Basement tapes: Η μάγκνα κάρτα της ποπ μουσικής

Ενα μέρος της ουσίας όλης αυτής της ιστορίας το είχε φανερώσει ο ίδιος ο Ντίλαν: «Ξέρεις, στ’ αλήθεια αυτός είναι ο τρόπος για να κάνεις μια ηχογράφηση – σε ένα γαλήνιο, χαλαρό περιβάλλον, σε κάποιου το υπόγειο, με τα παράθυρα ανοιχτά και έναν σκύλο ξαπλωμένο στο πάτωμα» έλεγε στο περιοδικό «Ρόλινγκ Στόουν» το 1969. Είχαν περάσει τρία χρόνια από την ευρωπαϊκή περιοδεία του που είχε προκαλέσει υστερικές αντιπαραθέσεις για την ηλεκτρική στροφή του, ισάριθμα από ένα παραλίγο θανατηφόρο τροχαίο με μοτοσικλέτα, και ο άνθρωπός μας, εν μέσω του «καλοκαιριού της αγάπης», είχε αποσυρθεί παρέα με το συγκρότημα The Band σε ένα σπίτι πλησίον του Γούντστοκ. Αυτής της περιόδου τις λεπτομέρειες ήθελε να αποσπάσει ο δημοσιογράφος, το μόνο όμως που θα αποκάλυπτε ο Ντίλαν, πέραν της ξέγνοιαστης μεθόδου που ακολούθησε, ήταν ότι επρόκειτο απλώς για μερικές «basement tapes».

Σημειώσεις στο υπόγειο.  Αν και δεν είχε ακόμα όρεξη να τις διαθέσει, εκείνες πήραν κολοσσιαίες διαστάσεις μέσα και από ένα δίκτυο διακίνησης αποσπασμάτων τους. Κάποια τραγούδια διασκευάστηκαν από καλλιτέχνες όπως η Julie Driscoll  («This wheel’s on fire») ή οι Manfred Mann («Quinn the Eskimo»), άλλα όπως το «I shall be released» ακούγονταν σε κάθε αξιοπρεπή συναυλία αλληλεγγύης, ενώ ο μύθος τους ενέπνευσε και συγγραφείς όπως ο Ντον Ντελίλο, που το 1973 δημοσίευσε το «Great Jones Street» με πρωταγωνιστή έναν μουσικό που απομονώνεται και πολιορκείται για τις δικές του «Mountain tapes». Με τα πολλά, η Columbia κυκλοφόρησε επίσημα ένα διπλό άλμπουμ το 1975, το πρόβλημα του οποίου δεν ήταν φυσικά το ραφινάρισμα που υπέστη στο στούντιο. Ηταν ότι αποτελούσε την κορυφή μόνο ενός τεράστιου παγόβουνου.

Τι νόημα έχει που αυτό αποκαλύφθηκε στις 4 Νοεμβρίου με τη μορφή 138 κομματιών σε έξι CD; Για όσους δεν έχουν εντρυφήσει στον ντιλανικό κανόνα, μάλλον κανένα – χώρια που ίσως εξυπηρετείται η ανάγκη της μουσικής βιομηχανίας να εξαργυρώσει τα ολοένα μειούμενα πλεονεκτήματά της. Εκείνες οι ηχογραφήσεις πάντως ήταν η πρώτη φορά που ένας διάσημος μουσικός σταματούσε τον κόσμο για να κατέβει και το παράδειγμα θα μιμούνταν οι Rolling Stones στη Γαλλία ή οι Led Zeppelin στην ουαλική επαρχία.

Ενώ επίσης οι ομότεχνοί του το ‘ριχναν στη βιρτουοζιτέ ή την τεχνολογία, ο Ντίλαν, σεβόμενος τη λαϊκή παράδοση, έπαιζε κλασικό μπλουζ και κάντρι ρεπερτόριο, τραγούδια της δουλειάς ή του μπάρκου, παλιότερα δικά του, χωρίς αυστηρότητα στις εκτελέσεις, γελώντας όπως λίγες φορές έχει ακουστεί να γελά και κυρίως εκκινώντας μια τάση που θα ονομαζόταν «Americana» και που μέχρι σήμερα, τίμια ή υστερόβουλα, προκρίνει το υποφωτισμένο, όχι το εμπορικό κομμάτι της παράδοσης. Με μια δόση υπερβολής, χωρίς το παράδειγμα των «Basement tapes» σχεδόν δεν θα υπήρχαν οι Fleet Foxes ή ο Bon Iver – κι αυτό δεν σημαίνει ότι η μουσική στηρίζεται πάνω τους. Ούτε πολλές παρανοήσεις πάντως επιτρέπει για τις κινητήριες μουσικές δυνάμεις: αντίθετα από καταλόγους επιτυχιών ή τηλεοπτικές εκπομπές που διδάσκουν την κατασκευή ενός ιδανικού μουσικού, τα τραγούδια που γράφουν παρέες σε υπόγεια δωμάτια, με τα παράθυρα ανοιχτά και εκείνο τον σκύλο ξαπλωμένο στο πάτωμα, είναι καμιά φορά πιο επιδραστικά.