρωα» μας λέει ομότιμος καθηγητής Αρχαιολογίας.

Με τη θεωρία που θέλει τον νεκρό να είναι άνδρας συντάσσεται και η άποψη της Κατερίνας Περιστέρη ότι πρόκειται για σπουδαίο στρατηγό.

Εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται να ισχύει ένα τέτοιο σενάριο. Σε άλλες περιπτώσεις μακεδονικών τάφων έχει γίνει νεότερη ταφή μέσα στα μπάζα, στην επίχωση που δημιουργήθηκε μετά τη σύληση του τάφου.

Στην περίπτωση του ταφικού μνημείου στον τύμβο Καστά, ωστόσο, δεν υπάρχει τέτοιο ενδεχόμενο καθώς το αμμώδες υλικό με το οποίο είναι γεμάτος ο τάφος είτε μπήκε από πλημμύρα που προκάλεσε η υπερχείλιση του ποταμού Στρυμόνα, όπως εκτιμούν πολλοί αρχαιολόγοι, είτε προστέθηκε επί τούτου για σφράγιση του μνημείου, σύμφωνα με την ανασκαφική ομάδα.

«Ολοι οι σημαντικοί νεκροί θεωρούνται  αφηρωισμένοι» μας λέει ο ομότιμος καθηγητής Αρχαιολογίας, που όπως αρκετοί αρχαιολόγοι φαίνεται διστακτικός απέναντι στον χαρακτηρισμό. «Οι βασιλείς όσο ζούσαν θεοποιούνταν εν ζωή. Οι αξιωματούχοι και οι ελίτ της κάθε κοινωνίας αφηρωίζονταν μετά θάνατον και έχουμε πλείστα παραδείγματα από τη Σπάρτη, την Κρήτη κ.α.

Ακόμη και σε γραπτές πηγές που αναφέρονται τιμές προς ήρωες, ο όρος ήρωας ήταν συνώνυμος με τον όρο νεκρός. Από ένα σημείο και μετά είχε ξεπέσει η έννοια του αφηρωισμού». Πάντως το γεγονός ότι το μνημείο φαίνεται να ήταν επισκέψιμο συνηγορεί, κατά την ανασκαφική ομάδα, με την εκδοχή του αφηρωισμένου νεκρού.

Επισημαίνεται μάλιστα ότι στον χώρο του τρίτου θαλάμου έχουν εντοπιστεί ίχνη πυρών – ένδειξη τελετουργιών – δεν έχει γίνει όμως αναλυτική παρουσίασή τους καθώς δεν έχει εξεταστεί το υλικό και δεν είναι ακόμη σαφές αν πρόκειται για καύση οργανικών ή ανόργανων υλικών, έργο που δυσχεραίνεται και από την έντονη υγρασία που επικρατεί στον χώρο.

Γιατί ο συγκεκριμένος νεκρός δεν αποτεφρώθηκε αλλά ετάφη σε φέρετρο;
«Είναι ένα από τα πολλά περίεργα αυτού του τάφου» μάς λέει αρχαιολόγος με μεγάλη πείρα στα μακεδονικά μνημεία. «Ολες οι σοροί των Μακεδόνων στο 100% – με εξαίρεση του Αλεξάνδρου – κατέληγαν στην πυρά. Είναι πολύ παράξενο ότι ο συγκεκριμένος νεκρός ετάφη και μάλιστα κάτω από το δάπεδο.

Μήπως θα πρέπει να ξανασκεφθούμε το ενδεχόμενο να ερευνήσουμε τι συμβαίνει κάτω από τα δάπεδα και άλλων ήδη γνωστών συλημένων τάφων; Διότι αν δεν ήταν οι αρχαιοκάπηλοι, ποιος αρχαιολόγος θα αποφάσιζε να ψάξει κάτω από το δάπεδο;».

Ολα δείχνουν ότι οι τυμβωρύχοι είχαν σκουπίσει τον τάφο. Ακόμη και στους συλημένους τάφους οι αρχαιολόγοι έχουν βρει στις γωνίες φύλλα χρυσού, δαχτυλίδια, οστέινες διακοσμήσεις, που είτε ξέφυγαν από την προσοχή των αρχαιοκαπήλων είτε τους έπεσαν από τα χέρια.

Ενδέχεται να μπήκαν στον τάφο περισσότερες από μία φορές. «Την πρώτη πήραν ενδεχομένως ένα πολύτιμο τεφροδόχο αγγείο και κτερίσματα που πιθανόν υπάρχουν στον τρίτο θάλαμο» εκτιμά έμπειρος αρχαιολόγος, ο οποίος προβληματίζεται για ποιο λόγο ο μοναδικός νεκρός ενός τόσο εντυπωσιακού μνημείου είναι θαμμένος κάτω από το δάπεδο και πιστεύει ότι ίσως υπήρχε και άλλος νεκρός, του οποίου η σορός μετά την καύση βρισκόταν σε αγγείο ακουμπισμένο στο δάπεδο του τρίτου χώρου.

«Οι επόμενοι αναζητώντας επίσης χρυσό κατέστρεψαν το ψηφιδωτό για να διαπιστώσουν αν κρύβεται από κάτω θησαυρός και στη συνέχεια πιθανόν να διαπίστωσαν ότι ήταν αδύναμο στο συγκεκριμένο σημείο το δάπεδο του τρίτου θαλάμου, το έσπασαν και πήραν ό,τι βρήκαν. Πρέπει να σήκωσαν πολύ χρυσάφι. Ο τάφος πρέπει να ήταν από το φέρετρο έως την οροφή γεμάτος αγγεία και πιθανόν όπλα. Πάντως σίγουρα ήταν πολυτελής, αν κρίνουμε από τα ελάχιστα διακοσμητικά του φερέτρου που βρέθηκαν».