Μαριανίνα Κριεζή: Κατά βάθος αλεπού

Αφησαν εποχή οι στίχοι της στη θρυλική «Λιλιπούπολη». Εγραψε παράξενα τραγούδια για το πρωτοποριακό «Σαμποτάζ» της Λένας Πλάτωνος, αλλά χωρίς δισταγμό και για τη Δήμου, τον Διονυσίου ή τον Χατζηγιάννη. Τώρα επιστρέφει με ένα παιδικό έργο. Με οξυμμένη ευαισθησία και χιούμορ, έχει αφήσει το στίγμα της στο ελληνικό τραγούδι.
«Τα σπασίματα δεν τα φοβάμαι/ έχω μάθει να τα κλείνω με στόκο/και τα λόγια της Φρίντας θυμάμαι/ όταν πίνω batida de coco». Η δεύτερη τετραετία του ΠΑΣΟΚ έχει ξεκινήσει, η παραλιακή γνωρίζει πιένες με γαρίφαλα και πιάτα, οι ντίσκο επίσης διεκδικούν μερίδιο στη νύχτα των 80s, τα πιο underground ρεύματα είναι εδώ, οι μεγάλοι συνθέτες και τραγουδιστές ζουν και δρουν παρά την οριστική στροφή της δισκογραφίας σε πιο ειδωλοκεντρικά μοντέλα και ο παραπάνω στίχος διά στόματος Αρλέτας βάλλει σαν ανορθόδοξος σκοπευτής στο τοπίο του ελληνικού τραγουδιού.
Ο περίφημος δίσκος «Τσάι γιασεμιού» σε μουσική Λάκη Παπαδόπουλου (ακόμη τότε με Ψηλά τα Ρεβέρ του) περιλαμβάνει το κομμάτι που αποτυπώνει τη μία πλευρά του έργου της στιχουργού του. Πρωτότυπη ιδέα, υπαινιγμός και σαρκασμός. Τα «Ησυχα βράδια» όμως – επίσης σουξέ του ίδιου δίσκου που γνώρισε και πολλές επανεκτελέσεις – φανερώνουν την άλλη όψη της δημιουργού: την πλήρη – και χωρίς τον κίνδυνο «άτακτου» λυρισμού – ευαισθησία.

Η «ΛΙΛΙΠΟΥΠΟΛΗ». Η στιχουργός και ποιήτρια Μαριανίνα Κριεζή έχει ήδη ανοίξει την κουρτίνα της δημιουργίας βέβαια πολύ πριν. Με τους στίχους της στη θρυλική «Λιλιπούπολη», που ακουγόταν και σημάδεψε μια εποχή από το 1976 μέχρι το 1980 στο Τρίτο Πρόγραμμα του ανεξίθρησκου Μάνου Χατζιδάκι. Η Κριεζή έμελλε όμως να περάσει στα σπίτια και στα πάρτι του κόσμου και μέσα από άλλα τραγούδια διαφορετικών χρονολογιών: το 1984 όταν γράφει την «Πλατεία Αμερικής» και τη «Σερενάτα», το 1986 όταν γράφει στον δίσκο «Κατά βάθος… αλεπού» το ομώνυμο και το «Πάρε πασά μου», το 1990, όταν η Μαργαρίτα Ζορμπαλά λέει και το «Τικ τακ του ρολογιού» που επανεκτελεί στις μέρες μας η Ελεωνόρα Ζουγανέλη.
Αν ο κάθε στιχουργός είναι το σύμπαν του, η Κριεζή έχει ήδη στα μέσα του 1980 συστήσει τον δικό της κόσμο. Κι αυτό έχει αξία σε μια εποχή που οι μεγάλοι στιχουργοί ήταν σε πλήρη δράση (ο Λευτέρης Παπαδόπουλος το 1985 γράφει το «Με σκότωσε γιατί την αγαπούσα» για τον Στράτο Διονυσίου), η λοξή ματιά του Μανώλη Ρασούλη είναι ήδη τότε αφομοιωμένη από το κοινό ενώ επίσης το 1985 η Λίνα Νικολακοπούλου έχει ανανεώσει τον λόγο με το «Κυκλοφορώ κι οπλοφορώ». Σε ένα πολυπολικό στιχουργικό τοπίο, η Κριεζή βρίσκει χώρο και εκφράζει τον κόσμο της πόλης, τις εικόνες του, σαρκάζει τον μικροαστισμό με πολύ υπόγειο τρόπο και, όπως αργότερα θα σημειώσει η ποιήτρια και δημοσιογράφος Στέλλα Βλαχογιάννη, «το ύφος της χαρακτηρίζεται από μια ενήλικη παιδικότητα και από μια αισιόδοξη ματιά προς τα πράγματα». Κρατήστε τη λέξη «παιδικότητα» για να ξεκλειδώσουμε παρέα τον τρόπο της Κριεζή. Εξάλλου, η «Λιλιπούπολη» ήταν ο μεγάλος σταθμός και αφετηρία της για την περιπέτεια του στίχου. «Η “Λιλιπούπολη” ήλθε τελείως ερασιτεχνικά και απρόσμενα. Για έναν χρόνο δουλεύαμε ασταμάτητα και τζάμπα. Μετά αρχίσαμε να πληρωνόμαστε, κι έτσι είχαμε λεφτά για ένα τσιγάρο στα τέσσερα», έχει πει η ίδια μετά – και ναι, είμαστε ακόμη σε μια εποχή που την ιστορία την γράφουν οι παρέες, οι παρέες είναι φτωχές αλλά το συλλογικό όραμα τις κρατά δεμένες και στη φωτεινή πλευρά του δρόμου. Σημειώστε εδώ τη συμβολή του Χατζιδάκι που πίστεψε στη θρυλική εκπομπή από την αρχή. Τα πράγματα όμως εξελίχθηκαν με παράξενο τρόπο: Η «Λιλιπούπολη» πήρε και πολιτική διάσταση και έφτασε να εξαγριώσει τον Ευάγγελο Αβέρωφ, ο οποίος είπε το αμίμητο: «Ακούμε την “Λιλιπούπολη” και νομίζουμε ότι ακούμε Ράδιο Μόσχα». Εξάλλου όπως θα θυμηθεί αργότερα η Αννα Παναγιωτοπούλου, που ήταν στη συγγραφική ομάδα της σειράς, «ήταν ένα είδος επιθεώρησης με καταστάσεις αναγνωρίσιμες από την καθημερινή μας ζωή και με διάθεση αναρχική ενάντια σε κάθε εξουσία, όπως οφείλει να έχει κάθε παιδί. Βέβαια η εκπομπή είχε θέση πολιτική και γι’ αυτό πέρασε και στους μεγάλους».
Γιατί όμως τα γράφω όλα αυτά; Μα, γιατί η Μαριανίνα Κριεζή (γραφίστρια, ραδιοφωνική παραγωγός, ποιήτρια και μεταφράστρια) επιστρέφει τώρα με την επανάληψη του οικολογικού, μουσικού παραμυθιού «Ζέβρα πυτζάμα» σε μουσική Διονύση Τσακνή που ανεβαίνει στο θέατρο Μπάντμιντον από αύριο μέχρι και τις 30 Νοεμβρίου, και μάλιστα με μια παλιά της γνώριμη από εκείνα τα χρόνια της «Λιλιπούπολης», που δεν είναι άλλη από την Αννα Παναγιωτοπούλου. Και ένα νεότερο κοινό θα έχει την τύχη να ακούσει και να απολαύσει τον παράξενο ιδιοσυγκρασιακό της λόγο. Τον ίδιο – σε άλλη φόρμα – που λάτρεψε μια γενιά το μακρινό πια 1981 όταν ανακάλυπτε το πρωτοποριακό «Σαμποτάζ» της Λένας Πλάτωνος (εδώ επίσης οι στίχοι ήταν της Μαριανίνας). Και για φανταστείτε: τη χρονιά που ο Ανδρέας Παπανδρέου γίνεται πρωθυπουργός, ένας δίσκος – πρωτοπορία για την ηλεκτρονική μουσική στη χώρα μας και γεμάτος τρυφερότητα και γρίφους στα λόγια ταράζει τα νερά. Προκλητικός και καινοτόμος στίχος που άφησε το δικό του στίγμα αν ανακαλέσουμε λέξεις όπως «Αν μ’ αγαπάς, έλα να κάνουμε έρωτα», μακριά από περιφράσεις αλλά στον πυρήνα μιας γενιάς που δεν φοράει ακριβώς ζιβάγκο τότε και δεν ψήνεται με την «Αλλαγή» του Ανδρέα. Σημειώστε εδώ πως η Μαριανίνα Κριεζή ήθελε αρχικά γίνει ηθοποιός, κάτι που δεν ήθελαν οι γονείς της, και ο τρόπος που στήνει το σκηνικό στην ποίησή της δείχνει μια σκηνοθετική ματιά. Ξέρει από σκηνικά, εξάλλου, αφού σπούδασε σκηνογραφία στην ΑΣΚΤ, έκανε στο Παρίσι σχέδιο υφάσματος και, αν δούμε το έργο της, μοιάζει με «μοδίστρα» των λέξεων, ξέρει πού να τοποθετήσει τι.

ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΡΤ. Αλλά και πότε να θυμώσει. Οπως προσφάτως με την επανέκδοση της «Λιλιπούπολης» από γνωστή εταιρεία με την φωνή της Αλκηστης Πρωτοψάλτη. Τότε δεν δίστασε, μετά τον Νίκο Κυπουργό και τον Νίκο Χριστοδούλου (δύο εκ των συνθετών της σειράς), να συντάξει οργισμένη επιστολή που κατέληγε: «Καιρός δεν είναι πια να πάψουμε να είμαστε όλοι έρμαια των δισκογραφικών εταιρειών;». Επίσης, δεν δίστασε να δώσει το «παρών» στην κατάληψη της ΕΡΤ μετά το αιφνίδιο λουκέτο. Μαχητική με τον τρόπο της, η Μαριανίνα Κριεζή δεν δίνει σχεδόν ποτέ συνεντεύξεις, κρατιέται μακριά από τα πολλά φώτα. Αρκείται απλά στο να γράφει. Και με μια πορεία από τη «Λιλιπούπολη» και το «Σαμποτάζ» μέχρι τραγούδια που έγραψε για τον… Πύρρο Δήμα (σε ερμηνεία της Ελένης Δήμου), τον Στράτο Διονυσίου, τον Μιχάλη Χατζηγιάννη και την Ευσταθία, παραμένει μια αριστοκράτισσα του στίχου με αιχμή της την αθωότητα της παλιάς «Λιλιπούπολης».