[Ανάλυση] Αναζητείται δίχτυ ασφαλείας χωρίς όρους

H Ιρλανδία, η Ισπανία και η Πορτογαλία τις σνόμπαραν επιδεικτικά όταν βγήκαν από τα δικά τους προγράμματα. Ετσι, οι προληπτικές γραμμές πίστωσης που προβλέπονται στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας για να τα βγάζουν πέρα τα κράτη-μέλη του τις βροχερές ημέρες, όταν οι αγορές τούς γυρίζουν την πλάτη, είναι ακόμη αχρησιμοποίητες.

Μετά τη δήλωση της Κριστίν Λαγκάρντ ότι η Ελλάδα θα χρειαστεί μια «προληπτική πιστωτική γραμμή», πολλοί εκτίμησαν ότι ο πρώτος «πελάτης» τους θα είναι πιθανότατα η χώρα μας.

Ομως το ζήτημα δεν είναι τόσο απλό καθώς οι κανονισμοί του ΕSM συνδέουν το άνοιγμα των πιστωτικών του γραμμών (υπάρχουν δύο διαφορετικές) με την ύπαρξη Μνημονίου. Κάτι που η Ελλάδα αυτή τη στιγμή δεν θέλει να ακούει. Δεν θα είναι βεβαίως ένα Μνημόνιο ακριβώς ίδιο με αυτό που έχουμε σήμερα. Θα είναι ίσως κάτι πιο ελαφρύ, αλλά – αν ακολουθηθεί κατά γράμμα ο κανονισμός του ESM – θα υπάρχει μια συμφωνία που θα λέγεται «Μνημόνιο».
Από την άλλη πλευρά, όπως επισημαίνει υψηλόβαθμος αξιωματούχος του οικονομικού επιτελείου, το να βγούμε από το Μνημόνιο χωρίς κάποια προστασία «θα ήταν εγκληματικό». Αλλωστε και ο Πρωθυπουργός την Παρασκευή στη Βουλή είπε ότι είναι κάτι που το συζητάμε.

Πληροφορίες αναφέρουν ότι το οικονομικό επιτελείο αναζητά – ει δυνατόν – μια τρίτη λύση.

Μια πιστωτική γραμμή εντός των πλαισίων της Ευρωπαϊκής Ενωσης – και όχι του ΔΝΤ – αλλά εκτός των δεσμευτικών μνημονιακών πλαισίων του ΕSM. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, αναφέρουν πηγές του οικονομικού επιτελείου να ανοίξει μια πιστωτική γραμμή με αντίκρισμα το «μαξιλάρι» ρευστότητας που ήδη έχει εξασφαλίσει η κυβέρνηση (5 δισ. ευρώ, με προοπτική να φθάσει τα 7 δισ. ευρώ). Σε μια τέτοια περίπτωση, θα μπορούσε να συμφωνηθεί ότι δεν θα υπάρχουν όροι καθώς δεν απαιτείται επιπλέον ρευστότητα.

To οικονομικό επιτελείο πιστεύει ότι κανονικά η Ελλάδα μπορεί να καλύψει στο εξής τις ανάγκες της από τις αγορές, καθώς τα οικονομικά της δεδομένα έχουν βελτιωθεί σημαντικά. Ωστόσο, οι αγορές φοβούνται τα πισωγυρίσματα στην πολιτική της και την πολιτική αστάθεια όπως φάνηκε κατά την πρόσφατη άνοδο των επιτοκίων δανεισμού της χώρας. Αλλωστε και η Πορτογαλία, με τα επιτόκιά της να βρίσκονται κάτω από το μισό επίπεδο των ελληνικών, ζορίστηκε προτού πάρει την απόφασή της για «clean exit» και λίγο έλειψε να την ανατρέψει όταν μια δικαστική απόφαση επιβάρυνε τον προϋπολογισμό της με ένα απρόβλεπτο κόστος.

Προληπτικές πιστωτικές γραμμές προβλέπονται τόσο στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, από τον οποίο χρηματοδοτείται τώρα η χώρα, όσο και στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Η Ελλάδα κοιτάζει προς την Ευρώπη όχι μόνο γιατί θέλει να απεμπλακεί από το ΔΝΤ, αλλά και γιατί ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι έχει ζητήσει να βρίσκεται η χώρα σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα, προκειμένου να συνεχίσει τη χρηματοδότηση των τραπεζών της.

Ο ESM έχει δύο πιστωτικές γραμμές: την Προληπτική Υπό Ορους Πιστωτική Γραμμή (PCCL) και την Πιστωτική Γραμμή Ενισχυμένων Προϋποθέσεων (ECCL). Οπως φαίνεται και από το όνομά της, η δεύτερη έχει αυστηρότερες προϋποθέσεις παρακολούθησης, επειδή απευθύνεται σε χώρες με δυσμενέστερες οικονομικές συνθήκες από την πρώτη. Και οι δύο προβλέπονται αρχικά για περίοδο ενός χρόνου με δυνατότητα ανανέωσης δύο φορές, για έξι μήνες κάθε φορά.

Και οι δύο αφορούν χώρες που έχουν κατ’ αρχάς καλά οικονομικά δεδομένα και πρόσβαση στην αγορά και αποσκοπούν στο να ενισχύσουν την αξιοπιστία τους και να αποτρέψουν το ενδεχόμενο μιας κρίσης, εξασφαλίζοντας ένα δίχτυ ασφαλείας.

Κριτήρια για να δικαιούται ένα κράτος πρόσβαση στην PCCL είναι να τηρεί το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, να έχει βιώσιμο χρέος, πρόσβαση στις αγορές με λογικούς όρους, βιώσιμο εξωτερικό ισοζύγιο και να μην αντιμετωπίζουν προβλήματα κεφαλαιακής επάρκειας οι τράπεζές του.

Αν κάποιο ή κάποια από τα παραπάνω κριτήρια δεν ικανοποιούνται, τότε το ενδιαφερόμενο κράτος θα πρέπει να στραφεί στον ECCL.

Σύμφωνα με πληροφορίες όμως, η Ελλάδα δεν θεωρείται ότι πληροί τα κριτήρια του PCCL και γι’ αυτό – αν το αποφάσιζε – θα έπρεπε να καταφύγει στο ECCL. Κάτι που ασφαλώς θέλει να αποφύγει η κυβέρνηση αφού σε αντίθετη περίπτωση πρέπει να υπογράψει Μνημόνιο. Μεταξύ άλλων, το κράτος-μέλος πρέπει να δίνει αναφορά κάθε μήνα για τη χρηματοοικονομική και τη δημοσιονομική του κατάσταση και να δέχεται τακτικές αποστολές αξιολόγησης, κάτι σαν αυτές της τρόικας δηλαδή.

Στο ΔΝΤ λειτουργούν αντίστοιχα δύο πιστωτικές γραμμές, η Γραμμή Πρόληψης και Ρευστότητας (PLL) και η Ευέλικτη Πιστωτική Γραμμή (FCL). Η τελευταία, στην οποία έχουν συνδεθεί η Κολομβία, το Μεξικό και η Πολωνία χωρίς όμως να έχουν αντλήσει πόρους, δεν συνοδεύεται από μνημονιακούς όρους αλλά έχει πολύ υψηλές απαιτήσεις οικονομικών επιδόσεων, τις οποίες επίσης φέρεται να μην πληροί η Ελλάδα. Σε κάθε περίπτωση, η κυβέρνηση θα ήθελε πλήρη αποσύνδεση από το ΔΝΤ.