Πλουτοκομμουνισμός, ένας νέος όρος

Σύμφωνα με τα λεξικά, ο όρος «πλουτοκρατία» υποδεικνύει ένα σύστημα εξουσίας που βασίζεται στο χρήμα. Για να προσδιορίσουμε, όμως, το σύστημα που το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας επιχειρεί να εγκαθιδρύσει στο Χονγκ Κονγκ πρέπει να εφεύρουμε έναν νέο όρο: τον πλουτοκομμουνισμό. Πρόκειται για ένα σύστημα που τυπικά επιτρέπει τις ελεύθερες εκλογές, αλλά μόνο με δύο ή τρεις υποψηφίους που έχουν λάβει τη σχετική έγκριση από τη μία ειδική επιτροπή η οποία έχει συσταθεί στο Πεκίνο από φιλοκινέζους ολιγάρχες του Χονγκ Κονγκ.

Είναι ένα μείγμα με υλικά την κομμουνιστική λογική τού ενός κόμματος (στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας οι πολίτες επέλεγαν ανάμεσα στους υποψηφίους που υποδείκνυε το κόμμα) και την ευρωπαϊκή παράδοση της αριστοκρατίας και του πλούτου (έως το 1997 ο κυβερνήτης του Χονγκ Κονγκ διοριζόταν από τη βασίλισσα της Αγγλίας, σε ένα σύστημα έμμεσης δημοκρατίας που βασιζόταν σε κομιτάτα στα οποία κυριαρχούσαν οι οικονομικές ελίτ). Στη Βρετανία, όπως και στη Γαλλία, ανάμεσα στο 1815 και το 1848 το δικαίωμα ψήφου αναγνωριζόταν σε ένα μικρό ποσοστό του πληθυσμού με βάση τον πλούτο που κατείχε και τους φόρους που πλήρωνε. Ηταν σαν να ψήφιζε σήμερα στη Γαλλία μόνο όποιος καταβάλλει τον φόρο ακίνητης περιουσίας. Χωρίς να φθάσει σ’ αυτό το σημείο, η Κίνα φαίνεται να θέλει να υιοθετήσει ένα ανάλογο σύστημα που θα καθοδηγείται από ένα παντοδύναμο και μοναδικό κόμμα.

Η ΕΝΟΤΗΤΑ. Τι δικαιολογία, όμως, μπορεί να υπάρξει για ένα τέτοιο σύστημα; Και πώς μπορεί να έχει μέλλον; Το λιγότερο που μπορεί να πει κανείς είναι ότι οι ίδιοι οι κινέζοι κομμουνιστές δεν πείθονται πολύ από το δυτικό μοντέλο της δημοκρατίας και του πολυκομματισμού, το οποίο βασίζεται στον ανταγωνισμό σε όλα τα επίπεδα: ανάμεσα σε κόμματα, σε υποψηφίους και – πράγμα ακόμη πιο σημαντικό – ανάμεσα σε εδάφη.

Το ουσιώδες για το Πεκίνο είναι η πολιτική ενότητα της τεράστιας έκτασης που καταλαμβάνει η Κίνα. Η ενότητα αυτή είναι η προϋπόθεση μιας αρμονικής οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης υπό την καθοδήγηση του Κομουνιστικού Κόμματος Κίνας ως εγγυητή του γενικού συμφέροντος. Πράγματι, σε σύγκριση με άλλες αναδυόμενες οικονομίες – και ιδιαίτερα την Ινδία -, η επιτυχία της Κίνας εξηγείται εν μέρει από την πολιτική συγκέντρωση και την ικανότητα των δημόσιων εξουσιών να χρηματοδοτήσουν τις υποδομές, τις επιχειρήσεις μεικτής ιδιοκτησίας και τις επενδύσεις στην εκπαίδευση και την υγεία.

Παρά τις ιδιωτικοποιήσεις, το Δημόσιο κατέχει ακόμη το 30%-40% του εθνικού κεφαλαίου της Κίνας έναντι του 25% στην Ευρώπη των «ένδοξων τριάντα» (1945-1975). Σήμερα, στην πλειονότητα των πλούσιων κρατών, η συμμετοχή του Δημοσίου στο ΑΕΠ έχει σχεδόν εκμηδενιστεί – εάν δεν είναι αρνητική εξαιτίας του χρέους. Αντίθετα, το ιδιωτικό κεφάλαιο κατέχει ποσοστό του ΑΕΠ που συναντά κανείς πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η ΕΠΙΡΡΟΗ. Το Πεκίνο πιστεύει ότι το δικό του μοντέλο είναι πιο αποτελεσματικό για την αποφυγή της «φτωχοποίησης» των δημόσιων εξουσιών. Η πεποίθηση αυτή ενισχύεται από τα προσκόμματα που τίθενται στην ελεύθερη άσκηση της πολιτικής στις ΗΠΑ και από την εντύπωση ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει εισέλθει στη φάση του μη αναστρέψιμου μαρασμού, με το έδαφός της να χωρίζεται σε 28 μικρά κράτη – έθνη που ανταγωνίζονται το ένα το άλλο, ενώ οι κοινοί θεσμοί είναι αναποτελεσματικοί και ανίκανοι να εκσυγχρονίσουν το κοινωνικό τους μοντέλο και να κοιτάξουν προς το μέλλον.

Παρ’ όλα αυτά, στους κόλπους του ίδιου του ΚΚΚ υπάρχει η αίσθηση ότι το κινεζικό μοντέλο, το οποίο βασίζεται στην πολιτική συγκέντρωση και τον αγώνα κατά της διαφθοράς ώστε να περιοριστούν οι ανισότητες, δεν μπορεί να διατηρηθεί αιωνίως. Η ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή του ιδιωτικού κεφαλαίου στη Λαϊκή Εθνοσυνέλευση είναι αντικειμενικά ανησυχητική. Στο Πεκίνο φοβούνται τις εξελίξεις που σημειώθηκαν στη Ρωσία με τη φυγή των κεφαλαίων να γίνεται όλο και πιο μαζική και τη χώρα να λεηλατείται από ολιγάρχες που έχουν εγκατασταθεί με όλες τους τις ανέσεις στο εξωτερικό.

Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι η ελίτ στην Κίνα δεν έχει να κερδίσει και πολλά από τη διαφάνεια στα κέρδη, από ένα σύστημα προοδευτικής φορολογίας και από το κράτος δικαίου. Ενα πράγμα είναι μόνο σίγουρο: ότι από αυτές τις αντιφάσεις θα προκύψει ένας νέος δρόμος, αποφασιστικής σημασίας τόσο για την Κίνα όσο και για τον υπόλοιπο κόσμο. Σε αυτήν τη διαδικασία, όσα συμβαίνουν στο Χονγκ Κονγκ είναι ένας σημαντικός σταθμός.