Επιστροφή στη Σοβιετική Ενωση

Εάν ένας Μοσχοβίτης επιθυμεί να γευτεί το περίφημο ιταλικό παρμιτζιάνο ρετζιάνο ή το εκλεκτό ισπανικό χαμόν ιμπέρικο, εκτός από αρκετά χρήματα πρέπει να έχει και καλές διασυνδέσεις. Στο Κιτάι Γκόροντ, μια ιστορική συνοικία στην καρδιά της Μόσχας δίπλα στην Κόκκινη Πλατεία, υπάρχει ένα κατάστημα που προμηθεύει τους εύπορους κατοίκους της ρωσικής πρωτεύουσας με όλα τα εκλεκτά εδέσματα της Ευρώπης. Η ποιότητα είναι εγγυημένη, αλλά για να τα αγοράσει κάποιος πρέπει να γνωρίζει τον ιδιοκτήτη και να είναι έτοιμος να πληρώσει τα διπλάσια από όσα θα πλήρωνε πριν από δύο μήνες.

Οι «μυστικές» διευθύνσεις που κυκλοφορούν από στόμα σε στόμα μεταξύ των Ρώσων που δεν κωλύονται να πληρώσουν αρκετές χιλιάδες ρούβλια για γαλλικά τυριά, νορβηγικούς σολομούς, ακόμη και γιαούρτια και τυριά από την Ουκρανία, είναι εκατοντάδες. Παράλληλα, ο μέσος Μοσχοβίτης αναγκάζεται να πληρώσει τα τριπλάσια για να αγοράσει μήλα, όχι από την Ιταλία όπως έκανε μέχρι πριν από μερικούς μήνες αλλά από τη Σερβία. «Αν σκέφτεσαι μόνο το πετρέλαιο, μετά καταλήγεις δίχως μήλα, γάλα, αβγά» λέει η Ολγκα Ντμίτρεβα, καθηγήτρια.

Στη «χώρα των κυρώσεων», όπως χαρακτηριστικά αποκαλεί τη Ρωσία του Πούτιν ο ανταποκριτής της ιταλικής «Ρεπούμπλικα» στη Μόσχα, το να γίνουν τα καθημερινά ψώνια έχει μετατραπεί σε ιδιαίτερα επώδυνη, για τους πολλούς, και συναρπαστική, για τους λίγους, εμπειρία.

Γνωρίζοντας ότι δεν μπορεί να ελπίζει στην κρατική αρωγή η Ολγκα Ντμίτρεβα είναι ιδιαίτερα ανήσυχη. Κερδίζει ελάχιστα παραπάνω από 250 ευρώ τον μήνα, ποσό που ισοδυναμεί με τον μέσο μισθό στη Ρωσία. Παρότι τα χρήματα είναι λίγα, μέχρι πριν από μερικούς μήνες οι Ρώσοι τα έβγαζαν πέρα, χάρη στους ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς και στις κρατικές παροχές. Σήμερα όμως οι τιμές παρουσιάζουν αύξηση της τάξης του 35% κατά μέσο όρο, μέχρι τα τέλη του έτους η τιμή της βενζίνης εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το ένα ευρώ ανά λίτρο και το ρούβλι συνεχίζει την καθοδική πορεία του. Ως αποτέλεσμα, χιλιάδες Ρώσοι σπεύδουν στις τράπεζες για να αποσύρουν τα χρήματά τους και να αγοράσουν όσα περισσότερα δολάρια ή ευρώ μπορούν. Σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν αποκλείεται σύντομα να ανοίξει ξανά η μαύρη αγορά ξένου συναλλάγματος, η οποία έκανε χρυσές δουλειές τη σοβιετική εποχή και την περίοδο της χαοτικής διακυβέρνησης της χώρας από τον Μπόρις Γέλτσιν. Αρκετοί μιλούν πλέον ανοιχτά για επανασοβιετικοποίηση της Ρωσίας.

Η ρωσική αγορά εργασίας η οποία δεν επλήγη ιδιαίτερα από την παγκόσμια οικονομική κρίση, έχει αρχίσει να παρουσιάζει ενδείξεις κατάρρευσης. Ο τομέας που λύγισε πρώτος υπό το βάρος των κυρώσεων ήταν εκείνος του τουρισμού – μέσα σε μόλις ένα καλοκαίρι χρεοκόπησαν μερικά από τα μεγαλύτερα ταξιδιωτικά πρακτορεία της Ρωσίας. Τώρα ήρθε η σειρά των εξαγωγών να πληγούν καθώς οι ρωσικές εταιρείες έχασαν τις σταθερές αγορές των ΗΠΑ, της Ευρώπης και της Ιαπωνίας. Ο πληθωρισμός και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πολλοί επιχειρηματίες για να ξεπεράσουν τις δυτικές κυρώσεις αλλά και τα ρωσικά αντίμετρα και η επακόλουθη μείωση της ζήτησης επιδεινώνουν περαιτέρω την κατάσταση. Η κυβέρνηση Πούτιν παραδέχεται ότι έως τα τέλη του έτους οι νέοι άνεργοι θα ξεπεράσουν τα 2 εκατ., ενώ ανεπίσημα γίνεται λόγος για 4 εκατ. επιπλέον Ρώσους δίχως εργασία.

Οπότε ο καθένας προσπαθεί να τα βγάλει πέρα με όποιο τρόπο μπορεί όπως ακριβώς και κατά τη διάρκεια του (πρώτου) Ψυχρού Πολέμου. Εμποροι τυριών ταξιδεύουν στην Ευρώπη και γεμίζουν τις βαλίτσες τους για να επιστρέψουν μετά στη Ρωσία και να πλασάρουν τα παράνομα εμπορεύματά τους στο Διαδίκτυο. Μικρές επιχειρήσεις δηλώνουν την έδρα τους στη Λευκορωσία ή σε άλλες χώρες ώστε να μπορέσουν να προμηθευτούν τα προϊόντα «του εχθρού» από τη Δύση και να τα πωλήσουν μετά στην πατρίδα τους. Αλλά η πελατεία τους έχει περιοριστεί κατά πολύ καθώς ακόμη και ζάπλουτοι Ρώσοι έχουν αρχίσει να κάνουν οικονομία. Απόδειξη αποτελούν οι πωλήσεις της αντιπροσωπείας της Bentley, στο κέντρο της Μόσχας. Τον Φεβρουάριο, μερικές εβδομάδες πριν από την επιβολή των δυτικών κυρώσεων στη Ρωσία, είχε πωλήσει 27 λιμουζίνες της βρετανικής αυτοκινητοβιομηχανίας. Τον Ιούλιο μόνο δύο.

Το φάσμα της κρίσης, οικονομικής και κοινωνικής, που πλανάται πάνω από τη Ρωσία έχει αρχίσει να πλήττει και τον ακραίο ρωσικό εθνικισμό. Αν τον Αύγουστο το ποσοστό των Ρώσων που υποστήριζαν τους ρωσόφωνους αυτονομιστές της Ανατολικής Ουκρανίας ξεπερνούσε το 80%, σήμερα κυμαίνεται γύρω στο 40%. «Ο πόλεμος στην Ουκρανία; Συγχωρήστε με, αλλά έχω άλλα προβλήματα» απάντησε κλαίγοντας η Ολγκα Ντμίτρεβα στον ιταλό δημοσιογράφο.