Οι πολλές ομπρέλες της αμφισβήτησης

Στο Χονγκ Κονγκ τον Σεπτέμβριο κάνει ζέστη και οι κάτοικοί του, συνήθως, χρησιμοποιούν ομπρέλες για να καλυφθούν από τον ήλιο. Φέτος όμως τις αξιοποίησαν και για να προστατευτούν από τα δακρυγόνα και το σπρέι πιπεριού των κινεζικών δυνάμεων καταστολής. Κάποια στιγμή ένας από τους δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές που κατέλαβαν λεωφόρους και κτίρια της κινεζικής πόλης-κράτους ζητώντας περισσότερη δημοκρατία, επέλεξε να πηδήξει μέσα σε ένα πυκνό νέφος χημικών κρατώντας στα χέρια του δύο μαύρες ομπρέλες. Αυτοί που τον απαθανάτισαν τον βάφτισαν «άνθρωπο-ομπρέλα» και αυτόματα ένα πανάρχαιο αντικείμενο καθημερινής χρήσης αλλά και έντονου συμβολισμού – η ομπρέλα καλύπτει, η ομπρέλα προστατεύει – μετατράπηκε σε παγκόσμιο σύμβολο αμφισβήτησης και αντίστασης.

Σε μία από τις αμέτρητες γραφιστικές συνθέσεις που δημιουργήθηκαν με αφορμή τις μαζικές κινητοποιήσεις του Χονγκ Κονγκ πρωταγωνιστεί ένας νεαρός, ο οποίος κρατά μια ανοιχτή ομπρέλα και στέκεται ακίνητος μπροστά σε μια σειρά από τεθωρακισμένα. Πρόκειται για μια ξεκάθαρη παραπομπή στα γεγονότα του Ιουνίου 1989, όταν στην Πλατεία Τιενανμέν ένας άλλος «άγνωστος επαναστάτης» όρθωσε το ανάστημά του ενάντια στα άρματα μάχης του κινεζικού καθεστώτος, κρατώντας μια πλαστική σακούλα. Αθελά τους 25 χρόνια μετά οι επιτελείς του ΚΚΚ, μέσω της εναντίωσής τους στις θεμιτές αξιώσεις των φιλοδημοκρατικών κατοίκων του Χονγκ Κονγκ, προσέφεραν στην παγκόσμια κοινότητα ακόμη μία ξεχωριστή εικόνα αμφισβήτησης.   

Ο Αντριάνο Σόφρι, συγγραφέας, δημοσιογράφος και πρώην ηγέτης της Lotta Continua (Διαρκής Αγώνας), μιας από τις σημαντικότερες οργανώσεις της ιταλικής εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς την ταραγμένη δεκαετία του 1970, σε κείμενό του στη «Ρεπούμπλικα» σημειώνει ότι το ωραίο με τις επαναστάσεις είναι ότι ανακαλύπτουν τα σύμβολά τους χάρη σε έναν ευτυχή συνδυασμό τύχης και εφευρετικότητας.

Στη Λισαβόνα. Στις 25 Απριλίου 1974 – αναφέρει ο Σόφρι – όταν οι επαναστατημένοι στρατιωτικοί και χιλιάδες κάτοικοι της Λισαβόνας καταλάμβαναν τις λεωφόρους και τις πλατείες της, οι ιδιοκτήτες ενός κέντρου διασκέδασης όπου επρόκειτο να διεξαχθεί μια δεξίωση γάμου, έχοντας αναγκαστεί να ακυρώσουν την εκδήλωση, άρχισαν να μοιράζουν στους στρατιώτες τα γαρίφαλα από τις διακοσμητικές ανθοδέσμες. Εκείνοι σκέφτηκαν να τα βάλουν στις κάννες των όπλων τους με αποτέλεσμα το πραξικόπημα εναντίον του καθεστώτος του Αντόνιο ντε Ολιβέιρα Σαλαζάρ να ονομαστεί Επανάσταση των Γαριφάλων. Η εξέγερση κατά του Μπεν Αλι το 2010 στην Τυνησία ονομάστηκε Επανάσταση των Γιασεμιών, ενώ τον επόμενο χρόνο ένα κύμα διαμαρτυριών με το ίδιο όνομα υπέρ της δημοκρατίας στην Κίνα ώθησε την κομμουνιστική ηγεσία της χώρας να λογοκρίνει τη χρήση της λέξης «γιασεμί» στο twitter. 

Οι εξεγερμένοι του Χονγκ Κονγκ κατέληξαν στις ομπρέλες εξαιτίας της ζέστης αλλά και της αδιαλλαξίας των Αρχών. Αλλοτε γράφοντας πάνω σε αυτές συνθήματα για να κοινοποιήσουν τις αξιώσεις τους και άλλοτε καταφεύγοντας κάτω από αυτές για να προστατευτούν από τα χημικά, εξακολουθούν να προκαλούν την κινεζική ηγεσία γράφοντας ταυτόχρονα «ακόμη ένα περήφανο κεφάλαιο στο μεγάλο βιβλίο των επαναστάσεων».

Στην Μπολόνια. Από τους φοιτητές και τις φοιτήτριες του Χονγκ Κονγκ οι ομπρέλες πέρασαν και σε άλλους εξεγερμένους του κόσμου. Την προηγούμενη εβδομάδα έκαναν την εμφάνισή τους στην Μπολόνια, όπου ιταλοί αναρχικοί συγκρούστηκαν με άνδρες των δυνάμεων ασφαλείας διαμαρτυρόμενοι για την αγόρευση του διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας Ιταλίας σε επίτιμο διδάκτορα του πανεπιστημίου της πόλης. Στο Βερολίνο, έξω από το Ράιχσταγκ τις κρατούσαν ακτιβίστριες κατά του εμπορίου ανθρώπων.

Πολλοί Μεξικανοί που συμμετείχαν σε πορείες ζητώντας την αποκάλυψη της αλήθειας για την τύχη 43 φοιτητών που εξαφανίστηκαν αφότου συγκρούστηκαν με την αστυνομία κρατούσαν και αυτοί ομπρέλες. Παρότι οι αναλογίες μεταξύ των γεγονότων είναι σχετικές, η συμβολική, εκούσια ή ακούσια, αλληλεγγύη που εκφράζεται είναι ιδιαίτερα ισχυρή.   

«Αλλα χέρια θα υψωθούν και θα αρπάξουν τα όπλα μας» έγραψε ο Τσε. «Αν μια ομπρέλα σκιστεί, μια άλλη θα έρθει για να την αντικαταστήσει» δήλωσε ένας από τους διαδηλωτές του Χονγκ Κονγκ, αναφέρει χαρακτηριστικά ο Σόφρι.