Οι τρεις σκόπελοι του Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ

Αναλαμβάνοντας τα καθήκοντά του – καλώς εχόντων των πραγμάτων – τη μεθεπόμενη Δευτέρα, ο νέος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ γνωρίζει ότι όχι μόνο δεν θα έχει περίοδο χάριτος, αλλά και ότι πρέπει τάχιστα να απαντήσει σε τρία θεμελιώδη για το μέλλον της Ευρώπης ερωτήματα. Πρώτον, τι θα γίνει με τη διαφαινόμενη απροθυμία της Γαλλίας και της Ιταλίας να εφαρμόσουν τη σιδηρά δημοσιονομική πειθαρχία, έτσι όπως την εννοεί η Ανγκελα Μέρκελ; Δεύτερον, τι μέλλει γενέσθαι με την Ελλάδα; Τρίτον, πού θα βρεθούν τα 300 δισ. ευρώ που o Γιούνκερ δεσμεύθηκε ότι θα επενδυθούν τα επόμενα χρόνια για την υλοποίηση έργων υποδομών πανευρωπαϊκής εμβέλειας και σε ποια έργα αναφέρεται;

Τρία ερωτήματα που σε μεγάλο βαθμό διαπλέκονται και τα οποία, κατά την άποψη πολλών, συμπυκνώνονται σε ένα: αν και κατά ποσόν είναι διατεθειμένη η Γερμανία να βάλει νερό στο κρασί της δημοσιονομικής πειθαρχίας (και ώς ένα βαθμό «το χέρι στην τσέπη») για να υπερβεί η ευρωζώνη την οικονομική κρίση, από την οποία ταλανίζεται.

ΓΑΛΛΙΑ ΚΑΙ ΙΤΑΛΙΑ. Οσον αφορά το ερώτημα περί Γαλλίας και Ιταλίας, ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ θα αφήσει σε πρώτη φάση να το συζητήσουν ο αρμόδιος για το ζήτημα επίτροπος Πιερ Μοσκοβισί – που ως υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας μάλλον απέφυγε τα μέτρα δημοσιονομικής λιτότητας – με τον λετονό τέως πρωθυπουργό και αντιπρόεδρο της Επιτροπής Βάλντις Ντομπρόβσκις που πρόσφατα ομολόγησε ότι ίσως κάπου υπερέβαλε με τις πολιτικές ακραίας λιτότητας που επέβαλε για να οδηγήσει τη χώρα του στην οικονομική διάσωση.

Κατά βάση η συζήτηση θα περιστραφεί γύρω από το αν θα καταφέρουν η Ιταλία και η Γαλλία, με τους ρυθμούς που μειώνουν τα δημόσια χρέη τους, να τα συρρικνώσουν – περί το 2030 – στο 60% του ΑΕΠ τους, όπως ορίζει η μετά την οικονομική κρίση κοινοτική νομοθεσία.

Οι Γάλλοι και οι Ιταλοί θεωρούν πως αναλόγως της οικονομικής συγκυρίας οι εν λόγω ρυθμοί μπορεί και πρέπει να αυξομειώνονται, ίσως και πέραν των επιτρεπτών ορίων. Οι Βρυξέλλες διαφωνούν. Το θέμα αναμένεται να κυριαρχήσει στις επαφές που έχουν σήμερα στο Βερολίνο τα οικονομικά επιτελεία της Γερμανίας και της Γαλλίας.

Ωστόσο ο Γιούνκερ (για τον οποίο οι Γάλλοι λένε ότι ομιλεί τη γαλλική γλώσσα  με γερμανική σύνταξη) γνωρίζει ότι το κλίμα έναντι των επιδιώξεων Παρισιού και Ρώμης για χαλάρωση των πολιτικών λιτότητας είναι αρνητικό, τόσο μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ όσο και στους κόλπους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Κυρίως μάλιστα από πλευράς Ισπανίας και Πορτογαλίας των οποίων οι κεντροδεξιές κυβερνήσεις κατηγορούν τους Ολάντ και Ρέντσι ότι επιχειρούν να αποφύγουν την υιοθέτηση μέτρων, τα οποία οι άλλες χώρες της Νότιας Ευρώπης ήδη υπέστησαν. Τα ίδια φυσικά πιστεύουν και οι περισσότερες χώρες της Βόρειας Ευρώπης.

ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ. Εχοντας λοιπόν υπόψη ότι το πολιτικό κλίμα δεν ευνοεί – παρά την ενίοτε διεθνή κατακραυγή – τη γενική δημοσιονομική χαλάρωση στις χώρες της ευρωζώνης, ο Γιούνκερ φέρεται διατεθειμένος να στραφεί προς την κατεύθυνση της κατά περίπτωση χαλάρωσης, υπό όρους και προϋποθέσεις. Μια κατεύθυνση που μπορεί να γίνει αποδεκτή από το Βερολίνο, το οποίο σε γενικές γραμμές θεωρεί ότι οποιοδήποτε «πάρε» στο πλαίσιο της ευρωζώνης θα πρέπει πάντοτε να συνοδεύεται από κάποιο «δώσε».

Η γενική φιλοσοφία είναι ότι οι χώρες οι οποίες χαράσσουν σχέδια διαρθρωτικών οικονομικών αλλαγών που επιφέρουν κόστος και θα αποδώσουν είτε μεσοπρόθεσμα είτε μακροπρόθεσμα θα έχουν, υπό προϋποθέσεις φυσικά, το δικαίωμα χαλάρωσης των οικονομικών πολιτικών τους. Τα σχέδια αυτά θα χαράσσονται και θα εκτελούνται με τη συνεργασία, αν όχι υπό την εποπτεία, των Βρυξελλών.

Η επιτήρηση της υλοποίησης δεν θα έχει τη μορφή των επιτόπιων τριμηνιαίων ελέγχων της τρόικας, αλλά ως προς το περιεχόμενο οι διαδικασίες δεν θα διαφέρουν ριζικά: θα συντάσσονται εκθέσεις και θα γίνονται αξιολογήσεις με την «πνευματική συμμετοχή» του ΔΝΤ αλλά όχι εν κρυπτώ και παραβύστω, αφού λόγο θα έχει και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Με αλλά λόγια οι τρόικες, έτσι όπως δημιουργήθηκαν μετά την κρίση, στο μέλλον θα υποκατασταθούν από ευρωπαϊκούς μηχανισμούς.

Ως προς το θέμα αυτό, το πολιτικό ινστιτούτο του οποίου προΐσταται ο πρώην πρόεδρος της Επιτροπής Ζακ Ντελόρ συνέταξε πρόσφατα μια έκθεση, με την οποία προτείνεται να αξιοποιηθεί η εμπειρία της λεγόμενης Task Force που έχει συνδράμει στον εκσυγχρονισμό της ελληνικής δημόσιας διοίκησης. Στην έκθεση προτείνεται ο ρόλος της Task Force να είναι περισσότερο συμβουλευτικός και λιγότερο παρεμβατικός.

«Πάρε – δώσε»
Ο νέος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής φέρεται διατεθειμένος να στραφεί προς την κατεύθυνση της κατά περίπτωση χαλάρωσης της δημοσιονομικής πειθαρχίας στις χώρες της ευρωζώνης υπό όρους και προϋποθέσεις. Μια κατεύθυνση που μπορεί να γίνει αποδεκτή από το Βερολίνο το οποίο σε γενικές γραμμές θεωρεί ότι οποιοδήποτε «πάρε» στο πλαίσιο της ευρωζώνης θα πρέπει πάντα να συνοδεύεται από κάποιο «δώσε».