[Θεωρείο] Το χαμένο πανηγύρι της 12ης Οκτωβρίου

Η 12η Οκτωβρίου θα μπορούσε να είναι για την Ελλάδα ό,τι και η 5η Μαΐου για την Ολλανδία, η 8η του ίδιου μήνα για τη Γαλλία ή 25η Απριλίου για την Ιταλία: μια εθνική γιορτή για την απελευθέρωση της χώρας από τη ναζιστική κατοχή. Αλλά αυτό που γιορτάζεται δεν είναι μόνο το τέλος της Κατοχής. Είναι και η επιστροφή στην κανονικότητα, δηλαδή σε μια ζωή όπου η συνθήκη της ελευθερίας και οι αρχές του κράτους δικαίου είναι αδιαπραγμάτευτες. Αρκεί να ρίξει κανείς μια ματιά στις ασπρόμαυρες εικόνες εκείνης της ημέρας για να αντιληφθεί ότι 70 χρόνια πριν το πάρτι στους δρόμους της Αθήνας δεν γινόταν για την αρχή ενός έπους αλλά για το τέλος μιας θηριωδίας. Δεν ήταν η αρχή κάποιου πολέμου που δονούσε τα πλήθη αλλά το τέλος του.

Τότε γιατί, αντίθετα από τους υπόλοιπους που γιορτάζουν την Ημέρα της Νίκης τον Μάιο, η μπίλια στην Ελλάδα έκατσε στην 28η Οκτωβρίου και στην έναρξη του πολέμου με τους Ιταλούς του Μουσολίνι; Ενας λόγος είναι μάλλον ιδιοσυγκρασιακός. Προτιμάμε τον πόλεμο γιατί αποτελεί ένα πρώτης τάξεως υλικό για ένα ηρωικό αφήγημα αντίθετα με την επιστροφή στην καθημερινότητα που από τη φύση της είναι αντιηρωική. Ενας άλλος λόγος είναι πιθανότατα ιστορικός. Θα ήταν κάπως περίεργο να γιορτάσουν κάποιοι το τέλος ενός πολέμου όταν σχεδόν αμέσως μετά ξεκίνησαν έναν εμφύλιο – που ούτε το δικό του τέλος τιμάται ούτε υπήρξε ποτέ κάποιο Σύμφωνο της Λήθης όπως συνέβη στην Ισπανία. Υπάρχει, όμως, κι ένας ακόμη λόγος. Η 28η Οκτωβρίου σηματοδοτεί μια σπάνια πράξη ενότητας. Ηταν μια ασυνήθιστη στιγμή ομοψυχίας για μια κοινωνία με παρελθόν εγκληματικών διχασμών και – όπως αποδείχθηκε – με μέλλον αιματηρών διαιρέσεων.

Είναι κάτι που στην πολιτική καθομιλουμένη λέγεται πόλωση και αποτελεί προϊόν της κακής ερμηνείας της Ιστορίας και της ακατάσχετης χρήσης της ως κάβας επιχειρημάτων. Κάπως έτσι, οι άλλοι είναι κάτι Κουίσλινγκ, η Μέρκελ ίδια ο Χίτλερ και η Κατοχή τελείωσε σαν χθες πριν από εβδομήντα χρόνια για να ξαναρχίσει πριν από τέσσερα. Κάπως έτσι, οι αποστασίες και οι εθνικές προδοσίες γίνονται το δομικό υλικό του δημόσιου διαλόγου και κάπως έτσι η Ιστορία μετατρέπεται σε έναν όγκο πληροφοριών που επιστρατεύεται όχι για να διδάξει αλλά για να διαιρέσει ξανά και ξανά. Σε ένα πεδίο μίσους όπου ένα πανηγύρι χαράς, όπως ήταν εκείνο της 12ης Οκτωβρίου, δεν έχει καμία θέση.